Фредерик Мистрал

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Фредерик Мистрал
Frederic Mistral portrait photo.jpg
Име Фредери Мистрал или Мистрау
Роден/а 8 септември 1830
Мајан, Франција
Починат/а 25 март 1914
Мајан, Франција
Занимање Поет, лексикограф
Националност Французин
Универзитет Правен факултет во Екс-ан-Прованс
Предмет Провансалски јазик
Значајни награди Нобелова награда за литература за 1904
Сопруг/а Мари Луиз Еме Ривиер

Жозеф Етјен Фредерик Мистрал — француски писател и лексикограф на провансалскиот јазик, роден на 8 септември 1830 година во Мајан во департманот Буш-ди-Рон каде што умира на 25 март 1914 година и каде што е закопан. Мистрал е член и основач на движењето Фелибриж, член на Марсејската академија, на Академијата на Флоралиите во Тулуз и во 1904 година лауреат на Нобеловата награда за литература за своето дело Миреј, напишано на провансалски[1]. Неговото име на провансалски е Фредери Мистрал или Мистрау.

Биографија[уреди | уреди извор]

Ма ди Жиж во Мајан.

Мистрал бил дете од добростоечко домаќинско семејство[2] (Неговите родители Франсоа Мистрал[3] и Аделаида Пулине биле во роднински врски со најстарите фамилии во Прованса: Кривелје, Експили, Ру родени Руфо ди Калабрија, кои биле тесно поврзани меѓу себе, маркиз Д’Орел). Мистрал го носел името Фредерик во спомен на „некое сиромашно момче кое во времето кога татко ми и мајка ми се ’вљубиле‘ ги пренесувало нивните љубовни пораки, но по извесно време починало од сончаница.“[4].

Фредерик Мистрал живеел на три места во Мајан: на имотот Ма ди Жиж, во куќата Лезар и во онаа што е позната како Музеон Фредери-Мистрал[5].

Ма ди Жиж, имот од 25 хектари, распространет меѓу Мајан и Сен-Реми, бил во сопственост на семејството Мистрал од 1803 година. Фредерик Мистрал го наследил по смртта на татка си во 1827 година, кој во тоа време бил вдовец по смртта на првата жена Лујза Лавил. Во тој брак ce родил Луј, полубрат на Фредерик Мистрал[6] ·[7]. На 26 ноември 1828 година, Франсоа Мистрал, вдовец од 1825 година, се преженил за Аделаида Пулине, ќерка на градоначалникот на Мајан,[8]. Од тој брак на 8 септември 1830 година се родил Жозеф-Етјен-Фредери Мистрал чие детство и младост минале на имотот Ма ди Жиж[6] ·[5] ·[7].

Влезот на некогашниот Кралски колеџ во Авињон во које учел Фредерик Мистрал од 1842 до 1847 година.
Плочата на пансионот во улицата Луј Пастер во Авињон каде што Анселм Матје и Фредерик Мистрал учеле кај Жозеф Руманиj.

Мистрал тргнал на училиште во Мајан на седум години. Тој ја посетувал шумската школа како што раскажува во Спомени и раскази, кога берел водени лилии за својата мајка. Во 1839 година, го запишале во пансионот на опатијата Сен-Мишел-де-Фрижоле каде што учел само две години, затоа што училиштето било затворено, а потоа бил запишан во пансионот Мије во Авињон. Во 1845 година, бил сместен во пансионот Дипуј; тука се запознал со Жозеф Руманиј[9].

Во тој период, учел во Кралскиот колеџ во Авињон, во улицата што го носи името Фредерик Мистрал, и во 1847 година матурирал во Ним. Бил одушевен од Француската револуција од 1848 година и од Ламартин. Таа година ја напишал Жетви (Li Meissoun), грегоријанска песна во четири пеења која не била објавена[9].

Неговото семејство сакало да стане адвокат и затоа тој студирал право во Екс-ан-Прованс од 1848 до 1851 година, кога завршил правен факултет и добил диплома[9].

Потоа, тој станува пејач на независноста на Прованса и особено на провансалскиот јазик „првиот литературен јазик на цивилизирана Европа“. Во текот на своите студии на правниот факултет тој ја учи историјата на Прованса што некогаш била независна држава. Еманципиран од својот татко, тој носи одлука „да го подигне, да го оживее во Прованса национлното чувство (…); да ја поттикне ренесансата со воведување на мајчиниот јазик во тој крај(…); провансалскиот да биде на мода преку пламенот на божествената поезија“. За Мистрал, зборот „нација“ означувал „луѓе поврзани со јазикот, вткаени во една земја и во една историја“.

Фредерик и мајка му морале да заминат од имотот во 1855 година, по смртта на Франсоа Мистрал затоа што имотот му припаднал на неговиот полубрат Луј. Морале да се сместат во мала семејна куќа во селото што им припаднала со поделбата на наследството. Во 1903 година, тој ја нарекол Лезар (фр.гуштер) откако на неа поставил соларен часовник украсен со мал влекач. Тука ја завршил Миреј што била почната на имотот Ма ди Жиж, и ја напишал Календау [5] ·[6] ·[7].

