Сливница

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Сливница
Викиекспедиција Преспа 301.jpg

Поглед кон селото и Големото Преспанско Езеро

Сливница се наоѓа во Republic of Macedonia
Сливница
Местоположба на Сливница во Македонија
Координати 40°57′32″ СГШ 21°04′53″ ИГД / 
Регион Logo of Pelagonia Region.svg Пелагониски регион
Општина Coat of arms of Resen Municipality.svg Општина Ресен
Област Долна Преспа
Население 188[1] жит.
Пошт. бр. 7318
Повик. бр. 047
Надм. вис. 996 м
Слава Мала Богородица
Commons-logo.svg Сливница на Ризницата


Сливница (познато и како Слимница) — село во Општина Ресен, во областа Долна Преспа, во околината на градот Ресен, сместено во близина на источниот брег на Големото Преспанско Езеро.

Етимологија[уреди | уреди извор]

Името на ова село во минатото и денес се јавува во два облика (Сливница и Слимница). Влоѓимјеж Пјанка пишува дека е топографско, изведено со помош на суфиксот „-ница“ од апелативот „слива“ што се совпаѓа со преданијата на сливничани. Меѓутоа, можно е името Сливница да потекнува и од карактеристиките на теренот, на пример сливно (ерозивно) подрачје, како што е сливничкото.[2]

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Поглед на селото од патот кон Сливничкиот манастир, водите на Големото Преспанско Езеро, како и во левиот горен дел и на островот Голем Град

Селото е сместено на источната страна од Големото Преспанско Езеро, во една од западните пазуви на планината Баба, јужно од нејзиниот разгранок Вево и од леватастрана на патот Макази-Маркова Нога. Сместено е на надморска височина од околу 900 метри.[2] Од општинското средиште, градот Ресен, е оддалечено 16 километри.[3]

Сливница било преместувано. За негова претходна положба се спомнува месноста Шуица на 1,5 километри јужно од денешната, на која сè уште постојат видливи остатоци (црква, гробишта, др.). Се пренесува сеќавање дека претходната положба била напуштена негде во текот на XVIII век по еден напад на селото од некоја поголема разбојничка група, кога биле убиени повеќе луѓе, а селото било целосно ограбено и запалено. Еден дел од преживеаните жители се населиле во соседното село Арвати, а другиот дел свои огништа подигнал на местото на кое денес се наоѓа селото.[2]

Сливница се граничи со следниве села: со селата Претор и Курбиново на север, со подрачјето на Општина Битола (во тој склоп со атарот на селото Маловиште) на исток, со Арвати и Крани на југ и со водите на езерото на запад.[2]

Атарот на Сливница се простира на површина од 1037 хектари (околу 10,37 км²) и зафаќа ридско-планинско земјиште, обраснато со даб, бука и смрека, а на повисоките места постојат помали тревнати површини (планински пасишта). Од вкупната површина на атарот: 218,8 хектари се обработливо земјиште, 283,4 хектари пасишта и 489 хектари шума.[2][3]

Низ атарот на селото и во неговата непосредна близина (северно од него) тече поток Сливничка Река, а на околу 0,5 километри јужно од селото друг поток, Шуичка Река. Во летниот период двата потока целосно пресушуваат. Веднаш под селото се простираат цветни ливади, убаво обработени лозја, а во тесниот крајбрежен појас овошни насади и песочни плажи кои се надалеку познати и многу посетувани од капачи и туристи во летниот период. На 3 километри над селото во густ шумски предел се наоѓа познатиот Сливнички манастир.[2]

Сливница е село од собран тип со околу 50 куќи, старите целосно обновени, а има и новоизградени, безмалку сите наредени од двете страни на една иста асфалтирана улица. Преовладуваат белите фасади. Влезно-излезниот пат на селото е од западната страна, на која претежно и се развива.[2]

Историја[уреди | уреди извор]

Сливница е старо христијанско село во кое отсекогаш живееле православни Македонци.[2]

Во доцниот среден век на крајот на XVI и почетокот на XVII век, во 1607 година над селото бил изграден познатиот Сливнички манастир посветен на Пресвета Богородица.

Во 19 век, Сливница се наоѓало во Битолската каза, нахија Долна Преспа, во Отоманското Царство.

