Андре Жид

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Андре Жид
Gide 1920 cropped.jpg
Андре Жид во 1920
Роден 22 ноември 1869(1869-11-22)
Париз, Франција
Починал 19 февруари 1951(1951-02-19) (воз. 81 г.)
Париз, Франција
Занимање романописец, есеист, критичар
Значајни дела Иморалист, Тесната врата, Визбите на Ватикан, Пасторална симфонија, Ковачи на лажни пари
Значајни награди Нобелова награда за литература, 1947

Потпис

Андре Жид —  француски писател, роден во Париз на 22 ноември, 1869, а починат во Париз на 19 февруари, 1951.

Роден е во протестантско-буржоаско семејство, израснат на релација Париз -Нормандија. Андре Жид се соочува со хомосексуалноста за време на патување во Северна Африка во 1893 година. Додека престојува во Швајцарија каде бара лек за неврозите кои ги мачат, ја пишува Paludes, а по смртта на мајка му и бракот со братучетка му Медлен ги завршува и Земските исхрани, чиј лиризам е пофален од еден дел од критичарите во 1897.

Андре Жид го поддржува борбениот конфликт кој резултира од аферата Драјфус, но е против вооружувањето, претпочитајќи ги дружбите со други книжевници – Роже Мартен ди Гар, Пол Валери или Франсис Жам – пријателства кои ќе исчезнат со текот на времето, како и мачното пријателство со Пјер Луис, во младоста на Жид. Заедно со неколку пријатели, Жид го создава книжевното списание La Nouvelle Revue francaise, на кое тој самиот е назначен за главен уредник што му овозможува да игра битна улога во француската книжевност. Во истиот период, тој ги објавува романите Иморалист во 1902 година и Тесната врата во 1909 кои му носат слава. Неговите други романи кои се објавени пред и по Првата светска војна, Визбите на Ватикан, 1914; Пасторалната симфонија, 1919, неговата најчитана книга, која го обработува судирот на религиозниот морал и чувствата; Ковачи на лажни пари, 1925, роман со нелинеарна структура – го етаблираат како модерен писател, кој честопати е критикуван за својот висок, претензиозен стил на пишување. Сепак, приватниот живот преоптоварен од скриената хомосексуалност како и желбата да се надминат табуата станува предмет на поличносни текстови како Корјдон (1920-24), или Ако житото не умира (1926), автобиографски дела кои го опишуваат неговото буржоаско детство, привлечноста кон машкиот пол и почитта која ја чувствувал кон братучетката Медлен, со која останува во брак покрај длабоко комплицираниот приватен живот.

Неговите дела добиваат поинаква боја откако сведочи на неколку настани од светската политика. Така, патувајќи, ја открива црната Африка и во 1927 година го објавува дневникот на неговото Патување во Конго, во кој ги осудува концесионерите, но и управата и ставот на поголемиот дел од Европејците кон колониите. Во почетокот на 1930-тите, покажува интерес за комунизмот, со посебен ентузијазам за советскиот модел, но мислењето потполно му се менува кога го посетува Советскиот сојуз во 1936 година. Жид го објавува своето сведоштво истата година, Назад во С.С.С.Р., дело кое предизвикува напади и омраза од страна на комунистите. Сепак настојува во својата борба против советскиот тоталитаризам во времето на судењата во Москва, и се вклучува во исто време, во борбата на интелектуалците против фашизмот.

Во 1940 година, обземен од околностите, ја напушта работата на главен уредник, а и речиси се оттргнува од пишувањето, повлекувајќи се на азурниот брег, а подоцна, за време на војната, патува во Северна Африка. По завршувањето на војната, Жид не е повеќе во центарот на книжевниот живот, но е почестен со Нобелова награда за литература во 1947 година, а остатокот на животот го поминува во издавање на својот весник. Умира на 19 февруари, 1951 година во Париз.

