Штрбово

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Штрбово
Викиекспедиција Преспа 190.jpg

Поглед кон селото од патот за Долно Дупени

Штрбово се наоѓа во Македонија
Штрбово
Местоположба на Штрбово во Македонија
Координати 40°55′33″ СГШ 21°06′09″ ИГД / 
Регион Logo of Pelagonia Region.svg Пелагониски регион
Општина Coat of arms of Resen Municipality.svg Општина Ресен
Област Долна Преспа
Население 184[1] жит.
Пошт. бр. 7318
Повик. бр. 047
Надм. вис. 900 м
Слава Атанасовден
Commons-logo.svg Штрбово на Ризницата


Штрбово — село во Општина Ресен, во областа Долна Преспа, во околината на градот Ресен, сместено во близина на брегот на Големото Преспанско Езеро.

Етимологија[уреди | уреди извор]

Во врска со името на селото, Влоѓимјеж Пјанка пишува дека е топографско, произведено со помошта на суфиксот „-ово“ од апелативот „штрб(а)“, наизглед нерамна планина (метафора). Преданијата на штрбовчани по ова прашање се блиску до суштината на пишувањето на Пјанка. Според едно предание, тие сметаат дека името на селото настанало по изгледот на бегот кој имал штрби (нагризени) заби, а според друго по некоја меѓубеговска спогодба кога на арватскиот бег му недостасувале пари за да исполни некоја неодложна обврска, а штрбовскиот бег му излегол во пресрет (му дал пари), а за возврат добил терен во планината сè до штрбнатото (нагризеното) место, денес викано Зли Дол. И хроничарот на ова село Јонче Филиповски смета дека Штрбово името го добило по обликот на земјиштето, односно кога првобитното било настанато на штрбнатото земјиште.[2]

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Селото е сместено во средишниот дел на источната страна на Големото Преспанско Езеро, во подножјето на планината Баба, од десната страна на асфалтниот пат Макази-Маркова Нога. Сместено е на надморска височина од околу 900 метри.[2][3]

Поглед на малата Штрбовска Река

Се пренесува сеќавање дека Штрбово е три пати преместувано. За негови претходни положби се спомнуваат месностите: Шешури или Влашки Лисник, на околу 2 километри, Реките - Калимајнца, на околу 1,5 километри и Штрбово (Горно Село), на околу 1 километар, сите источно од денешната местоположба на селото. Се претпоставува дека првата положба настанала во првите векови од турското владеење (околу XV век), а можеби и порано, и дека таму живееле Власи-сточари, кои за исхрана на стоката ја сечеле густата дабова шума и ја ставале лисници, со што настанала месноста Влашки Лисник. Подоцна, кога на нивниот имот сопственик станал некојси Сејфула-бег, тој на Власите им наредил стоката да ја продадат и да станат чифчии-поледелци. Неприфаќајќи го тоа, Власите се иселиле во други подалечни места, со исклучок на едно семејство (Јоровци), кои одлучиле да останат да чуваат овци и да се занимаваат со поледелство. Како посоодветно место за живеење и работа, Јоровци ја одбрале месноста Реките - Калимајнца, каде селото почнало да се проширува. При крајот на XVIII или почетокот на XIX век, кога селаните почнале поинтензивно да се занимаваат со поледелство и почувствувале потреба од проширување на нивните обработливи површини, селото се преместило во месноста Штрбово (Горно Село), каде најпрво се создало околу чешмата, а потоа се проширило и по долината на реката. Временски меѓник и причина за последното преместување на селото се годините и последиците на Првата светска војна, на кои подоцна се надоврзале и други причини.[2]

Штрбово се граничи со следниве села: со Крани и Арвати на север, со селото Брајчино на исток, со Наколец и Љубојно на југ и со водите на езерото на запад.[2]

Атарот на Штрбово се простира на површина од 1023,3 хектари (околу 10,23 км²) и зафаќа рамничарско и ридско-планинско земјиште, обраснато со листопадна шума (даб, бука, леска, дрен, смрека, и др.) и скромен дел на тревнати планински пасишта. Од вкупната површина на атарот: 357,6 хектари се обработливо земјиште, 174,9 хектари пасишта и 402,2 хектари шума.[2]