Доста занимлив историски податок поврзан со селото е дека печалбарот Кузман Попов од Сливница во 1907 година, прв ја донесол својата сопруга во Америка да готви храна за печалбарите од Преспа, кои таму работеле на изградба на железничка пруга, на тој начин прекршувајќи го дотогашниот обичај на печалба да заминуваат само мажите.[4]

До 1912 година, Сливница било под турска власт, а во тој склоп и беговски чифлик. Селото активно учествувало во подготовките и текот на Илинденското востание. За селски војводи се спомнуваат мештанинот Ставре Поповски и Јонче Стасовски (од Љубојно). Во потерите на Турците по востаниците две куќие биле запалени. Во текот на турскиот период селото било често ограбувано и тероризирано од арнаутските разбојници.[2]

Во Првата Балканска војна (ноември 1912), селото се нашло под српска власт, а во текот на Првата светска војна под бугарска окупација, со што се најде и во зафатот на Македонскиот фронт. Во ова време, сè до пробивањето на фронтот, Сливница со својата поширока околина било фортификациски значително утврдена од страна на Централните сили во Преспа. Фронтовската линија се наоѓала помеѓу селата Сливница и Претор при што во селата јужно од линијата се наоѓала француската војска (со војници од Алжир, Мароко), а на север германската и бугарската војска.[4]

Во 1916 година, низ селото поминале и војските на Антантата. Во текот на војната, сливничани биле мобилизирани во војските на спротивставените страни. Во еден период на војната, кога селото се нашло во одбранбените позиции на бугарската војска, сливничани биле евакуирани во селата Рајца, Грнчари и Подмочани.[2]

За време на Првата светска војна градот Ресен во неколку наврати бил бомбардиран од француски авиони, при што во 1917 година над Преспанското Езеро во близина на Сливница и Претор се судриле германски и француски авион при што француското летало паднало во водите на езерото.[4] Во 1917 година до самата линија во Претор и Сливничкиот манастир во посета на своите војници дошле бугарскиот цар Борис и неговиот брат кнезот Кирил.[4]

По завршувањето на Првата светска војна, Сливница повторно се нашло под српска власт. Во ова време, Сливница било дел од новосоздадената општина.[2]

Во Втората светска војна селото паднало под окупација на фашистичка Италија (мај 1941 година), со што се нашло во составот на т.н. Голема Албанија. Во овој период, селото било под непосредна контрола на балистичките сили на Муса Крања. По капитулацијата на Италија (8 септември 1943 година) било слободна територија на НОАВМ. На 8 ноември 1943 година паднало под окупација на фашистичка Бугарија, под која останало до ослободувањето на 5 септември 1944 година.[2]

За прв пат во своето постоење, со училишна зграда селото се здобило во 1946 година (дотогаш учениците учеле во Крани), со задружен дом во 1951 година, со систем за наводнување во 1956 година, со електрична енергија во 1958 година, со телевизиски прием во 1965 година, со водовод во 1970 година, со асфалтен пат во 1987 година, со телефонски приклучоци во 1988 година.[2]

Стопанство[уреди | уреди извор]

Новоотворената песочна плажа, како и поглед на викенд-населбата покрај самиот брег на езерото

Најголем дел од населението кое живее во Сливница се занимава со земјоделство и сточарство. Од полјоделството најзастапено е одгледувањето на жита како пченица и пченка, додека во помали размери е застапено и градинарството пред сѐ одгледување на домат, пиперки, кромид, грашок, спанаќ на отворено за сопствени потреби, а делумно и за пласирање на пазарот во Ресен. Од сточарството најзастапени се одгледувањето на кози и крупен добиток како крави и волови во помал број.

Најзначајна стопанска гранка како и во поширокиот преспански регион е овоштарството, односно одгледувањето на јаболка (најмногу од сортите ајдаред, златен делишес и грени смит) на бројните јаболкови насади, а во помали размери и огледувањето на цреши, сливи, вишни и круши.

Поради поволната местоположба крај Преспанското Езеро дел од населението се занимава и со риболов, туризам односно изнајмување сместување на туристи или работа во блиските туристички и угостителски капацитети крај езерото.