Биографија[уреди | уреди извор]

Детство и младост[уреди | уреди извор]

Пол Гијом Андре Жид е роден на 22 ноември, 1869 во Париз. Син на Пол Жид, професор по право на универзитетот во Париз, човек од протестантско семејство, и Жулиет Рондо, жена од благородничко католичко семејство, кое неодамна преминало во протестантско. Жид ги поминува детството и раната младост во Париз, но и во чести посети на Нормандија - во Руан, кај семејството на мајка му. Младиот Андре на рана возраст почнува да свири на пијано. Покрај големиот напредок, Жид жали што никогаш не нашол одлични професори кои би направиле од него вистински музичар. Раните училишни години се нагло прекинати кога малиот Жид е пратен на лечење поради „лошите навики“ - се мисли на маструбацијата, која и тој самиот ја нарекува „грев“[1]. Се одвикнува од маструбацијата поради закани за кастрација, иако по некое време ѝ се навраќа бидејќи како што тој вели до 23 години бил „потполно невин и развратен“[2].

Смртта на татко му, на 28 декември 1880, го оддалечува од нормалното школување. Веќе повреден од смртта на негов помлад братучед, Жид сè повеќе развива различни неврози. Младиот Жид останува со неговата строга мајка, кон која чувствува љубов, но која се грижи повеќе за неговото школкување, отколку општата благосостојба. Покрај честите отсуства, некако го продолжува образованието. Поголем дел од времето го поминува во Руан, каде во 1882 година, се зближува до неговата братучетка Медлен, која почнува да ја идеализира и во која се заљубува, макар на чисто интелектуален начин. Некаде во овој период почнува да води дневник, а станува и религиозен.

Во 1887 година го запознава Пјер Луис, со кој развива големо пријателство кое главно извира од заедничката љубов кон книжевноста. Следната година подготвува матурски труд во областа на филозофијата кога го открива Шопенхауер. По матурата (1889), почнува да излегува по книжевни салони, каде се запознава со многу писатели. На 21 година, Жид го објавува своето прво дело Тетратките на Андре Волтер (франуски: Les Cahiers d'André Walter) кое му донесува првична слава. Тетратките му помагаат да ги запознае Морис Баре и Маларме, со чија помош религиозниот мистицизам го преобразува во естетски. Како што почнува да се дружи со Пол Валери, односот со Пјер Луис почнува да се распаѓа, поради егоцентричноста на Жид. Истовремено, Медлен ја одбива понудата за брак. Во целост, овој период, во кој Жид шета низ француските салони и напразно го губи времето му предизвикува длабока депресија.[3]

Оскар Валјд и Африка[уреди | уреди извор]

Во 1891, кратко време откако го пишува Трактатот на Нарцис, го запознава Оскар Вајлд, кој го плаши колку што го фасцинира. За Жид кој досега копнеел по некаков аскетски идеал, Вајлд му отвора сосема нов свет. Жид почнува да мисли дека е „должност човек да се чувствува среќно“[4]. Набргу открива свет во кој се дозволени задоволствата, а полека го напушта строгиот пуританизам. Во овој период неговиот однос со мајка му почнува да се менува, но истовремено таа ја прифаќа неговата желба да ја ожени Медлен, чие семејство е против каква било врска помеѓу двајцата.

Едно друго пријателство, покрај горе-споменатите, тоа со Пол Лоран, игра клучна улога во животот на Жид. Младиов сликар, добива стипендија за патување во странство, која решава да ја сподели со Жид. Ова патување е всушност предмет на Ако житото не умира[5]. Двајцата заминуваат во октомври 1993 на девет-месечно патување, во Тунис, Алжир и во Италија. Уште од почетокот, Жид е болен, а здравствената состојба му се влошува како што наглегува на југот од Тунис. Токму овде, во градот Сус, Жид има сексуални односи со младо момче по име Али. Пол и Андре се префрлаат во Бискра во Алжир. Одненадеж, загрижена за здравјето на синот, Жулиет Жид ги наоѓа момчињата и останува со нив. Во Сиракуза, низ која кратко поминува, Жид ги открива Рим и Фиренца – но поради болеста не поминува долго време во нив. Пол Лоран се враќа во Франција, а Жид продолжува во Швајцарија, каде бара лек за болеста. Лекарот го дијагностицира со невротично растројство, но му враќа верба во здравјето.

