Протести во Турција (2013)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Протести во Турција
Each day protestants return to the square. Events of June 7, 2013.jpg
Протести на 6 јуни
Датум27 мај 2013 (2013-05-27)[1]
Место90 локации во Турција вклучувајќи ги Истанбул, Анкара, Измир, Хатај, Балкесир, Бурса, Кахраманмараш, Адана, Мерсин, Кајсери, Конија, Ескишехир, Анталија, Испарта, Денизли, Мугла, Трабзон, Одрин, Ерзурум, Малатја, Самсун [2][3][4]
Десетици градови во рамките на турската дијаспора
Повод
  • Авторитаризам на Реџеп Таип Ердоган[5][6]
  • Недостаток на јавна консултација[7]
  • Повреда на демократските права [6]
  • Цензура и дезинформација на медиумите[6]
  • Употреба на прекумерна сила од страна на полицијата[6][8][9]
  • Владини политики поврзани со Сириската граѓанска војна[10]
  • Ограничувања на алкохолот[11]
  • Дисонанца на периферниот центар[12]
Цели
  • Заштита на паркот Гези и на јавните места
  • Одбрана на слободата на говорот и правото на собирање
  • Забрана за употреба на хемиски гас од страна на државните сили против демонстрантите
  • Оставка на владата на Ердоган
  • Слободни медиуми[13]
  • Фер избори [14]
Начиниsit-ins, штрајкови, протести, мрежен активизам, протестен марш, граѓански отпор
Исход
  • Окупацијата на паркот и соседниот плоштад Таксим завршила со сила, протестите од помал обем постепено започнале да се намалуваат, паркот останал отворен за јавноста и плановите за негово уништување се откажани[15][16]
  • Односите Турција-ЕУ се влошиле[17][18]
  • Владата донела неколку предлог-закони за зголемување на способноста на владата да го контролира интернетот, да ги прошири полициските способности.[19][20][21]
  • Судот ги ослободил лидерите на протестите во паркот Гези[22]
Страни во судирот

Анти-владини протестанти


Предводници
Нецентрализирано водство, но Алевите ги воделе фракциите
Број

7,548,500 активни во текот на јуни само во Истанбул (неофицијални проценки)[46]

до 3,545,000 активни (владини проценки)[47][48][49][50][51][52]

Непознато
Настрадани
Мртви11[66]
Ранетинајмалку 8,163 (за време на протестите во Гези парк)[65]
(најмалку 63 во сериозна или критична состојба, а најмалку 3 со ризик од смрт)[65]
Приведенинајмалку 4.900 со 81 лица во притвор (за време на протестите во паркот Гези)[67][68][69][70][71][72]
Задржанинајмалку 134 (за време на протестите во паркот Гези)[70][71][72]

Бран демонстрации и граѓански немири во Турција започнале на 28 мај 2013 година, првично да се оспори планот за урбан развој за истанбулскиот парк Таксим Гези и негово рушење.[73] Последователно, поддршката на протестите и започнување штрајкови започнале низ цела Турција, протестирајќи против широк спектар на загриженост во основата на прашањата за слободата на печатот, изразувањето и собирот, како и ерозијата на политичката исламистичка влада на секуларизмот на Турција. Без централизирано раководство надвор од малото собрание што го организирал првичниот еколошки протест, протестите биле споредувани со движењето „Окупирај“ и настаните во мај 1968 година. Друштвените медиуми одиграле клучна улога во протестите, и покрај тоа што голем дел од турските медиуми ги минимизирале протестите, особено во раните фази. Три и пол милиони луѓе (од 80 милиони жители на Турција) се проценува дека учествувале активно во скоро 5.000 демонстрации низ Турција поврзани со првичниот протест на паркот Гези. Дваесет и две лица биле убиени, а над 8.000 биле повредени, многумина критички настроени.[74]

Заседавањето на паркот Таксим Гези било обновено откако полицијата се повлекла од плоштадот Таксим на 1 јуни и самиот парк се претворил во протестен камп, со илјадници демонстранти во шатори, организирање медицински центар, дистрибуција на храна и свои медиуми. Откако кампот во паркот Гези бил расчистен од полицијата по немирите на 15 јуни, демонстрантите започнале да се состануваат во други паркови низ цела Турција и организирале јавни форуми за да разговараат за начините како ќе продолжат протестите во следниот период.[75][76] Турскиот премиер Реџеп Таип Ердоган ги опишал демонстрантите како „неколку разбојници“ на 2 јуни. Полицијата ги потиснала протестите со солзавец и водени топови. Покрај 11-те смртни случаи и над 8.000 повреди, биле извршени над 3.000 апсења. Бруталноста на полицијата и целокупното отсуство на владин дијалог со демонстрантите била критикувана од некои странски влади и меѓународни организации.[1][77]

Опсегот на демонстранти бил опишан како широк, опфаќајќи и поединци од десно и од лево крило. Нивните поплаки се движеле од првичните локални проблеми со животната средина, до прашања како што се авторитаризмот на Реџеп Таип Ердоган,[78][79][80] ограничувања на алкохолот,[81] неодамнешен спор за бакнување во јавноста, и војната во Сирија. Демонстрантите се нарекувале себеси çapulcu, повторно присвојувајќи ја навредата на Ердоган за себе (и го измислиле дериватот „чапулџи“, со оглед на значењето на „борба за вашите права“). Многу корисници на Твитер исто така го смениле името на своите домашни сметки и наместо тоа користеле чапулџи во знак на подршка. Според различни аналитичари, протестите биле најпредизвикувачките настани за десетгодишниот мандат на Ердоган и најзначајното вознемирување во целата земја со децении.[82][83]

Позадина[уреди | уреди извор]

Протести во 2011 година против цензурата на семрежјето.

Партијата за правда и развој (АКП) предводена од Реџеп Таип Ердоган владела од 2002 година, победувајќи на изборите во 2002, 2007 и 2011 година со голема разлика. Под нејзино владеење, економијата на Турција се опоравила од финансиската криза и рецесијата во 2001 година, особено водена од градежниот бум. Во исто време, особено од 2011 година, Ердоган бил обвинет за водење на исламистичка агенда [84] што го поткопал секуларното влијание на Турската армија. Во истиот период, тој исто така зголемил низа ограничувања на човековите права, особено слободата на говорот и слободата на печатот, и покрај подобрувањата што произлегле од процесот на пристапување кон Европската унија.[85]

Од 2011 година, АКП ги зголемила ограничувањата на слободата на говорот, слободата на печатот, употребата на семјрежјето,[86] телевизиска содржина,[87] и правото на слободно собирање.[88] Партијата исто така развила врски со турските медиумски групи и користела административни и правни мерки (вклучително, во еден случај, даночна казна од 2,5 милијарди американски долари) против критичните медиумски групи и новинарите: „во текот на последната деценија АКП изгради неформална, моќна, коалиција на партиски поврзани бизнисмени и медиуми чија егзистенција зависи од политичкиот поредок што го гради Ердоган. Оние кои се спротивставуваат го прават тоа на сопствен ризик“.[89]

Од страна на одредени изборни единици владата се сметала за сè повеќе исламистичка и авторитарна [90][91][92] Во парламентот во 2012 година била одобрена реформа во образованието што ги зајакнува исламските елементи и курсеви во јавните основни и средни училишта, а Ердоган изјавил дека тој сакал да поттикне „побожна генерација“.[93] Продажбата и потрошувачката на алкохол во универзитетските кампуси била забранета.[81][94] Луѓето добивале затворски казни за богохулие.[95][96]

Додека градежништвото во Турција било во нагорна линија и преттавувало најголем двигател за економијата, тоа било спроведувано без никакви локални консултации. На пример, на големите градежни проекти во Истанбул „им се спротивставија широко распространетите коалиции од различни интереси. Но владата нагло се спротивстави на противниците на проектите на отфрлачки начин, тврдејќи дека секој што се спротиставува треба да запомни колку АПК има популарност кога се одржуваат изборите“.[89]

Еколошките проблеми, особено од одлуката на Владата за изградба на дополнителни нуклеарни централи и третиот мост во 2010 година, довеле до продолжување на демонстрациите во Истанбул и Анкара.[97] Регионот на Црното Море доживеало десетици протести против изградба на депонии, нуклеарни централи и јаглен, рудници, фабрики и хидроелектрични брани.[98] 24 локални музичари и активисти во 2012 година создале видео со наслов „Дирен Карадениз“ („Отпор, Црно Море“), кое го претставило на паркот Гези.[99]

Ставот на владата за граѓанската војна во Сирија била уште една причина за социјална напнатост во земјата.[100]

Контроверзи во рамките на прогресивните заедници биле предизвикани од плановите за претворање на поранешните христијански цркви Аја Софија во Исaтнбул и во Трабзон, во џамии, план што не успеал да ја добие поддршката на истакнатите муслимански водачи од Трабзон.[101][102]

Во 2012 и 2013 година, структурните слабости во турската економија станале се поочигледни. Економскиот раст значително забавил во 2012 година од 8,8% во 2011 година на 2,2% во 2012 година и предвидувањата за 2013 година биле под овој процент. Невработеноста останала висока најмалку 9%, а дефицитот на тековната сметка пораснал на над 6% од БДП.

Клучно прашање за кое Ердоган водел поход пред изборите во 2011 година било препишување на воено напишаниот устав од 1982 година. Клучни меѓу барањата на Ердоган биле Турција да се трнсформира во извршна претседателска република со засилени овластувања и тој да биде избран за претседател на претседателските избори во 2014 година. За да се достават вакви предлози на референдум, потребни биле 330 од 550 гласа во Големото национално собрание и да се одобри без референдум од парламентот, потребни биле 367 од 550 гласа (двотретинско мнозинство) - АКП во тој момент имала само 326 места. Како таква, уставната комисија барала согласност од опозициските партии, имено ЦХП, МХП и БДП кои во голема мерка се спротиставувале на ваквите предлози. Покрај тоа, уставните судови пресудиле дека на актуелниот претседател Абдула Ѓул му е дозволено да се кандидира за изборите во 2014 година, за кои се шпекулира дека има сè повеќе напнати односи и конкуренција со Ердоган. Понатаму, многу членови на парламентот во владејачката АКП, исто така, се спротивставиле со аргументот дека сегашниот претседателски систем е доволен. На самиот Ердоган во тој момент му било забрането да се кандидира за четврти мандат како премиер на општите избори во 2015 година, поради тогашните подзаконски акти на АКП, што во голема мерка предизвикале обвинувања од јавноста дека предлозите на Ердоган биле наведени во светло на тоа дека тој имал само намера да го продолжи своето владеење како најдоминантна фигура во политиката. Уставните предлози главно биле одложени во разгледување или немале никаков широк договор за реформи.

Настани што довеле до протестите[уреди | уреди извор]

  • 29 октомври 2012 година: Гувернерот на Анкара забранил планиран марш на Денот на републиката организиран од секуларистички опозициски групи. И покрај забраната, илјадници луѓе, вклучувајќи го и лидерот на најголемата опозициска партија во Турција ЦХП, се собирале на плоштадот Улус. Полициските сили ги нападнале демонстрантите со солзавец и водени топови, и покрај фактот дека во толпата имало многу деца и стари лица.[103]
  • Почеток на февруари 2013 година: Владата се обидела да го направи абортусот практично неостварлив.[104] Ова следело откако Ердоган ја предизвикал неговиот поход против абортусот во јуни 2012 година, на која подоцна се појавиле различни протести од феминистички групи и поединци.
  • 19 февруари: Истражувањето спроведено од Универзитетот „Кадир Хас“ (кое вклучувало 20.000 испитаници од 26 провинции и има мала маргина на грешка) покажало значително неодобрување на силно застапуваната предложена промена на Ердоган за промена од парламентарен систем во извршен претседателски систем, во американски стил - 65,8% се спротивставиле а 21,2% дале подршка на предлогот.[105]
  • Февруари - март: Голема банка во Турција, Зират банка, го променила името од „ТЦ Зират банка“ во едноставно „Зираат банка“, со што се изоставил акронимот на Република Турција, ТЦ, (Türkiye Cumhuriyeti). Турското Министерство за здравство исто така престанало да користи ТЦ во својот грб. Во знак на протест, илјадници луѓе започнале да го додаваат пред своите имиња на Фејсбук и Твитер како нем протест. Некои луѓе веруваат дека АКП се обидувала да го смени името или режимот на земјата, додека други веруваат дека овој пропуст на буквите е знак за приватизација на банката Зират и болници
  • Кон крајот на март: На прославите Навроз недостасувало турското знаме. Многумина сметаат дека ова било оцрнување на републиката. Опозициските членови на парламентот протестирале со внесување лични знамиња во комората додека седат.[106]
  • 2 април: Шефот на огранокот на АКП во Истанбул, Азиз Бабушчу, изјавил дека очекува неговата партија да ја изгуби либералната поддршка.[107]
  • 3 април: Започнало ископувањето за изградба на огромната контроверзна џамија Џамлица во Истанбул.[108] Како амбиција на политиката за потпис на Ердоган - била испланирана да биде изградена на 57.511 квадратни метри, да има капацитет до 30.000 верници и да има минариња високи 1071 метри (што претставува година на турската победа во Битката кај Манцикерт). Жителите на Истанбул веќе подолго време се жалеле дека проектот бил непотребен и ќе го наруши хоризонтот и околината со вклучената сеча. Дури и многу религиозни фигури се противале на планот, при што еден религиозно конзервативен интелектуалец кон крајот на 2012 година ги нарекол ваквите планови „ефтина копија“ на Сината џамија и му напишал на Ердоган да не ги срами идните генерации со таква „грозна работа“.[109]
  • 15 април: Светски познатиот турски пијанист Фазил Сај бил осуден на условна казна затвор во траење од 10 месеци за „навреда на религиозни убедувања што ги држи во дел од општеството“, со што се затворил контроверзниот случај, додека предизвикал бурни реакции и неодобрувања во Турција и во странство.[110] Фазил Сај е атеист и самопрогласен противник на Ердоган.
  • 1 мај: Полицијата употребила водени топови и солзавец за да спречи марширачи на Први мај да стигнат до плоштадот Таксим. Владата ја навела работата за реновирање како причина за затворање на плоштадот.[111]
  • 11 мај: Автомобил-бомба убил 52 лица и ранил 140 лица во Рејханли во близина на границата со Сирија.[112] Владата тврдила дека е вклучена сириската влада, но многу локални жители ја обвиниле владината политика за атентатот.
  • 16 мај: Ердоган престојувал во официјална посета на Соединетите Американски Држави во посета на Барак Обама за да разговара за кризата во Сирија меѓу другите прашања. Двајцата лидери ја потврдиле својата посветеност да го соборат режимот на Асад, и покрај растечката непопуларност на политиката меѓу турските граѓани.[113]
  • 18 мај: Демонстрантите се судриле со полицијата во Рејханли.[114]
  • 22 мај: Турската хакерска група RedHack објавила тајни документи кои и припаѓаат на турската жандармерија. Според документите, Националната разузнавачка организација (Турција), турската жандармерија и Генералниот директорат за безбедност знаеле дека нападот ќе биде еден месец однапред.[115]
  • 22 мај Официјален претставник на владејачката АКП, Махмут Маџит, предизвикал значителни полемики откако на својот профил на Твитер повикал на „уништување на атеистите“.[116]
Ерменско-турскиот писател, Севан Нишанијан, бил осуден на 58 недели затвор за наводна навреда на исламскиот пророк Мухамед во блог, под слични обвиненија за оние за кои бил обвинет и Фазил Сај.[117]
  • 24 мај: Владата изгласала забрана за продажба на алкохол во продавниците помеѓу 22:00 и 06:00 часот, спонзорирање на настани од компании за пијалоци и каква било потрошувачка на алкохол на 100 метри од џамиите. Законите биле донесени по помалку од две недели по објавувањето на јавноста и без јавни консултации.[118]
  • 25 мај: Како одговор на предупредувањето на Ердоган против паровите кои прикажуваат романтична наклоност кон јавноста, десетици парови се собрале во метро-станицата во Анкара да протестираат со бакнување. Полицијата брзо интервенирала и насилно се обидела да им стави крај.[119]
  • 27 мај: Необјавената одлука за именување на Третиот мост на Босфор, мост Јавуз Султан Селим, за Селим I, е критикувана од алевитските групи (околу 15-30% од турското население), бидејќи Алевитите го сметаат султанот одговорен за смртта на десетици алевити по Битката кај Чалдиран.[120] Исто така е критикуван од некои турски и странски извори (на пр. Иранската телевизија Наср) како одраз на политиката на сојуз на Ердоган со американската влада против Башар Асад, бидејќи султанот Селим I ги освоил земјите каде денес се наоѓа Сирија и ги вклучил во составот на Отоманското Царство по Битката на Марџ Дабик.[121] Некои „демократи и либерали“ исто така претпочитале повеќе политички неутрално име, при што Марио Леви предложил да се именува мостот по Руми или Јунус Емре.[122]
  • 28 Мај Ердоган се потсмевал на полемиките во врска со ограничувањата на алкохолот, во кои се вели: „Со оглед на тоа што се почитува законот направен од двајца пијаници, зошто законот под команда на религијата да биде отфрлен од ваша страна“ Според многумина, ова се смета како упатување на Ататурк и Инону, основачи на Турската Република.[123]
  • 29 мај: Во парламентарна дебата, владата се спротивставила на предложеното проширување на ЛГБТ-правата во Турција.[124]