Сливница е познато печалбарско село со голема традиција, па така дел од населението работи на печалба во странство во индустријата, градежништвото, автопревозот во САД, Канада, Шведска, а помал дел жители работат и други дејности во градот Ресен или се занимаваат со пчеларство и шумарство. Во селото постојат две продавници на стока за широка потрошувачка.[2]

Туризам[уреди | уреди извор]

Во периодот по 1970 година, северозападно од селото, покрај брегот на езерото, била подигната викенд-населба со околу стотина убаво изградени викенд-куќи.[2]

Население[уреди | уреди извор]

Во текот на своето постоење, Сливница го бележело следниот демографски развој: во 1568/69 година селото имало 28 семејства (опширен пописен дефтер за казите Горица, Биглишта и Хрупишта); во 1865 година 10 христијански куќи (Ј. Хан); во 1889 година, 20 куќи и 158 жители (С. Верковиќ).[2]

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Сливница имало 126 жители, од кои 120 Македонци христијани и Македонци муслимани.[5] По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Сливница имало 190 жители.[6]

Сливница е едно од четирите села во Општина Ресен и воопшто во поширокиот регион, кое е населено исклучиво со православни Македонци, кое забележало значаен пораст на бројот на жителите во однос на пописот од 1994 кога во селото живееле 166 жители.[3]

Според пописот од 2002 година, во селото Сливница имало 188 жители, сите Македонци.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[7] 1905[8] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 126 190 312 320 310 266 323 208 166 188
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[9]

Родови[уреди | уреди извор]

Селото Сливница е целосно населено со Македонци од православна христијанска вероисповед. Старински родови или родови за кои не се знае дали се доселени од некаде се: Босилковци, Диневци, Костовци, Калевци или Бибевци, Коруновци, Мишевци, Најдовци, Нечовци или Палашовци, Перовци, Секуловци или Поповци, Стојановци или Митревци и Чешковци.[2]

Доселени родови чие место на доселување е познато се: Младеновци кои се доселиле од Наколец и Наумовци кои се доселиле од Царев Двор. Семејни односно куќни слави се: Свети Никола - зимен, Митровден, Света Петка и Свети Јован.[2]

Општествени установи[уреди | уреди извор]

  • Подрачно основно училиште[3]

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото влегува во рамките на Општина Ресен, една од малкуте општините, која не била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Ресен.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Ресен. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Ресен.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Љубојно, во која покрај селото Сливница, се наоѓале и селата Арвати, Брајчино, Долно Дупени, Крани, Љубојно, Наколец, Сливница и Штрбово. Во периодот 1950-1952 година, селото било дел од некогашната Општина Крани, во која влегувале селата Арвати, Крани, Сливница и Штрбово.

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Манастирската црква во Сливничкиот манастир
Археолошки локалитети[10]
  • Шуица — црква и некропола од среден век;
  • Сливница — населба од римско време;
  • Крш Полена — вила рустика од римско време;
  • Кула — населба од доцноантичко време.
Цркви[11]
Манастири

Редовни настани[уреди | уреди извор]

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Селото Сливница има голема традиција на печалбарство и иселеништво во прекуокеанските земји, долга повеќе од век и половина. Иселеници од Сливница живеат во САД, Канада, Австралија, Шведска и други земји.

Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“. Завод за статистика на Македонија. 2002. http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf. конс. 21 декември 2016 г. 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 Јовановски, Владо (2005) (на македонски). Населбите во Преспа. Скопје: Ѓурѓа. стр. 288-294. ISBN 9789989920554. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D0%B2%D0%BE_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B0.pdf. конс. 21 декември 2016 г. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Панов, Митко (1998) (на македонски). Енциклопедија на селата во Република Македонија. Скопје: Патрија. стр. 275. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf. конс. 21 декември 2016 г. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Јоновски, Ј. Кирил. „Преспа - историска енигма“. Скопје, 2002. стр. 152-153
  5. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 241.
  6. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 170-171.
  7. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  8. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  9. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popisi_nm_1948_2002_NasPoVozrPol_mk.px/?rxid=46ee0f64-2992-4b45-a2d9-cb4e5f7ec5ef. 
  10. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  11. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]