Брак[уреди | уреди извор]

На почетокот на 1895 заминува по втор пат во Алжир. Одново го запознава Вајлд и доживува уште една битна ноќ со млад музичар. Преписката со мајка му е полна со горчина, но кога се враќа во Франција нештата се смируваат. Медлен конечно се зближува со него. Ненајдената смрт на Жулиет Жид, 31 мај, 1895 - едновремено болка и ослободување - ги забрзува нештата. Веридбата се случува во јуни, а бракот, кој никогаш нема да биде консумиран се случува на седми октомври. Двајцата заминуваат на седум-месечно патување за медениот месец, каде Андре е конечно здрав, но неговата сопруга премногу болежлива. Во Швајцарија, работи на Земските исхрани, книга која ја почнува во Бискра. Жид останува на ставот дека секое негово дело е само еден дел од патот, каде што секој дел е реакција на претходниот, а целосно разбирање се постигнува само ако се земат делата во целост.

Патувањето на младенците продолжува во Италија, а потоа повторно во Алжир, во Бискра, каде двајцата се посетени од Жам и Руар. Штом се враќа во Франција, пролетта 1896, Жид дознава дека бил избран за градоначалник на Ла Рог-Бењар. Свесно го прифаќа мандатот, но одбива да се бави со политика. Бракот останува среќен, но лажен, бидејќи Жид одбива да спие со Медлен. Впрочем, Медлен дознава за неговите хомосексуални авантури во 1916 кога наидува на писмо адресирано до Андре Жид[6].

Од Иморалист кон Тесната врата[уреди | уреди извор]

Во 1902, Иморалист доживува голем успех, но публиката го поистоветува авторот со ликот на Мишел, па Жид останува неразбран. Според него, Мишел е само бледа верзија на него, преку кој се прочистува пишувајќи. После Иморалист, не пишува многу се до публикацијата на Тесната врата во 1909. Во меѓувреме, се мачи со пишувањето, објавувајќи само збирка критики, краток роман и книгата Враќањето на генијалното дете (1907). Објавува и омаж за Вајлд, во 1902, а чувствата околу јавниот спор за хомосексуалноста на Вајлд се јавува и во Ако житото не умира.

Во текот на овие години се раѓаат и продлабочуваат нови пријателства (со Жак Копо, Жан Шлумбергер и Шарл ду Бо). Останатите се распаѓаат лека-полека, особено врската со Жам, кој е религиски преобратен од Пол Клодел, но ова не е главната причина за раздорот. Жид е кратко заинтересиран од Клодел, но го отрфрала како „фанатик“[7]. Жид одбива да ја искуси религиската вера како што сака Клодел, препрочитајќи ја емпатијата како дел од верата. Токму во овој период, го продава својот голем замок во Ла Рог-Бењар во 1900 и гради куќа во Отеј, во која едвај се живее и во која Мадлен веднаш се разболува, но во која остануваат да живеат цели дваесет и пет години (1906-1928). Ова укажува на потребата да помага на другите и свеста за неправедноста на својата благородничка положба. [[Fichier:GideparBataille.jpg|врска=https://fr.wikipedia.org/wiki/Fichier:GideparBataille.jpg%7Cмини%7CПортрет на Анри Батај.]] Кон крајот на деценијата Жид се враќа на пишувањето, со Тесната врата и со создавање на весникот Nouvelle Revue Française. Критиката повторно ги меша ставовите на Жид со главниот лик во книгата, што го разочарува Жид. Ако претходно го мешале со Мишел, сега го поистоветуваат со Алиса, кон која покажува емпатија само со намера да ја разбере. Ироничната и критичка димензија на делото останува, главно, незабележана.

