Бонче

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Бонче
Бонче 02.JPG

Поглед на Бонче

Бонче is located in Македонија
Бонче
Местоположба на Бонче во Македонија
Координати 41°14′0″N 21°36′59.77″E / 41.23333° СГШ; 21.6166028° ИГД / 41.23333; 21.6166028Координати: 41°14′0″N 21°36′59.77″E / 41.23333° СГШ; 21.6166028° ИГД / 41.23333; 21.6166028
Општина Прилеп
Население 45 жит.
(поп. 2002)
Надм. вис. 620 м
Commons-logo.svg Бонче на Ризницата


Бонче — село во Општина Прилеп, во околината на градот Прилеп, сместено во преминот кој ги дели Селечка Планина и Дрен.

Географиja и местоположба[уреди | уреди извор]

Поглед на Бонче

Селото Бонче се наоѓа во крајниот југоисточен дел на Прилепското Поле[1] во подножјето на Селечка Планина. Сместено е во долот во горниот тек на Писокалската речица која како поток тече низ самото село, при што над селото од исток се издигнува падината Грнчарица на планинскиот масив на Селечка под пасишта и ретка шума, а на запад и југозапад во котлинската рамнина се од запад и југозапад[2]. Бонче е рамничарско село расположено на надморска височина од 620 метри.[1]. Од градот Прилеп е оддалечено дури 29 километри[1], и иако географски е сместено во Пелагониската Котлина, до него се стигнува по асфалтен пат кој се одвојува од регионалниот пат за Мариово после превојот Слива кај манастирот Писокал. Поради ваквата поставеност, местоложба и сообраќајна поврзаност, доста е раширено погрешното мислење дека Бонче припаѓа на областа Мариово. Бидејќи селото Бонче се наоѓа на допирот на подножјето на западната падина на Селечка Планина со котлинското дно на Прилепското Поле тоа географски припаѓа во котлината Пелагонија. Соседни села во Пелагониската Котлина се Подмол кон запад и Лопатица кон југ - југозапад, а на исток преку падината на Селечка Планина е селото Крушевица во Мариово. Атарот на Бонче е голем и зафаќа површина од 20,7 км2, на кои преовладуваат пасиштаата на површина од 1262 хектари, на обработливото земјиште отпаѓаат 743,8 хектари, ана шумите само 0,5 хектари[1]. Бонче е село од збиен тип и се дели на 3 маала: Топчиовско, Средно и Стојковско[2]. До 2004 година Бонче се наоѓало во источниот дел на општината Тополчани, а денес се наоѓа во средишниот дел на Општина Прилеп.

Историja[уреди | уреди извор]

Изглед на македонски чифлик во селото Бонче. Снимка изработена од германски војник во 1916 година.

Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Прилепскиот Вилает (Vilayet-I Prilepe) и имало 13 семејства, 1 неженет и 1 вдовица, сите христијани.[3]

Бројните археолошки пронајдоци, особено од времето на античка Македонија, во Бонче и неговата непосредна близина укажуваат дека тука во минатото постоел голем и значаен македонски град. На основа на пронајдените остатоци уште кон крајот на 30-тите години на ХХ век истражувачите заклучиле дека тука се наоѓала значајна античка населба[2]. Од археолошките пронајдоци и старини посебно се занимливи: старата гробница од IV - III век пред нашата ера, која покрај тоа што временски соодветствува со кралскиот македонски период, заедно со пронајдените македонски борбени штитови со сонца, монети од Александар Македонски и ископините од градот Пелагонија на врвот Висока во непосредната близина, дефинитивно потврдуваат дека овде се наоѓал важен град на античка Македонија. Меѓу населението постои предание дека „старото каурско Бонче“ се наоѓало на 2 километри јужно од денешното село во суводолицата[2]. Тоа место и денес се вика Старо Бонче. Селаните велат дека еднаш „таму тепала чумата и народот избегал“, при што дел од жителите од старо Бонче дошле да живеат во денешното село. На тоа селиште и денес се познаваат грамади од куќи, мраморен (мермерен) камен од црква на местото Миреч Ливада, гробови[2], а на зарамнетото подножје во овој дел е и познатата античка македонска гробница. Најстариот запис на името на селото Бонче потекнува од 1568/69 година каде тоа е запишано во турските пописни дефтери[4]. Со истото име запишано како Бонѕче се среќава и во црковни книги во XVI век, а во црковни и манастирски книги од XVII и XVIII век тоа се среќава запишано како Бонγе[4]. Во Бонче постои доста стара црква посветена на Свети Јован, која што била изградена пред околу 160 години. Пред крајот на турското владеење во Бонче на сопствена земја слободно живееле, односно биле „рајати“ само родовите: Славковци, Божиновци, Топчиовци и Јаневци, што укажува на тоа дека тие можеби се старински родови. Останатите жители биле „ортаци“ на чифлиците од кои два биле на турци од Битола, а еден на Влав од селото Нивици во пределот Горна Преспа (денес под Грција) населен исто така во Битола[2]. Во селото имало 5 чифликсајбиски кули, а неговите жители земјата од чифлизите на турците ја откупиле до 1912 година, додека земјата од чифликот на влавот Ќир-Анаќија на селаните им ја доделила државната власт[2].

Археолошки наоѓалишта
Остатоци од древната македонска гробница кај Бонче

Во непосредната близина на Бонче се наоѓаат голем број на археолошки наоѓалишта познати како:

Потекло и значење на името[уреди | уреди извор]

Најстариот запис на името на селото Бонче потекнува од 1568/69 година односно од XVI век[4]. Научните истражувачи претпоставуваат дека името на селото потекнува од посесивна придавка од прекар Боне, Боно, Бончо изведен од личното име Богдан или Бојан[4]. Името потекнува од македонскиот јазик изведено со деминутивниот суфикс -че[4]. Меѓу населението на Бонче и околината не постои посебно толкување или предание за настанокот на името на селото.