Мистрал ја добил Нобелова награда за литература во 1904 година заедно со Хозе Ечегарај. Целиот износ од наградата го дал за изградба на Арлежанскиот музеј во Арл.

Фредерик Мистрал живеел таму до 1875 година кога се преселил во куќата што ја изградил во Мајан и која се наоѓала пред куќата Лезар[6]. По една година, на 27 септември 1876 година, во Дижон се оженил со Мари Луиз Еме Ривиер и оттогаш живееле во новоизградената куќа. По смртта на поетот, (25 март 1914), и по смртта на неговата жена, (6 февруари 1943), куќата била претворена во музеј Музеј Фредери Мистрал[5] ·[7].

Во својот тестамент од 7 септември 1907 година, Мистрал на општината Мајан ѝ ги оставил својата куќа со „земјиштето, градината, оградата, ѕидовите, шупата и куќичките кои биле околу неа или биле поврзани со неа... уметничките предмети, сликите, гравирите, книгите и библиотеката за да се направи со нив музеј и библиотека во Мајан, како и мебелот што е во куќата доколку не е кренат“. И истакнал дека општината ќе го добие сето тоа само по смртта на сопругата[7].

Музејот бил прогласен за историски споменик од 10 ноември 1930 година, а тоа овозможило куќата да го задржи изгледот што го имала додека бил жив Фредерик Мистрал[7].

Фредерик Мистрал ги украсувал етикетите на книгите со свој личен грб со азурно сина основа, а на неа штурче со златна боја што пее под сонцето и го истакнува неговото мото „Сонцето ме тера да пеам“ (Lou soulèu me fai canta)[10]

Делото на Мистрал[уреди | уреди извор]

Фелибриж[уреди | уреди извор]

Портрет на Фредерик Мистрал од Жан Барнабе Ами.
Прв портрет на Фредерик Мистрал направен во Тараскон, на 18 јули 1852 година, од Жан-Жозеф Бонавантур Лоран
Библиотека Енгимбертин.

Кога се вратил во Мајан, Мистрал со поетот Жозеф Руманиј ја организирал (на провансалски:Жозе Романијо) обновата на провансалскиот јазик. Во 1854 година, со уште петмина провансалски поети во Шатонеф-де-Гадањ, (во Воклизите) тие го основале Фелибриж, регионалното здружение кое им овозможило да го унапредуваат јазикот. Фелибриж било движење под заштита на света Естела и ги обединувало каталанските поети што Изабела II ги избркала од Шпанија. Тој бил првиот претседател на друштвото од 1876 до 1888 година.

Првите основоположници на Фелибриж се Жозеф Руманиј, Фредерик Мистрал, Теодор Обанел (на првансалски: Теудор Обенеу), Жан Брине ((на првансалски: Јан Брунет), Пол Гиера (на првансалски:Pau Giera), Анселм Матје (на првансалски: Ансеум Матиеу) и Алфонс Таван (на првансалски: Анфос Таван). Фелибриж и денес е културна организација присутна во департманите со провансалски јазик.

Со своето дело, Мистрал го вратил провансалскиот јазик и го довел до највисоки поетски рамништа: поради квалитетот, неговото дело било наградено со највисоки награди. Напишал речник, пишувал песни и романи во стихови, по примерот на Хомер и во првиот стих на „Миреј“ за себе вели дека е „понизен ученик на великиот Хомер“.

  • « Cante uno chato de Prouvènço,
  • Dins lis amour de sa jouvènço,
  • A través de la Crau, vers la mar, dins li blad,
  • Umble escoulan dóu grand Oumèro, iéu la vole segui. »
  • „Пеам за млада девојка од Прованса,
  • И за нејзините младешки љубови,
  • Низ Кро, на море, низ житни полиња,
  • јас, понизниот ученик на великиот Хомер.“

Во 1891 година, образува фелибријански весник со федералистичка инспирација Ајоли, но, нема да успее во намерата провансалскиот јазик да се изучува уште од основно училиште[11].

Лексикографија: Сонцето ме тера да пеам[уреди | уреди извор]

Фредерик Мистрал со впечатлива брада.

Мистрал е автор на Провансалско-француски речник (1878-1886), кој до денеска е најбогатиот речник на провансалски јазик и со најточни одредници. Тоа е двојазичен речник во два големи тома, кој ги опфаќа и дијалектите на провансалскиот јазик. Речникот е направен со поддршка на локални соработници и за секој збор дава варијанти од самиот провансалски, потоа превод на главните романски јазици како и соодветни изрази и цитати за определен збор.

Миреј и Нобеловата награда за литература за 1904 година[уреди | уреди извор]

Негово главно дело е Миреј, објавено во 1859 година, по осум години творечки напори. Миреј е долга поема на провансалски јазик, напишана во стихови и во дванаесет пеења, која зборува за забранетата љубов на Венсан и Миреј, двајца млади кои потекнуваат од различни општествени средини. Името Миреј, на провансалски Мирејо, е јазичен дублет од зборот „меравијо“ што значи „чудо“. За Мистрал тоа е можност да го прикаже провансалскиот јазик но исто така и да ја сподели и културата на една област кога зборува за други јазици. Во предговорот на својата поема стои и кратко Објаснување за провансалскиот изговор.

Миреј, девојка за мажење, ќерка на провансалски земјопоседник, се вљубува во Венсан, сиромашен ткаач кој исто така се вљубува во неа. Откако одбива тројца богати кандидати за женење, Миреј, очајна од тоа што родителите не ѝ дозволуваат да се омажи за Венсан, оди во Сент-Мари-де-ла-Мер за да ги моли заштитниците на Прованса да ги разубедат нејзините родители. Но, заборавајќи да ја понесе својата шапка, таа добива сончаница и кога ќе пристигне на целта умира во рацете на Венсан и пред очите на своите родители.

Мистрал му го посветува ова дело на Ламартин со зборовите:

Венсан и Миреј од Виктор Лејде.
Фредерик Мистрал, Mistral, лауреат на Нобеловата награда за литература на насловната страница на весникот Пети Журнал во 1904.

„За Ламартин.

  • Ти ја посветувам Миреј: тоа е моето срце и мојата душа,
  • Тоа е цветот на моите години;
  • Тоа е грозд од Кро што со сите лисја
  • Ти го нуди еден селанец.“[12].

Ламартин се одушевува: „Денес ќе ви кажам добра вест! Се роди голем поет.(…) Вистински поет, хомерски за денешново време; (...) Да, твојата епска поема е ремек-дело;(…) мирисот на твојата книга нема да испари ни за илјада години.“[13]

Миреј е преведена на петнаесеттина европски јазици[14], а на француски ја превел самиот Мистрал. Во 1863 година, Шарл Гуно ја напишал опeрата Миреј.

Нобеловата награда за литература на Фредерик Мистрал му е доделена во 1904 година, за Миреј со што е наградено едно дело напишано на провансалски јазик, јазик на малцинство во Европа, што претставува исклучок. Уште во 1901 година, при првото заседавање на комитетот за Нобеловата награда за литература, Мистрал бил фаворит поддржан од интелектуалците романисти од северна Европа. Меѓутоа, шведскиот комитет му ја доделил првата Нобелова награда на Сили Придом, официјален кандидат на Француската академија[15].

Наградата ја добил во 1904 година, но за малку ќе ја загубел поради лошиот превод на делото на шведски јазик. Наградата ја поделил со Хозе Ечегарај. Оваа награда која е доделена на дело напишано на јазик на малцинство е единствена сѐ до 1978 година, кога на Мистрал му се придружува и Исак Башевис Сингер, награден за дело напишано на јзикот јидиш. Шведската академија во објаснувањето ќе наведе дека наградата ја доделува: „Поради поезијата која е толку изворна, толку генијална и толку уметничка, [...], но и поради неговата значајна работа во областа на провансалската филологија“. Поетскиот легитимитет на провансалскиот јазик бил признат на меѓународно рамниште бидејќи Нобеловата награда укажува на неговата универзална вредност и го издига над регионалното значење[15].


  1. Prix Nobel de littérature pour une œuvre écrite en occitan
  2. Mes Origines ; Mémoires et récits de Frédéric Mistral.
  3. Неговото семејство имало савојско потекло и се доселило во Мајан во 1471 година. Извор Descendant d'une famille d'origine savoyarde installée à Maillane dès 1471. Source : Charles Rostaing, Frédéric Mistral. L'homme révélé par ses œuvres, J. Laffitte, 1987, Ouvrage utilisé pour la rédaction de l'article9 .
  4. Frédéric Mistral. Mes origines : mémoires et récits de Frédéric Mistral. Paris : Plon-Nourrit, ca 1920. Memòri e raconte éd.Aubanel pour la première édition, éd. Marcel Petit pour la dernière.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Frédéric Mistral : ses lieux de vie
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Frédéric Mistral : biographie et bibliographie
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Maillane, au cœur de la Provence
  8. Mireille Bosqui, Mistral, Équinoxe, 1994, Ouvrage utilisé pour la rédaction de l'article51 
  9. 9,0 9,1 9,2 Biographie de Frédéric Mistral sur le site maillane.fr
  10. Revue de Provence et de Langue d'Oc : artistique, littéraire, scientifique et historique, P. Ruat, 1905, Ouvrage utilisé pour la rédaction de l'article58 
  11. Frédéric Mistral, Mireille/Mirèio, Grasset, 2004, Ouvrage utilisé pour la rédaction de l'article5 
  12. Texte original : A Lamartino Te counsacre Mirèio : es, moun cor e moun amo ; Es la flour de mis an ; Es un rasin de Crau qu'emé touto sa ramo Te porge un païsan.
  13. Cours familier de littérature, quarantième entretien, Alphonse de Lamartine, Paris 1859.
  14. Mirèio (Mireille) traduit en espagnol
  15. 15,0 15,1 Le prix Nobel de Frédéric Mistral en 1904