Претпријатие

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Претпријатие (англиски: Enterprise) претставува организациска форма за остварување на материјални добра или услуги наменети за потрошувачот. Претпријатијата доминираат во капиталистичкото општество, а најголем дел се во приватна сопственост на физички лица или некој друг облик на здружување, која има за цел остварување (профит), кој би го зголемил богатството на сопственикот.

Видови претпријатија[уреди | уреди извор]

Претпријатија во Македонија[уреди | уреди извор]

Во 2004 година, со измените во Законот за трговски друштва, Македонија ја прифатила методологијата на Комисијата на ЕУ за класификација на претпријатијата според големината. Според оваа методологија, врз основа на три критериуми (број на вработени, големина на обртот и вкупна вредност на деловната актива), претпријатијата, се класифицираат на микро, мали, средни и големи. Притоа, првиот критериум од методологијата (број на вработени) се применува и во Македонија (микро до 10 вработени, мали до 50 вработени, средни до 250 вработени и големи над 250 вработени), додека останатите два критериума се соодветно намалени во случајот на Македонија (на пример, во Македонија, мали претпријатија се оние со годишен обрт до 2 милиони евра, за разлика од ЕУ, каде тој износ е 10 милиони евра).

На почетокот на 2012 година, во Македонија постоеле 73 118 активни претпријатија, од кои дури 72 933 (или 99, 7%) биле мали и средни претпријатија. Притоа, тие имале доминантно учество и во формирањето на БДП (преку 55%, во додадената вредност), и во вкупната вработеност во бизнис секторот (преку 75%).[1]

Табела бр. 1: Број на деловни субјекти во Македонија (2012 година)[2]

Сектор Број на деловни субјекти Сектор Број на деловни субјекти
Земјоделство, шумарство и рибарство 2 963 Рударство и вадење камен 176
Снабдување со електрична енергија, пареа и климатизација 98 Преработувачка индустрија 8 155
Снабдување со вода и управување со отпад 283 Градежништво 4 400
Трговија на големо и трговија на мало 27 468 Транспорт и складирање 6 380
Туризам и угостителство 4 313 Информации и комуникации 1 419
Финансиски дејности и осигурување 420 Дејности во врска со недвижен имот 450
Стручни, научни и технички дејности 5 369 Административни и помошни дејности 1 319
Јавна управа и одбрана; задолжително социјално осигурување 203 Образование 986
Здравствена и социјална заштита 3 246 Уметност, забава и рекреација 1 213
Други услужни дејности 4 257


На крајот од 2014 година, бројот на активни претпријатија во Македонија достигнал 70.659, од кои 24.674 или 34,9% биле од секторите трговија на големо и мало и поправка на моторни возила, а 7.675 или 10,9% биле од преработувачката индустрија. Најмал број фирми имало во секторите рударство и вадење камен (180 фирми) и снабдување со електрична енергија, гас, пареа и климатизација (151 фирма). Мерено според бројот на вработените, најголемо учество (85,2%) имале микро-фирмите кои имаат од еден до девет вработени; 5,4% биле фирми кои немаат вработени; фирмите кои вработуваат од 10 до 19 вработени учествувале со 4,4%; 2,6% од фирмите имале меѓу 20 и 49 вработени; 1,8% од фирмите имале меѓу 50 и 249 вработени; а само 0,3% од претпријатијата имале над 250 вработени.[3]
На крајот од 2014 година, вкупниот број на активни претпријатија во Македонија изнесувал 57.906. Притоа, само 1,9% спаѓале во групата на средни и големи претпријатија, додека 98,1% биле мали и микро претпријатија. Меѓутоа, средните и големите претпријатија зафаќале 72% од вкупната добивка и учествувале со 63% од вкупните средства (актива) на претпријатијата. Вкупниот долг на корпоративниот сектор изнесувал 64% од БДП (на крајот на 2014 година), додека нето-задолженоста изнесувала 33% од БДП.[4]

Табела бр. 2: Показатели за работењето на претпријатијата во Македонија (2014 година)[5]

Показател Големи и средни фирми Мали и микро фирми Вкупно
Долг / капитал 0,77 1,42 0,96
Вкупен долг 43,5% 58,7% 49,1%
Тековна ликвидност 1,22 1,24 1,23
Моментна ликвидност 0,88 0,86 0,87
Принос на средствата 2,6% 1,7% 2,2%
Принос на капиталот 4,5% 4,1% 4,4%
Нето-профитна маржа 3,7% 2,1% 3,1%
Оперативна профитна маржа 4,4% 2,8% 3,8%
Обрт на вкупните средства 0,69 0,81 0,73
Обрт на залихите 6,75 4,46 5,58
Обрт на побарувањата 3,25 2,51 2,91
Денови на наплата на побарувањата 112 145 126
Денови на врзување на залихите 54 82 65
Денови на плаќање на обврските 141 215 172

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. ДЗС на Република Македонија, Соопштение бр. 6.1.12.13 од 24.2.2012.
  2. ДЗС на Република Македонија, Соопштение бр. 6.1.12.13 од 24.2.2012.
  3. „Лани биле активни 70.659 фирми, најмногу во трговијата“, Утрински весник, година XVI, број 4718, вторник, 24 февруари 2015, стр. 8.
  4. Петар Дебников, „Клучните трендови во македонскиот корпоративен сектор“, Економија и бизнис, година 18, број 206, 12 август 2015, стр. 34-37.
  5. Петар Дебников, „Клучните трендови во македонскиот корпоративен сектор“, Економија и бизнис, година 18, број 206, 12 август 2015, стр. 35.

Поврзано[уреди | уреди извор]