Што се однесува од весникот, иако Жид не е официјално директор на весникот, во најмала рака е главен уредник, опкружен од Жан Шлумбергер, Жак Копо... Во 1911, наоѓаат и издавачка и куќа и почнуваат да печатат книжевни текстови.

Корјдон[уреди | уреди извор]

Цената на славата[уреди | уреди извор]

Жид останува симболичен шеф на весникот, но пред сè писател. Тој всушност открива безброј таленти и овозможува соработка помеѓу постарите и ново-дојдените: Луј Арагон, Андре Бретон, Анри де Монтерлан.

Неговиот углед не престанува да расте. Се слуша глас кој зборува за преобразба на духот без да спомене револуција. Истовремено развива ентузијастичен глас на предводник на младите. Повеќето имале впечаток дека тој е славен без да биде читан и разбран. Овој углед доведува од напади од католичката десница. Ги навредуваат неговите вредности, интелектуализмот, неговиот јазик, но и влијанието на неговиот весник врз француската книжевност. Жид, со подршка на Роже Мартен ди Гар, помалку се брани себеси колку што го брани весникот. Повеќето десничарски интелектуалци (Леон Доде, Франсоа Моријак), кои ги почитува покрај меѓусебните несогласувања одбиваат да одберат страна. Жид им дава дополнителна причина на непријателите со објавувањето на Корјдон, кој е објавен во ограничен тираж. Сите пријатели се обидуваат залудно да го одвратат од објавување. Тој сепак го објавува, потсетувајќи се на болниот случај на Оскар Вајлд. Покрај сè, ова дело паѓа во заборав, веројатно бидејќи книгата е лошо напишана, многу демонстративна и бидејќи јавното мнение не е подготвено да се соочи со ова табу.[8] Скандалот доаѓа две години подоцна со Ако житото не умира.

За авторството во Конго[уреди | уреди извор]

Нобеловата награда[уреди | уреди извор]

После 1947, речиси воопшто не пишува. Не одрекувајќи се од ниедно од своите дела – особено не од Корјдон–, скандалозниот писател прифаќа почести од неколку институции, од Оксфордскиот универзитет, но и нобеловата награда за литература во 1947, докази за неговата верба во „доблеста на малкумината“[9]. Се уверува и во улогата на интелектуалец отцепен од стварноста[10]. Преку книжевноста Жид се справува со предрасудите на неговото време, неговото влијание се должи повеќе на уметноста отколку на политичките ангажмани. Жан-Пол Сартр решава да следи друг пат, останувајќи книжевник, но со истакната политичка ангажираност. Постои снимка од средба помеѓу двајцата интелектуалци во домот на Жид во 1950.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Si le grain ne meurt, I, chapitre 7
  2. Journal, mars 1893
  3. Si le grain ne meurt, I, chapitre 10
  4. Journal, avril 1893
  5. Si le grain ne meurt, II, chapitre 1
  6. Грешка: no |title= specified при употребата на {{Cite web}}. http://bibliobs.nouvelobs.com/essais/20160512.OBS0360/ces-femmes-qui-ont-epouse-des-homosexuels-sans-le-savoir.html. 
  7. Correspondance, 1899-1926, Paul Claudel, André Gide
  8. Cf. Pierre Lepape, André Gide le messager, Ouvrage utilisé pour la rédaction de l'article, Seuil, 1997
  9. Gide, Martin du Gard, Annexe à Correspondance, 1935-1951
  10. Journal, 19 janvier 1948

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

Wikisource
Викиизвор има оригинални дела од или за:
Wikiquote-logo.svg
Викицитат има збирка цитати поврзани со: