Џорџ Бернард Шо

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Џорџ Бернард Шо
George Bernard Shaw 1936.jpg
Шо во 1936 г.
Роден 26 јули 1856(1856-07-26)
Даблин, Ирска
Починал 2 ноември 1950(1950-11-02) (воз. 94 г.)
Ајот Сент Лоренс, Хердфордшајр, Англија
Занимање драма, критика, политички текстови
Националност Ирец
Високо образование Весли Колеџ, Даблин
Жанр сатира, црн хумор
Правец ибзенизам, натурализам
Значајни награди

Нобелова награда за литература
1925

Оскар за најдобра сценска постава
1938 Пигмалион

Џорџ Бернард Шо (Даблин, 26 јули 1856, Даблин - 2 февруари 1950, Хартфоршир) — британски писател, романописец, музички и драмски критичар од ирско потекло. Во 1925 година ја добил Нобеловата награда за литература.

Биографија[уреди | уреди извор]

Шо е роден во Даблин, на 26. јули 1856 година, во сиромашно семејство. Неговото образование било нередовно, а тој бил слаб ученик: не ги сакал домашните задачи кои ги препишувал од своите другари на кои, за возврат, им раскажувал приказни од Хомер. Исто така, често бегал од училиштето за време на часовите по веронаука. Веќе на возраст од 15 години се вработил како писар во претпријатие за купопродажба на недвижности, каде следната година бил унапреден во благајник, иако во канцеларијата често пеел арии од италијанските опери. Во дваесеттата година го напуштил Даблин и се преселил во Лондон. Шо бил висок над два метра, бледолик, слаб, со сини очи, црвена брада и зборувал со ирски нагласок.[1]

Во Лондон, Шо го слушнал говорот на американскиот економист и социолог Хенри Џорџ, кој се залагал за национализација на земјата и за прогресивно оданочување и тогаш, според неговите зборови, „пред очите му светнало значењето на економската подлога на општеството“ и така тргнал во „ослободителна војна за човештвото“. На тој начин, на возраст од 26 години, Шо постанал социјалист. Под влијание на Џорџ, Шо го проучил „Капиталот“ на Маркс и станал активен член на Фабијанското друштво. Потоа, во текот на неколку години држел говори по улиците и парковите и пишувал прогласи и економско-политички написи во кои ги пропагирал идеите на тоа друштво.[2]

Творештво[уреди | уреди извор]

Почетоците на книжевното творештво на Шо датираат од времето по преселбата во Лондон, кога во рок од пет години напишал пет неуспешни романи, а исто така, објавувал бројни книжевни, сликарски, музички и театарски критики. Во 1892 година, во „Независниот театар“ била прикажана првата драма на Шо, „Домосопственици“ во која на реалистичен начин ги прикажува односите меѓу жителите на становите за сиромашните и сопствениците на становите, злоупотребите на општинските власти итн. Според зборовите на Шо, драмата „предизвикала сензација“, а тој „постанал озлогласен како драмски писател...социјалистите и независните ми ракоплескаа од принцип; обичната премиерска публика свиркаше од истите причини... во новините се расправаше за претставата во текот на две недели, и тоа не само во театарската рубрика и во критиката, туку и во воведните статии и во писмата до редакцијата. Не станав славен, ама предизвикав урнебес.“[3]

Оттогаш, Шо напишал околу 50 драми кои го направиле славен и биле играни во многу театри ширум светот. Меѓу неговите најпознати дела се вбројуваат драмите: „Пигмалион“, „Кандид“, „Цезар и Клеопатра“, „Света Ивана“, „Занаетот на госпоѓа Ворен“, „Мајсторот Барбара“ итн.

Во своите драми, Шо ги разобличувал бројните идоли на современото општество - верски, морални и политички. Според Шо, „уметноста заради уметноста“ нема никаква смисла, туку таа постои „поради животот“, а поради уметноста тој „не би се помачил да напише ниту една реченица“. Како што изјавил: „Јас го сакам простиот народ. Сакам да го наоружам против адвокатите, поповите, лекарите, писателите, професорите, уметниците и политичарите, кои, кога еднаш ќе дојдат на власт, стануваат поголеми пустошници отколку сите будали, арамии и наметливци.“ Во своите рани драми, Шо го разобличува моралот на средниот сталеж и за првпат во историјата на англиската книжевност тој „дава решение за разни општествени проблеми во рамките на една рационална теорија заснована врз марксизмот“.[4]

Во подоцнежните драми, напишани по 1900 година, под влијание на еволуционистите и на Ниче, Шо ја изложил својата теорија за делувањето на „животната сила“ преку методот на еволуцијата. Според него, со текот на времето ќе се создаде нов, подобар тип на човек кој ќе се разликува од нас како што човекот се разликува од мајмуните. Додека не се оствари тоа, според него, може да се оствари голем напредок со примена на еугениката и со употреба на волјата и разумот.[5] За пропаста на цивилизацијата Шо го обвинувал учењето на Дарвин, чија теорија за природната селекција, според неговите зборови, „го прогонила умот од вселената и го создала заглупувачкото уверение дека животот е збир на случајности кои не можат да се променат ни да се контролираат со човечката волја.“ Наспроти тоа, Шо се залагал за неговата „вера на 20 век“ според која човекот може да го забрза еволуцискиот развој и да го подобри карактерот со волјата за повисока развиеност.[6]

Драмите на Шо се илустрација на неговите економски и социјални теории, кои најчесто се изнесени во предговорите на неговите дела. Поради тоа, тие биле нарекувани „претстави со теза“ зашто сите тие носат некоја порака. Како што вели Шо, „немав вкус за она што се нарекува популарна уметност, ни почитување за популарниот морал, ни верување во популарната религија, ни восхит кон популарните јунаштва. Како Ирец, не можев да глумам патриотизам за земјата што ја оставив, ниту за земјата која ја упропасти неа. Како човек, ги мразев насилството и колежот, без оглед дали е тоа во војната, во спортот или во месарскиот двор. Бев социјалист и ја мразев анархичната трка по пари и верував во еднаквоста како единствена можна трајна подлога на општествената организација... Не бев ни циник ни скептик... Јас, едноставно, го разбирав животот поинаку отколку што го разбира просечниот чесен човек.“[7]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Bernard Šo, Pigmalion. Beograd: Rad, 1964, стр. 101-102.
  2. Bernard Šo, Pigmalion. Beograd: Rad, 1964, стр. 102.
  3. Bernard Šo, Pigmalion. Beograd: Rad, 1964, стр. 102.
  4. Bernard Šo, Pigmalion. Beograd: Rad, 1964, стр. 103.
  5. Bernard Šo, Pigmalion. Beograd: Rad, 1964, стр. 103.
  6. Bernard Šo, Pigmalion. Beograd: Rad, 1964, стр. 104.
  7. Bernard Šo, Pigmalion. Beograd: Rad, 1964, стр. 104.