Стопанство[уреди | уреди извор]

Стрижење на овци во Бонче

Според составот на атарот селото Бонче има поледелско-сточарска функција. Во него преостантото население како и луѓе кои имаат потекло и имоти, најмногу се занимаваат со сточарство. Од сточарството најзастапено е одгледувањето на овци, при што во селото се одгледуваат неколку стада кои и преку летниот и зимскиот период се напасуваат на ридовите јужно и источно од селото[6]. Во помал обем се чуваат и одгледуваат и кози кои се напасуваат на ретката нискостеблеста и грмушеста шума на падината на Селечка Планина источно од селото. Покрај овчото млеко во Бонче се произведува и познатото биено сирење, како и овчо месо за пастрма. Од поледелството најзастапено е одгледувањето на тутун, како и жито претежно пченица и 'рж на повеќе ниви веднаш западно од селото. За сопствени потреби во дворовите на куќите и бавчите крај потокот се одгледуваат и градинарски култури како црвени и зелени тенки пиперки, кромид, лук, патлиџан (домат), марула, зелка, тикви. Неколку куќи се занимаваат и со пчеларство и производство на мед од десетината пчелни сандаци, а постојат и неколку мали насади на лозници и овошни дрвја како круши, јаболка, цреши, сливи. Жители на селото и градот Прилеп се бават и со лов на дивеч во околината на селото.

Население[уреди | уреди извор]

Според статистиката на Васил К'нчов („Македониja, Етнографиja и статистика“) од 1900 година, во Бонче живееле 350 жители, сите Македонци.[7]

Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Бонче имало 240 Македонци, егзархисти.[8]

Според пописот од 2002 година, селото Бонче има 45 жители, сите Македонци.[9]

На табелата е прикажан бројот на населението во сите пописни години:[10]

Година 1900 1905 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 350[7] 240[8] 566 634 580 475 243 95 86 45

Од Бонче се иселил значителен дел од населението[1], а и денес продолжува постојаното опаѓање на бројот на жителите. Така во 1961 година селото броело 580 жители, а во 1994 бројот се намалил на 86 жители, сите Македонци[1].

Родови[уреди | уреди извор]

Бонче е македонско село.

Според истражувањата од 1950тите, родови во селото се:

  • Староседелци или доселеници со непознато потекло: Мојановци (7 к.), Божиновци (4 к.), Шапковци (3 к.), Ашковци (2 к.), Стојковци (8 к.), Дојчиновци (6 к.), Јаневци (4 к.) и Колевци (4 к.)
  • Доселеници: Топчиовци (5 к.) и Сејменовци (5 к.) порано биле еден род, доселени се од мариовското село Дуње. Доселени се на почетокот од 19ти век; Славковци (3 к.) и Пецовци (4 к.) порано биле еден род, доселени се, но не знаат од каде; Мајсторовци или Бабјаковци (6 к.) доселени се од некое место во Мариово; Тантушевци (8 к.) доселени се од раселеното село Писколал кое се наоѓало на патот Прилеп-Мариово; Гулевци (2 к.) доселени се од некое околно прилепско село; Чулевци (3 к.) доселени се однекаде.[2]

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Цркви
  • Црква „Свети Јован“ - селска црква на ридот веднаш јужно над селото. Патрониот празник Св. Јован (6 мај по стар стил) го слави целото село.
Образовни

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Редовни настани[уреди | уреди извор]

  • Свети Јов (во мај) - селска слава
  • „Тура преку Слива“ - велосипедска тура на почетокот на октомври

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

  • „Тура преку Слива“ - велосипедска тура која започнува од градот Прилеп и преку превојот Слива минува низ Бонче посетувајќи ја древната гробница.

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Од Бонче има значаен број на иселеници и тоа: Дамјановци, Зуберовци и Чунтевци во Подмол, Бончевци во Добрушево, од родот Бабјаковци иселеници има во Марул и Добрушево, Брајановци во Гнеотино, Димоски во Мојно, Бончани во Долна Чарлија и Секуловци во Алинци (Прилепско). Голем број иселеници има и во градовите Прилеп, а помал број и во Битола и Скопје[2].


Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Панов, Митко (1998) (на македонски). Енциклопедија на селата во Република Македонија. Скопје: Патрија. стр. 34. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Трифуноски, Ф. Јован (1998) (на српски). Битолско-Прилепската Котлина.. 45. Белград: САНУ. 
  3. Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.68
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Иванова, Олга (2014) (на македонски). Речник на имињата на населените места во Македонија. Скопје: Инситут за македонски јазик „Крсте Мисирков“. стр. 65. 
  5. 5,0 5,1 5,2 Коцо, Димче (1996) (на македонски). Археолошка карта на Република Македонија. 2. Скопје: МАНУ. стр. 282. 
  6. Според кажување на Цане Тошески, жител на Бонче. Забележал Марио Шаревски на 31.10.2015
  7. 7,0 7,1 Васил Кънчов, Македония.Етнография и статистика, 1900, София
  8. 8,0 8,1 D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 148-149.
  9. http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис во Македонија 2002. - Книга 10.
  10. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk.
  11. М., Ка. (05.09.2012). „Заѕвони ѕвонче во селото Бонче“ (македонски). Скопје: Нова Македонија. конс. 2 ноември 2015.