Во атарот на Штрбово извира потокот т.н. Штрбовска Река (лева притока на Шара или Кранска Река), со мошне низок водотек, кој во летниот период речиси наполно пресушува. Атарот на селото го пресекуваат и други суводолици кои надојдуваат кога се топи снегот и во услови на подолготрајни поројни дождови.[2]

Штрбово е убаво село од собран тип со околу 70 куќи, сите новоизградени, од камен или блок-тула и вар, повеќето на приземје и кат, покриени со ќерамиди, внатре современо и вкусно опремени. На куќите преовладуваат белите фасади, а околу нив постојат овошни и зеленчукови парцели и разновидно оградени дворни места во кои се наоѓаат потребните стопански и други објекти (штали, плевни, магацини, фурни, гумна, тремови, летни кујни и др.). Според групираноста на куќите и семејствата, селото се дели на две поголеми маала: Горно Маало (источниот, повисокиот) и Долно Маало (западниот, понискиот дел на селото). Влезно-излезниот пат е од источната страна на селото и ја чини главната улица во него, на која се надоврзуваат други (споредни) асфалтирани улици. Штрбово располага со песочна плажа.[2]

Историја[уреди | уреди извор]

Штрбово е старо христијанско село во кое отсекогаш живееле православни Македонци. Се претпоставува дека настанало кон средината на XV век, а можеби и порано. Под различни облици на денешното име (Штрбово, Штрхово, Горно Штрбово, Долно Штрбово и Штрбово) неговото постоење е забележано во повеќе извори од различни периоди.[2]

Во 19 век, Штрбово се наоѓало во Битолската каза, нахија Долна Преспа, во Отоманското Царство.

До 1912 година, Штрбово било под турска власт, а во тој склоп и беговски чифлик. Во подготовките и текот на Илинденското востание учествувало со своја востаничка чета, која заедно со четите на околните села, на 2 август 1903 година учествувале во нападот на нахискиот центар во Наколец. За селски војвода од тоа време се споменува мештанинот Митре Јоровски. На 14 август 1903 година била водена жестока борба со турската војска во месноста Пенчоа Стена, каде загинале 12 востаници, меѓу нив и војводата Велјан Илиев Пенчо (учител од Смилево). Во текот на ова востание, селото било целосно ограбено и делумно изгорено. Загинале пет души. Во периодот по востанието, селото повеќе пати било нападнато од арнаутските арамиски дружини.[2]

Во Првата Балканска војна (ноември 1912), селото се нашло под српска власт, а во текот на Првата светска војна под бугарска окупација, со што се најде и во зафатот на Македонскиот фронт, кога било гранатирано и делумно разурнато. Во еден период од војната, штрбовчани биле евакуирани во селата Љубојно, Брајчино и Долно Дупени. Подоцна, со поместувањето на фронтот, низ селото поминале и војските на Антантата. Во текот на војната, штрбовчани биле мобилизирани во војските на спротивставените страни.[2]

По завршувањето на Првата светска војна, Штрбово повторно се нашло под српска власт. Во ова време, селото било во состав на општината Наколец, а нешто подоцна на општината Љубојно.[2]

Во Втората светска војна селото паднало под окупација на фашистичка Италија (мај 1941 година), со што се нашло во составот на т.н. Голема Албанија. По капитулацијата на Италија (8 септември 1943 година) било слободна територија на НОАВМ. На 8 ноември 1943 година паднало под окупација на фашистичка Бугарија, под која останало до ослободувањето на 5 септември 1944 година. Во тоа време, во заселокот Долно Штрбово имало бугарска војска. Загинал еден жител, во чија чест е подигната спомен-плоча.[4][2]

Со систем за наводнување селото се стекнало во 1958 година, со електрична енергија во 1962 година, со телевизиски прием во 1965 година, со водовод во 1974 година, со асфалтен пат во 1977 година, со телефонски приклучоци во 1983 година, а со јавна говорница во 1988 година.[2]

Стопанство[уреди | уреди извор]

Штрбовчани својата егзистенција секогаш ја обезбедувале преку поледелството и сточарството. Во рамките на поледелството најмногу сееле жито (’рж, пченица, јачмен, овес, уров, пченка и др.), саделе градинарски култури (пипер, домати, праз, лук, кромид, зелка, грав, компири и др.) и одгледувале лозја. Денес, преовладувачка поледелска гранка е овоштарството. Во рамките на сточарството чувале овци, кози, крави, волови, коњи, магариња, мазги, свињи и друго. По ослободувањето на земјата од фашизмот поголем број жители работеле во општествените дејности, во производните и трговските претпријатија. Доста се одело на печалба во странство.[2]

Население[уреди | уреди извор]

Во текот на своето постоење, Штрбово го бележело следниот демографски развој: во 1568/69 година селото имало 92 семејства (опширен пописен дефтер за казите Горица, Биглишта и Хрупишта); во 1889 година имало 20 куќи и 162 жители (С. Верковиќ).[2]

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Штрбово имало 114 жители, сите Македонци христијани.[5] По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Штрбово имало 152 жители.[6]

Селото Штрбово е населено со македонско население, кое во 1961 година броело 368 жители, а во 1994 година спаднало на 195 жители.[3]

Според пописот од 2002 година, во селото Штрбово имало 184 жители, сите Македонци.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[7] 1905[8] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 114 152 395 414 368 290 289 330 194 184
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[9]

Родови[уреди | уреди извор]

Селото Штрбово отсекогаш во целост е населено со Македонци од православна христијанска вероисповед. Родови и семејства од Штрбово се: Василевци (Мирчевци), Голчеви (скоро доселени), Диневци (Глашовци, Гемишовци, Кирјаковци, Марковци и Крстиновци), Димовци (Ничевци), Дојчиновци (Секуловци), Дајошевци, Ѓорѓиовци (Тасевци), Јоровци (Ташовци, Фотевци, Милевци), Костовци, Кринчевци (Петковци), Мурџевци (Пановци, Петревци, Малинајдовци, Карамфиловци, Стојановци), Николовци (Минговци, Цветковци, Ефтимовци), Рабаџиовци, Спировци (Ласковци, Пурдевци), Филиповци (Наумовци) и Црковци (Лазаровци).[2]

Општествени установи[уреди | уреди извор]

  • Подрачно училиште

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото влегува во рамките на Општина Ресен, една од малкуте општините, која не била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Ресен.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Ресен. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Ресен.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Љубојно, во која покрај селото Штрбово, се наоѓале и селата Арвати, Брајчино, Долно Дупени, Крани, Љубојно, Наколец и Сливница. Во периодот 1950-1952 година, селото било дел од некогашната Општина Крани, во која влегувале селата Арвати, Крани, Сливница и Штрбово.

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Поглед на црквата „Св. Атанасиј“ во Горно Село
Гробјанската селска црква „Св. Никола“ близу денешното село
Археолошки локалитети[10]
  • Нивје — црква и некропола од среден век;
  • Грамада — населба од доцноантичко време;
  • Куќишта — населба од среден век;
  • Гура — населба од доцноантичко време;
  • Крес — црква и некропола од среден век.
Цркви[11]
Реки
Споменици
  • Спомен-плоча за загинатиот жител во НОБ

Редовни настани[уреди | уреди извор]

Личности[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“. Завод за статистика на Македонија. 2002. http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf. конс. 10 декември 2016 г. 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 Јовановски, Владо (2005) (на македонски). Населбите во Преспа. Скопје: Ѓурѓа. стр. 320–327. ISBN 9789989920554. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D0%B2%D0%BE_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B0.pdf. конс. 10 декември 2016 г. 
  3. 3,0 3,1 Панов, Митко (1998) (на македонски). Енциклопедија на селата во Република Македонија. Скопје: Патрија. стр. 323-324. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf. конс. 10 декември 2016 г. 
  4. Загинат: Јонче Малинајдовски.
  5. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 241.
  6. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 170-171.
  7. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  8. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  9. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popisi_nm_1948_2002_NasPoVozrPol_mk.px/?rxid=46ee0f64-2992-4b45-a2d9-cb4e5f7ec5ef. 
  10. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Мкедонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  11. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]