Парк Гези[уреди | уреди извор]

Воената касарна Таксим, изградена 1806 година, била претворена во стадион Таксим во 1921 година, а била срушена во 1940 година.
Парк Гези како што се гледа од хотелот Мармара на плоштадот Таксим.

Првичната причина за протестите бил планот за рушење односно отстранување на паркот Гези, еден од ретките преостанати зелени површини во центарот на европската страна на Истанбул. Планот вклучувал пешачка патека на плоштадот Таксим и обнова на воената касарна Таксим од времето на Османлиите, која била срушена во 1940 година.[125] Развојните проекти во Турција вклучувале „табли за зачувување на културата“ за кои се претпоставува дека се независни од владата, а во јануари ваквиот одбор го отфрлил проектот бидејќи не бил од јавен интерес. Сепак, повисокиот одбор го поништил тоа на 1-ви мај, во еден потег, активисти за паркови, кои биле под влијание на владата.[126] Во приземјето на обновената касарна се очекувало да се смести трговски центар, а луксузни станови на горните катови, иако како одговор на протестите, веројатноста за трговски центар била минимизирана и можноста за музеј да се подигне.[127][128] Главниот изведувач на проектот била групата Калион, опишана во 2013 година од страна на BBC News како „компанија што има блиски врски со владејачката АКП“.[129]

Протестите на паркот Гези започнале во април, откако започнале со петиција во декември 2012 година.[130] Протестите биле обновени на 27 мај, а кулминирале со создавање логор кој го окупирал паркот. Нападот на овој логор на 29 мај предизвикало бес и пошироки протести.[131] Иако Турција има историја на полициска бруталност, нападот врз мирната маса екологисти била доволна за да предизвика поширок бес од ваквите претходни инциденти, прераснувајќи во најголеми протести во Турција во последните неколку децении.[132]

Големиот број дрвја што биле исечени во шумите на северен Истанбул за изградба на мостот Јавуз Султан Селим (Трет мост на Босфор) и новиот меѓународен аеродром во Истанбул [133][134][135][136] (најголемиот во светот аеродром, со капацитет за 150 милиони патници годишно) [137] исто така имале влијание врз јавната чувствителност за заштита на паркот Гези. Според официјалните податоци на турската влада, вкупно 2.330.012 дрвја биле исечени за изградба на Меѓународниот аеродром во Истанбул и неговите патни врски; и исечени вкупно 381.096 дрвја за изградба на автопатски врски на мостот Јавуз Султан Селим; достигнувајќи вкупно 2.711.108 дрвја кои биле исечени само за двата проекти.[138][139][140]

Времеплов[уреди | уреди извор]

Оштетено комбе и автомобил на плоштадот Таксим.
Демонстрант кој носи маска Гај Фокс
Булдожер подоцна со прекар ПОМА бил киднапиран од членовите на Чарши и користен против возилата ТОМА на полициските сили
Предната страна на Центарот за култура Ататурк покриена со транспаренти
Полициските сили за немири го расчистуват паркот Гези на 15 јуни
Јавен автобус оштетен и вандализиран со текст на графити, нарекувајќи го Ердоган кучкин син
Протестите на паркот Гези во Кизилај, Анкара во јуни 2013 година. Демонстрантите со знамиња и факели протестираат против паркот Гези во центарот на градот Анкара, Турција.
Парада на гордоста во 2013 на плоштадот Таксим
Северен крај од паркот Таксим
  • Мај 2013 година Утрото на 28 мај, околу 50 екологисти кампувале во паркот Гези со цел да спречат негово рушење. Демонстрантите првично ги запреле обидите на булдожерите да влезат во паркот.[141][142]

Полицијата употребила солзавец за да ги растера мирните демонстранти и да им ги запали шаторите со цел да дозволи продолжување на рушењето преку булдожерите.[142] Фотографиите од сцената, како на пример, слика на млада демонстрантка (подоцна наречена „Жена во црвено“) како ја држи земјата додека ја прска полицаец, брзо се рашириле низ светските медиуми.[143] Вашингтон пост известил дека сликата „ги опфаќа протестите на Турција и тешката полициска акција“, додека Ројтерс ја нарекол сликата „иконски лајтмотив “.

Големината на протестите започнала да се зголемува.[144]

Полицијата извршила напади во логорите на демонстрантите.[145] Повиците на активисти преку Интернет за поддршка против полициската акција го зголемиле бројот на демонстранти кои седеле во вечерните часови.[146]

Полицијата извршила уште еден напад на логорот во раните утрински часови на 31 мај, користејќи водени топови и солзавец за да ги растера демонстрантите во околните области и поставила барикади околу паркот за да спречи повторна окупација. Во текот на целиот ден, полицијата продолжила да напаѓа со солзавец и водени топови кон демонстрантите, што резултирало со извештаи за повеќе од 100 повредени.[147] Пратеникот Сири Сиреја Ондер и новинарот Ахмет Шик биле хоспитализирани откако ги погодиле канистри со солзавец.[148]

Извршната наредба во врска со процесот одлучен претходно бил прогласен за „во мирување“.[149]

10.000 луѓе се собрале во авенијата Истиклал.[150] Според гувернерот Хусеин Авни Мутлу, 63 лица биле уапсени и приведени.[151] Полициската употреба на солзавец била критикувана дека е „неселективна“.[152] Министерот за внатрешни работи, Муамер Ѓулер, вели дека тврдењата за употреба на непропорционална сила ќе бидат испитани.

  • Јуни 2013 година Тешките судири меѓу демонстрантите и полицијата продолжиле до раните утрински часови околу улицата Истиклал. Во меѓувреме, околу 5.000 луѓе се собрале на азиската страна на Истанбул и марширале низ улицата Багдат во Кадиќој. Околу 1.000 луѓе продолжиле да маршираат кон европската страна и пеш го преминувале Босфорскиот мост. Демонстрантите стигнале до Бешикташ утрото и полицијата ги растерала со солзавец.[153]

Судирите продолжиле во текот на целиот ден. Лидерот на Републиканската народна партија Кемал Киличдароглу објавил дека ќе го преместат планираниот митинг на плоштадот Таксим наместо во Кадиќој. Премиерот Реџеп Таип Ердоган изјавил дека ја одобрил таа одлука.[154] Околу 15:45 часот полициските сили се повлекле од плоштадот Таксим. Илјадници демонстранти се собрале на паркот Гези и плоштадот Таксим.[155]

За време на протестите на плоштадот Кизилај во Анкара, демонстрантот Етем Сарисулук бил застрелан во глава од полицаец. Тој починал 14 дена подоцна поради повредите.[156]

Премиерот Реџеп Таип Ердоган ги опишал демонстрантите како „неколку разбојници“ во телевизиско интервју. Тој исто така ги критикувал друштвените медиуми, нарекувајќи го Твитер „закана“ и „екстремна верзија на лажење“.[157]

Ноќта, полициските сили се обиделе да ги растераат демонстрантите собрани во областа Бешикташ. Судирите меѓу полицијата и демонстрантите продолжиле до следното утро. Членовите на групата Чарши на поддржувачите на фудбалскиот тим Бешикташ заплениле булдожер и започнале да ги бркаат полициските возила.[158]

Предната страна од зградата на АКМ (Центар за култура Ататурк) на плоштадот Таксим била покриена со транспаренти.

Во Анкара, полицијата направила обид да растера илјадници демонстранти кои се обидувале да маршираат кон канцеларијата на премиерот.

Премиерот Реџеп Таип Ердоган разговарал со новинарите на аеродромот пред да замине на тридневно патување во Северна Африка. Тој им се заканил на демонстрантите велејќи „Едвај ги држиме 50-те проценти (кои гласаа за нас) дома“.

Вицепремиерот на Турција Булент Аринч им се извинил на демонстрантите.[159]

22-годишниот Абдулах Кемерт починал откако бил погоден во главата од туба полна со солзавец за време на протестите на Хатај.[160][161]

Премиерот Реџеп Таип Ердоган разговарал со своите приврзаници пред аеродромот „Ататурк“ по Истанбул на враќањето од четиридневното патување во Северна Африка. Ердоган ги обвинил „лобистите за каматни стапки“ тврдејќи дека тие стојат зад протестите во Гези. Неговите приврзаници скандирале „Дајте ни пат, ќе го уништиме плоштадот Таксим“.[162]

Полициските сили влегле рано наутро на плоштадот Таксим. Тие дале соопштенија дека нема да влегуваат во паркот Гези и нивната мисија е повторно да го отворат плоштадот Таксим за сообраќај. Повеќето демонстранти се собрале на паркот Гези, но мала група што носела транспаренти на Партијата на социјалистичката демократија возвратила со употреба на молотови коктели и куршуми.[163] Некои луѓе како Лук Хардинг од „Гардијан“ тврдат дека тајната полиција фрлала молотови коктели „самостојно организирајќи не многу веродостоен”напад “за доброто на камерите“.[164][165] Овие тврдења биле негирани од гувернерот на Истанбул, Хусеин Авни Мутлу.[166]

Откако полицијата се обидела да влезе во паркот Гези, судирите продолжиле цела ноќ и Си-Ен-Ен Интернешнл направила осумчасовно известување во живо.[167] Провладините медиуми ги обвиниле Си-Ен-Ен и Кристијан Аманпур дека намерно ја прикажале Турција во состојба на граѓанска војна.[168]

Премиерот Реџеп Таип Ердоган одржал состанок со членовите на „Солидарност“ на Таксим во Анкара.[169] Кога некој член кажал дека тие протести имаат социолошки аспект, тој се налутил и го напуштил состанокот велејќи: „Нема да учиме што е социологија од тебе!“.[170]

Партијата за правда и развој организирала масовен митинг наречен „Почитување на националната волја“ во Анкара. Зборувајќи на митингот, премиерот Реџеп Таип Ердоган изјавил дека „Ако демонстрантите не се иселат од паркот Гези, полициските сили ќе интервенираат“.[171]

Околу 17:30 часот, полициските сили започнале да им соопштуваат на демонстрантите со пораки да го напуштат паркот Гези. Полициските сили извршиле напад околу 20:50 часот и го расчистиле паркот Гези. Демонстрантите се преселиле во областите околу улицата „Истиклал“ и повторно се судриле со полицијата.[172]

Во меѓувреме, околу 5.000 демонстранти се собрале на азиската страна на Истанбул и започнале да маршираат кон европската страна. Полициските сили започнале да ги растураат и растеруваат демонстрантите со солзавец пред да стигнат до Босфорскиот мост.[173]

Тешки судири меѓу полицијата и демонстрантите продолжиле до утрото на различни делови во Истанбул.[174]

Партијата за правда и развој го организирала својот втор митинг на плоштадот Истанбул Казличешеме.[175]

Генерален штрајк и протести организирани од пет синдикати се случиле во скоро секој дел на Турција. Штрајковите немале никакво негативно влијание врз секојдневниот живот што довело до критики кон синдикатите и нивната моќ.[176]

„Постојаниот човек“, Ердем Гундуз го започнал својот тивок протест навечер.[177] Слични протести кои се состојат од едноставно запирање и стоење, се прошириле насекаде во Турција.[178][179]

Претседателот Абдула Ѓул објавил суспензија на плановите за обнова на паркот Гези.[180]

Отворена е истрага во врска со полициската бруталност и некои офицери биле отпуштени [181][182]

Насилството и масовните демонстрации повторно се прошириле во земјата, по полициските напади врз илјадници демонстранти кои фрлале каранфили кон нив и повикале на братство.[183] Повторно се случиле масовни демонстрации на плоштадот Таксим, Истанбул и исто така во Гувенпарк и Дикмен во Анкара, во знак на протест против ослободувањето на полицаецот Ахмет Шахбаз, кој фатално го застрелал Етем Сарисулук во главата, како и против настаните во Лиџе, Дијарбекир и Џизре, Шрнак. Полицијата за немири ги потиснала демонстрантите делумно со пластични куршуми и некои бомби со солзавец, а дел од демонстрантите биле приведени. Исто така, била спроведена и голема полициска интервенција во Анкара.[184] Парадата на гордоста на ЛГБТ во Истанбул 2013 на плоштадот Таксим привлекла скоро 100.000 луѓе.[185] На учесниците им се придружиле и демонстрантите од паркот Гези, со што Парадата на гордоста на ЛГБТ во Истанбул била најголемата што некогаш била одржана во Турција и источна Европа.[186] Европската Унија ја пофалила Турција дека парадата поминала без нарушувања.[187]

  • 2013 јули - човек напаѓал со мачета на Гези парк. Тој бил приведен од полицијата, но истиот ден излегол на слобода.[188] Откако бил ослободен, тој побегнал во Мароко на 10 јули.[189]

Илјадници луѓе го организирале „1-от фестивал Газданадам“ во Кадиќој во знак на протест против полициската акција против антивладините и демонстрациите за поддршка на природата низ целата земја.[190] Со доаѓањето на Рамазан, демонстрантите во Истанбул одржувале масовен ифтар (свечениот оброк кој го крши секојдневниот пост) за сите дојдени.[191] Починал 19-годишниот Али Исмаил Коркмаз, кој бил во кома од 4 јуни.[192] Тој бил сериозно малтретиран од група случајно облечени луѓе на 3 јуни, додека бегал од полициска интервенција.[193]

  • 2013 август Фреквенцијата на демонстрациите во текот на летото започнала да се намалува. Протести биле организирани за мир и против интервенција во Сирија.[194] Демонстрантите започнале да сликаат чекори во бои на виножито.[195]

Демонстранти[уреди | уреди извор]

Првичните протести во Истанбул на крајот на мај ги воделе 50-тина екологисти [196] спротивставувајќи се на замена на паркот Таксим Гези со трговски центар и можен престој [197] како и реконструкција на историската воена касарна Таксим (срушена во 1940 година) над соседниот плоштад Таксим.[198] Протестите прераснале во немири кога групата која го окупирала паркот била нападната од полицијата со солзавец и водени топови. Темите на протестите потоа се прошириле надвор од развојот на паркот Таксим Гези во пошироки антивладини демонстрации.[199] Протестите се прошириле и во другите градови во Турција, а протести се одржале и во други земји со значителни турски заедници, вклучувајќи ги и европските земји, САД и на други места.[200] Демонстрантите излегле на плоштадот Таксим во Истанбул и на улиците во Анкара [3] како и на Измир, Бурса, Анталија, Ескишехир, Балкесир, Едрене, Мерсин, Адана, Озмит, Коња, Кајсери, Самсун, Антакија,[201] Трабзон, Испарта, Текирдаг, Бодрум,[5] и Мардин.

Вкупниот број на вклучени демонстранти бил пријавен од минимум 2,5 милиони од Министерството за внатрешни работи на Турција во текот на 3 недели од почетокот на настаните.[202] Хаштагот #OccupyGezi бил тренд во друштвените мрежи.[203] На 3 јуни синдикатите најавиле штрајкови за 4 и 5 јуни.[204] Некои турско-американски поддржувачи на протестите објавиле реклама на целата страница во Њујорк Тајмс на 7 јуни, ко-креирана и финансирана од толпа за неколку дена од илјадници луѓе на Интернет. Рекламата и „Њујорк тајмс“ предизвикала критики од турскиот премиер, со што весникот требало да одговора.[205]

Опсегот на демонстранти бил забележан како широк, опфаќајќи и поединци од десното и од левото крило. [23] Атлантик ги опишал учесниците како „млади и стари, секуларни и религиозни, фудбалски хулигани и слепи, анархисти, комунисти, националисти, Курди, хомосексуалци, феминистки и студенти“.[32] Дер Шпигел напишал дека протестите „привлекуваат повеќе од студенти и интелектуалци. Семејства со деца, жени во шамии, мажи во костуми, хипстери во патики, фармацевти, трговци со чаеви - сите излегуваат на улиците за да го искажат своето незадоволство. “ [206] Во него се додава дека има забележително отсуство на раководство на политичката партија: „Немало партиски знамиња, партиски пароли и истакнати партиски функционери. Кемалистите и комунистите демонстрираат рамо до рамо со либералите и секуларистите “. Опозициските партии им порачале на членовите да не учествуваат, оставајќи ги оние што се приклучиле како приватни лица.[207]

Во земја како Турција, каде што луѓето изјавуваат дека повремено се чувствуваат поделени поради нивниот социо-економски статус, раса и религија, најголемата обединувачка сила отсекогаш била спортот, поточно фудбалот.[208] Трите најистакнати и историски фудбалски клубови во Турција се Галатасарај, Фенербахче и Бешикташ. Меѓу овие три клубови во Истанбул, соперништвото е толку жестоко што турските вооружени сили се вклучуваат во обезбедувањето на терените за време на дерби деновите.[209] За најстрасните навивачи, прифаќањето на ракување од противничкиот тим се чини дека е незамислив подвиг. Сепак, сето ова било оставено настрана за време на протестите во паркот Гези.[210] Многумина биле револтирани по инвазијата во паркот на плоштадот Таксим, па ултрасите на Галатасарај, Фенербахче и Бешикташ се собрале во знак на протест за инцидентот.[211] Навивачите се држеле за рака и извикувале како што би сакале на стадион со вообичаените фанатични скандирања; но, овој пат против претседателот Реџеп Таип Ердоган и полициските сили. Милиони турски фудбалски навивачи се истуриле низ улиците на Истанбул и генерирале марш на единство.[212] Изненадувачката хармонија на овие навивачи била толку моќна што придонела главно претседателот Ердоган да смени некои свои ставови за темата. Тоа бил доказ и за моќта на протестот и за зближувањето на луѓето со различни ставови.[213]

Гардијан забележал дека „Знамињата на движењето за заштита на животната средина, транспаренти со виножито, знамиња на Ататурк, на Че Гевара, на различни синдикати, го красат паркот Гези“.[214] Знаме на ПКК и нејзиниот лидер Абдула Оџалан исто така можело да се видат.[215] Фоторепортажа од РТ покажала графити на плоштадот Таксим за поддршка на интернационализмот.[216] „Економист“ истакнал дека има исто толку жени како мажи и напичал дека „Сцените на тетовирани млади луѓе кои им помагаат на жените во марами погодени од солзавец имаат уморни стереотипи за секуларизмот наспроти исламот“ [217] Низ политичките поделби, демонстрантите меѓусебно се поддржувале против полицијата.[218]

Според говорот на Ердоган на 4 јуни од Мароко, демонстрантите се претежно ограбувачи, политички губитници и екстремистички групи. Тој продолжил да раскажува дека тие одат рака под рака со „терористите“ и „екстремистите“.[219] Тој посочил дека овие протести се организирани од Републиканската народна партија (иако ЦХП првично ја поддржувал изградбата на паркот Гези). Сепак, турските аналитичари посочиле дека демонстрациите произлегле од процесите од долу нагоре, и немале водство.[220]

Истражувањето на универзитетот Билги ги прашало демонстрантите за настаните што влијаеле да се приклучат на протестите. Најцитирани се „авторитарниот став“ на премиерот (92%), „несразмерната употреба на сила“ на полицијата (91%), „кршењето на демократските права” (91%) и „тишината на медиумите” (84 %).[6] Половина демонстранти биле под 30 години, а 70% немале политичка припадност;[221] друга анкета покажала дека 79% немаат никаква поврзаност со некоја организација.[222]

Барања[уреди | уреди извор]

На 4 јуни, солидарната група поврзана со движењето „Окупирај го Гези“, Таксим Дајанишмаси („Солидарност на Таксим“), издала неколку барања:[223]

  • зачувување на паркот Гези;
  • крај на полициското насилство, правото на слобода на собирање и гонењето на одговорните за насилството врз демонстрантите;
  • крај на продажбата на „јавни простори, плажи, води, шуми, потоци, паркови и урбани симболи на приватни компании, големи фарми и инвеститори“;
  • правото на луѓето да ги изразат своите „потреби и поплаки без да доживеат страв, апсење или мачење“.
  • за медиумите „чија професионална должност е да го штитат јавното добро и да пренесат точни информации... да дејствуваат на етички и професионален начин“.[13]
  • владејачките власти да сфатат дека реакцијата на граѓаните е и за третиот аеродром во Истанбул, третиот мост над Босфорот, изградбата на шумската фарма Ататурк и хидроелектраните (ХЕЦ) [224]

Вицепремиерот Булент Аринч се состанал со групата на 5 јуни, но подоцна ги отфрлил овие барања.[225]

Видови протести[уреди | уреди извор]

Камп во паркот Гези[уреди | уреди извор]

Бесплатна клиника во паркот Таксим Гези, 7 јуни
Рачно нацртана карта на логор во паркот Гези

Бидејќи полицијата ги напуштила обидите за расчистување на логорот во паркот Гези на 1 јуни, областа започнала да зема некои од карактеристиките поврзани со движењето „Окупирај“.[226] Бројот на шатори се зголемил, до точката каде што на влезот била поставена рачно изработена карта.[227] Пристапните патишта до паркот и до плоштадот Таксим биле блокирани од демонстрантите против полицијата со барикади од поплочени камења и железо.[228]

До вечерта на 4 јуни имало повторно десетици илјади на плоштадот Таксим; Ал Џезира објавила дека „има многу семејства со своите деца кои уживаат во демонстрациите што го развија чувството на манифестација“.[229] Исто така, постоеле знаци на развој на инфраструктурата што потсетува на некои набљудувачи на Окупирај го Вол Стрит, со „комплетно оперативна кујна и клиника за прва помош... издлабена од напуштен штанд за концесија во задниот дел на паркот“.[230] Демонстрантите донесувале храна за да донираат, а десетици доброволци се организирале во четири смени.[221]

Исто така, била создадена импровизирана „библиотека на демонстранти“ (наскоро достигнувајќи 5000 книги),[231][232] и Шебнем Ферах одржал концерт.[233] Бил поставен „импровизиран филмски екран“,[221] заедно со сцена со микрофони и звучници и генератор.[227] Симболична „улица“ била именувана по Хрант Динк, новинарот убиен во 2007 година; улицата го поврзува Плоштадот на мирот со детското игралиште.[234] Продавачи на лубеници се мешале со продавачите на очила за пливање и хируршки маски (за заштита од солзавец) и наставник по јога одржувал часови. Луѓето отекувале навечер кога се придружувале и административните работници.[235]

Со оглед на тоа што 5 јуни бил верски празник Лаилат ал Мирај, демонстрантите дистрибуирале „кандил симиди“ (пециво специфично за празникот) и привремено го прогласиле паркот за зона без алкохол. Одбележувањето на празникот вклучуваше читање на Куран.[236]

Питер Гелдерлоус тврдел дека кампот е мала, анархистичка заедница која силно ја нагласува взаемната помош. Тој исто така тврдел дека во рамките на кампот се случиле големи културни промени. Тој тврдел дека паркот Гези бил еден од најуспешните примери на социјален активизам во поновата историја, главно поради неговото одбивање да биде претставен од политички партии, синдикати и медиуми.[237]

Симболи и хумор[уреди | уреди извор]

Графити на кои се гледаат зборовите „Најмалку 3 пива“, што е пародија на регулативата на владата за продажба на алкохол помеѓу 22:00 и 06:00 часот и советите на Ердоган за 3 деца

Една фотографија направена од фотографот на Ројтерс, Осман Орсал, од жена во црвен фустан како се прска со бибер, станала една од иконите на протестите: „Во нејзиниот црвен памучен летен фустан, ѓердан и бела торба закачени на рамото, таа можеби лебдеше преку тревникот на забава во градината; но пред да се стутка маскиран полицаец пука со солзавец со спреј што ја испраќа нејзината долга коса нагоре.[238][239] Самиот Орсал бил повреден од солзавец.[131] Во јуни 2015 година, полицискиот службеник кој прскал пипер-гас во лицето на „жената во црвено“ бил осуден на 20 месеци затвор и да засади 600 дрвја од кривичниот суд во Истанбул.[240]

Маските на Гај Фокс исто така биле широко користени, на пример со штрајк на екипажот на кабината на Туркиш ерлајнс изведувајќи пародија на најавите за безбедност на авиокомпаниите што се однесуваат на протестите.[241]

Демонстрантите, исто така, значително го искористиле хуморот, како во графити, така и преку Интернет, во она што BBC News го нарекол „експлозија на изразување... во форма на сатира, иронија и целосно исмевање на популарниот лидер на улиците во Истанбул и друштвените мрежи.“ Како пример била дадена пародија на турската аукциска страница sahibinden.com како „tayyibinden.com“, наведувајќи го Паркот Гези за продажба.[242] Примери за пароли вклучуваат „Доста! Повикувам полиција“, како и референци за поп-културата: „Тајип - Зимата доаѓа“ (упатување на ”Игра на тронови“) и „Се плеткаш со генерацијата што победува полицајци во GTA“. (Повикување на Grand Theft Auto).[243][244][245]

Демонстрантите претходно се потсмевале на препораката на Ердоган да има најмалку 3 деца и политиката на ограничување на алкохолот со слоганот „најмалку 3 пива“ иако ова е критикувано на друштвените мрежи за препораката на Ердоган да има 3 деца е негов личен став, а не политика на владата.

Пингвините исто така биле усвоени како симбол, осврнувајќи се на Си-Ен-Ен Турк прикажувајќи документарец за пингвин, додека Си-Ен-Ен Интернационал обезбедувал во живо известување за протестите; примери ги вклучуваат маиците „Сите ние сме пингвини“.[246][247]

Како одговор на описот на Ердоган за демонстрантите како ограбувачи (üç beş çapulcu, „неколку [буквално: три до пет] разбојници“), демонстрантите го зеле името како симбол на гордоста, опишувајќи ги нивните мирни и смешни активности на граѓанска непослушност како повлекување.[248][249] Мнозинството корисници на друштвените медиуми кои учествувале во протестите, исто така ги смениле имињата на екранот на Твитер откако Ердоган ги нарекол ограбувачи, додавајќи çapulcu како професионална титула.

Други паркови и јавни форуми[уреди | уреди извор]

Карта на форуми за јавни паркови по областите во Истанбул, за време на протестите во 2013 година во Турција.
Карта на форуми за јавни паркови според провинциите во Турција, за време на протестите во 2013 година во Турција.

Биле направени логори во други паркови за поддршка на протестите во Гези, вклучително и во паркот Кугулу [250] и на плоштадот Ѓундогду во Измир. [251]

По насилното расчистување на паркот Гези на 15-16 јуни од страна на полицијата и турската жандармерија, групата поддржувачи на Бешикташ, Чарши, го прогласил паркот Абабаса, во областа Бешикташ за втор парк Гези и ги повикал луѓето да го окупираат на 17 јуни.[252] По овој повик, илјадници почнале да се собираат на паркот Абабаша, одржувајќи јавни форуми за да разговараат и дискутирајќи за ситуацијата на отпорот и активностите што треба да се преземат. Набргу по ова, форумите и состаноците за демократија се прошириле во многу паркови во Истанбул, а потоа и во другите градови, како Анкара, Измир, Мерсин, итн.[253][254]

Дипломирање[уреди | уреди извор]

Бидејќи протестите главно се одржувале на почетокот на летото, во времето кога сите училишта ги тераат своите студенти да дипломираат, протестите и хуморот погодиле и стотици матуранти на универзитети и средни училишта.

Стадиони[уреди | уреди извор]

Бидејќи многу навивачки здруженија од различни делови на Турција поддржувале и учествувале на протестите активно на теренот и исто така го поддржувале отпорот против владата на АКП и нејзините различни политики, на стадионите со свои скандирања, облека, пароли, транспаренти и постери, стадионите станале практични места на протестите во Гези и каде навивачите можат да искажат уште повеќе политички изрази отколку порано, главно спротивставувајќи се на владата и нејзините идеологии. Бидејќи ова продолжило да се случува за време на натпреварите надвор од сезоната на пријателски и континентален трофеј, владата презела многу мерки на претпазливост со организирање на закон за стадионите што поминал од собранието со гласови на АКП, забранувајќи да се внесува политика на стадионите, но набргу по почетокот на Турските спортски лиги, бидејќи повеќето навивачи продолжиле на протестите, овојпат биле уште поорганизирани и гласни, биле дадени први казни за противничките навивачи и клубови, но имало и многу критики и од турски и од странски експерти во врска со законот за забрана „на стадионите“, а не „политиката“, бидејќи некои навивачки групи истакнале транспаренти кои отворено ја поддржуваат АКП во Конија и го поддржувале Морси од Египет во Бурса.

Демонстрации и штрајкови[уреди | уреди извор]

Демонстрации се одржале во многу градови во Турција. Според Фондацијата за човекови права на Турција, околу 640.000 луѓе учествувале во демонстрациите заклучно со 5 јуни.[255] Протести се одржале во 78 од 81 провинции во Турција.[256] Најголемите протести биле во Истанбул, со извештаи за повеќе од 100.000 демонстранти.[201][257] Внатре во градот, протестите биле концентрирани во централните квартови на Бејоглу (околу плоштадот Таксим и улицата Истиклал), Бешикташ (од Долмабахче до Ортаќој) и Усќудар (од Малтепе до Кадиќој, Бејлербеј до Ченгелќој). Исто така во Зејтинбурну, традиционално гледано како конзервативно соседство на работничката класа на запад од стариот град, десетици илјади марширале во знак на протест. Меѓу предградијата што забележале демонстрации биле Бејликдузу и Ќучукчекмече на крајната западна страна на градот, Пендик и Картал на крајниот исток и Емраније, Бејкоз и Есенлер на север.

Гази (да не се меша со паркот Гези), мала населба во Истанбул и дел од областа Султангази, била една од најголемите точки на контра-протести.

Најголемите протести надвор од Истанбул се одржале во Хатај, а потоа и во Анкара и Измир.[60][258] Другите градови во Турција со протести вклучуваат (помеѓу 31 мај - 25 јуни):

Другите градови надвор од Турција со протести вклучуваат:

Гео-просторна анализа на протест покажува поддршка од целиот свет и главно концентрирана во Турција, Европа и источниот брег на САД.

Рекламирање и петиција[уреди | уреди извор]

Оглас објавен во „Њујорк Тајмс“ од демонстранти.

Во рок од 24 часа на 3 јуни, Њујорк тајмс објавил оглас од демонстрантите во кој биле објавенибарањата за „крај на полициската бруталност“; „слободен и непристрасен медиум“; и „отворен дијалог, а не диктат на автократ“.[280][281] Раниот нацрт предизвикал дебата меѓу демонстрантите во Гези за неговите референци кон Ататурк, што не било вообичаена практика на демонстрантите.[282] Уредувањето на последниот оглас вклучувал илјадници луѓе, а огласот бил објавен на 7 јуни. И покрај неговото финансирање од 2.654 интернет-финансиери, Ердоган и неговата администрација ги обвиниле домашните и странските „лоби со камати“ и „Њујорк Тајмс“ за рекламата.

Во петицијата на Авааз било побарано да се стави крај на насилството врз демонстрантите, зачувување на паркот Гези и „преостанатите зелени површини во Истанбул“.

На 24 јули, весникот „Тајмс“ објавил отворено писмо на цела страница, подготвено и предводено од Фуад Кавур, упатено до турскиот премиер Реџеп Таип Ердоган, во кое се осудува тешката акција на турските власти за протестите на паркот Гези.[283] Писмото го потпишале меѓународно реномирани уметници и научници како Шон Пен, Сузан Сарандон, Бен Кингсли, Дејвид Линч и Ендру Манго.[284] Премиерот Реџеп Таип Ердоган го обвинил „Тајмс“ за „изнајмување на своите страници за пари“ и се заканил дека ќе го тужи весникот.[285]

Протест на стоечки маж / жена[уреди | уреди извор]

Протестот за „Постојаниот човек“, инициран од Ердем Ѓундуз

По расчистувањето на кампот во паркот Гези, на 15 јуни, се развил нов вид протест, наречен „Стоечки маж“ или „Стоечка жена“. Демонстрантот Ердем Ѓундуз, го иницирал на 17 јуни 2013 година стоејќи на плоштадот Таксим со часови гледајќи во турските знамиња на Центарот за култура Ататурк. Интернетот широко дистрибуирал слики од ваков протест; други лица го имитирале стилот на протест.[286] Еден вид акција на дилема, првичниот протест на Стоечкиот човек наскоро ги инспирирал и другите да го сторат истото.[287] Фондацијата за човекови права ги објавил 2 мај добитниците на наградата Вацлав Хавел за креативно несогласување во 2014 година. Лауреати во 2014 година се турскиот изведувач на перформанси Ердем Ѓундуз заедно со руската панк-протестна група „Pussy Riot“.[288]

Бојкот[уреди | уреди извор]

Дополнителен облик на протест се развил под името „Бојкот Листеси“, како бојкот на деловните активности кои не успеале да ги отворат вратите за демонстрантите кои бараат засолниште поради нападите од солзавец и водени топови, и на компании како Догуш Холдинг (сопственик на НТВ ) кои не давале доволно известување за протестите.[289] Бил користен хаштагот # boykoticiyoruz.

Насилство и вандализам[уреди | уреди извор]

Споменикот во Ѓувенпарк во Анкара по протестите, во кои графитите се пребоени

И покрај тоа што протестите биле дефинитивно мирни во првите денови, со продолжување на протестите постоеле обвинувања за насилство и вандализам. Според новинарот Ѓулај Гектурк, „демонстрантите во паркот Гези оштетиле 103 полициски возила, 207 автомобили, 15 амбуланти и 280 згради и автобуси во демонстрациите низ целата земја“.[290] иако никој друг извор не ги потврдил овие бројки.

Одговори[уреди | уреди извор]

Одговор на владата[уреди | уреди извор]

На 29 мај, по првичните протести, Ердоган одржал говор на свечената церемонија за мостот Јавуз Султан Селим, повторувајќи ја својата посветеност на планот за повторен развој, велејќи: „Што и да направите, ние ја донесовме нашата одлука и ќе ја спроведеме“.[291] На 31 мај, градоначалникот на Истанбул, Кадир Топбаш, изјавил дека еколошката кампања е изманипулирана од „политичките агенди“.[152][292]

Ердоган на 1 јуни одржал телевизиски говор во кој ги осудил демонстрантите и ветил дека „каде што ќе соберат 20, јас ќе станам и ќе соберам 200.000 луѓе. Каде што соберат 100.000, јас ќе соберам еден милион од мојата партија.“ [293] На 2 јуни тој ги опишал демонстрантите како „çapulcular“ („ограбувачи“).[294]

Заменик-премиерот Булент Аринч на 1 јуни ја критикувал употребата на солзавец против демонстрантите и изјавил: „Би било покорисно да се обидат да ги убедат луѓето кои велат дека не сакаат трговски центар, наместо да ги прскаат со солзавец[295] На 4 јуни, официјален твит во кој се сумираат новите коментари на Аринч, напишал „Ние со почит ги следевме ненасилните демонстрации“.[296] Аринч подоцна се извинил за употребата на „прекумерна сила“.[225]

На 2 јуни било објавено дека турскиот претседател Абдула Ѓул контактирал со други високи лидери повикувајќи на „умереност“. По повикот, министерот за внатрешни работи Муамер Ѓулер наредил полицијата да се повлече од Таксим, дозволувајќи им на демонстрантите повторно да го окупираат плоштадот.[297] На 3 јуни, Ѓул го бранел правото на протест, велејќи дека „Демократија не значи само избори“.[298]

На 4 јуни вицепремиерот за економија Али Бабаџан изјавил дека „владата го почитува правото на ненасилен протест и слобода на говор, но и дека мора да ги заштити своите граѓани од насилство“.[225]

На 8 јуни, градоначалникот на Истанбул, Кадир Топбаш пред новинарите изјавил: „Дефинитивно не размислуваме да изградиме трговски центар таму, ниту хотел. Може да биде... градски музеј или изложбен центар“.[299]

Во соопштението за печатот на 17 јуни, Егемен Багиш, министер за прашања на ЕУ, ја критикувал „употребата на платформата на Европскиот парламент за изразување на затемнувањето на разумот преку непропорционални, неизбалансирани и нелогични изјави...“ и рекол дека „Наместо да го дозволат тоа, ќе биде поумно за претставниците на ЕУ да стават крај на тоа“.

3 јули, Откажувањето на планираната конструкција, во областа Таксим, што ги предизвикало протестите, конечно била објавено во јавноста. Судската наредба била донесена во средината на јуни во екот на протестот, но необјасниво не била ослободена со недели.[198]

Ердоган одржал голем број говори со кои ги разреши демонстрантите,[300][301] и на 3 јуни ја напуштил земјата на планираната тридневна дипломатска турнеја низ земјите од Северна Африка, потег кој бил критикуван како неодговорен од спротивставените политички лидери. На 4 јуни, вицепремиерот Булент Аринч им се извинил на демонстрантите за „прекумерното насилство“ употребено од полицијата на почетокот на немирите, но рекол дека нема да се извини за полициското насилство што следувало после тоа.[302][303] Премиерот Ердоган на 6 јуни изјавил дека плановите за повторен развој ќе продолжат и покрај протестите.[304]

Тврд заговор[уреди | уреди извор]

Владата тврдела дека зад протестите стои широк спектар на сили. Во говорот на 18 јуни, Ердоган обвинил „внатрешни предавници и надворешни соработници“, велејќи дека „е подготвен многу професионално... Друштвените медиуми беа подготвени за ова, беа опремени. Најсилните рекламни компании на нашата земја, одредени групи на капитал, лоби со каматни стапки, организации одвнатре и однадвор, центри, тие беа подготвени, опремени за ова.[305] Ердоган имплицитно ја вклучил главната опозициска ЦХП во категоријата „внатрешни предавници“, тврдејќи дека три четвртини од учесниците во протестот гласале за ЦХП, [n 1] и обвинувајќи го лидерот на ЦХП, Кемал Киличдароглу, дека се однесува како шеф на терористичка организација со повикување на полицијата да не ги почитува наредбите “. Ердоган, исто така, тврдел дека протестите на Таксим се поврзани со бомбашките напади во Рејханли,[306] и го обвинил ЦХП за соучесништво во бомбашките напади, повикувајќи го Киличдароглу да си даде оставка.[307]

Кон крајот на јуни било објавено дека Националната разузнавачка организација ги истражува странските елементи во протестите. Министерството за надворешни работи, исто така, побарало „извештај во кој детално се наведени напорите што овие земји ги презеле за да создадат перцепција против Турција, кои инструменти беа користени во овој процес, што направија нашите амбасади и какви беа реакциите на нашите граѓани“.[308]

Про-АКП весниците објавиле дека протестите ги планирала српската граѓанска организација „Отпор!“.[309][310]

Весникот Јени Шафак тврдел дека театарската претстава наречена „Ми Минор“, наводно поддржана од агенција во Британија, со месеци одржувала проби на „револуција“ во Турција.[311]

Градоначалникот на Анкара Мелих Ѓучек го обвинил Селин Гирит, дописник на Би-Би-Си за Турција дека е шпион.

На 1 јули, вицепремиерот Бешир Аталај ги обвинил странските агенти и еврејската дијаспора за организирање на протестите. „Постојат некои кругови кои се љубоморни на растот на Турција“, изјавил Аталај. „Сите тие се обединуваат, од една страна еврејската дијаспора. Го видовте односот на странските медиуми за време на инцидентите во паркот Гези; тие го купија и веднаш започнаа да емитуваат програма, без да направат проценка на [случајот]“. Голем број турски коментатори и претставници на пониско ниво ги обвиниле еврејските групи како главни заговорници на протестите.[312] На 2 јули, Турската еврејска заедница дала изјава дека станува збор за неосновано антисемитско генерализирање [313]

Пратеникот на АКП, Бурхан Кузу ја обвинил Германија дека стои зад протестите во Гези за запирање на изградбата на третиот аеродром во Истанбул. Тој изјавил дека „Кога ќе биде готов, аеродромот во Франкфурт во Германија ќе ја изгуби својата важност. Оттука, во неодамнешните инциденти во Гези, Германија, заедно со агентите, има голема улога“.[314]

Мехмет Ејмур, пензиониран офицер на Турската национална разузнавачка организација тврдел дека Мосад стои зад протестите во Гези. За време на телевизиско интервју на еден од провладините телевизиски канали, тој изјавил дека некои турски Евреи кои ја извршиле својата воена служба во Израел биле агенти на Мосад и активни за време на протестите во Гези.[315]

На 18 октомври 2017 година турскиот филантроп Осман Кавала бил уапсен без обвинение на аеродромот Ататурк во Истанбул при враќање од состанок во Газијантеп.[316] На 4 март 2019 година, повеќе од 500 дена Кавала останал затворен за кривично обвинение за кое се барало доживотен затвор за Кавала и уште 15 други лица, вклучувајќи ги и новинарот Кан Дундар и актерот Мемет Али Алабут, кои биле спроведени во казнениот суд во Истанбул.[317] Обвинението ги обвинило обвинетите дека го формирале мозокот зад сцената на протестите во паркот Гези, што обвинението го опишува како „обид за уривање на владата преку насилство“.[318] Обвинението исто така тврдело дека филантропот Џорџ Сорос стои зад заговорот.[319] Судењето било закажано на 24 јуни 2019 година со 5-дневно сослушување во судската зграда во Силиври во Истанбул.[320]

Одговор на полицијата[уреди | уреди извор]

Полициски службеник пука со солзавец. Истанбул, 15/16 јуни

Протестите се интензивирале откако (утрото на 30 мај) тајната полиција ги запалила шаторите на демонстрантите кои организирале седница на паркот Гези.[321] Полициските внатрешни пораки на Чевик Куввет ги споредиле настаните со Галиполскиот поход во 1916 година.[322] Амнести Интернешнл на 1 јуни напишал дека „Јасно е дека употребата на сила од страна на полицијата не е водена од потребата да се одговори на насилството - од кои имало многу малку од страна на демонстрантите - туку од желбата да се спречат и обесхрабри протест од секаков вид “.[323] До 14 јуни биле искористени 150.000 касети со солзавец и 3000 тони вода.[324] Во средината на јуни, Амнести интернешенал соопштил дека „добила доследни и веродостојни извештаи за демонстранти кои биле тепани од полицијата за време на апсењето и префрлање во притвор и им бил забранет пристап до храна, вода и тоалети до 12 часа за време на тековните протести кои се одржуваат скоро три недели“.[325] Стотици демонстранти биле приведени.

Како што протестите продолжиле на почетокот на јуни, солзавецот се користел толку многу што многу жители на центарот на Истанбул морале да ги држат затворени прозорците дури и во топлината на летото, или да користат респиратори, а потоа да се борат да ги деконтаминираат остатоците од солзавецот.[326] Полицијата дури погодила и човек во инвалидска количка.[327] Турското здружение на лекари соопштило дека до 15 јуни над 11.000 лица биле под третман од изложеноста на солзавец и скоро 800 од повреди предизвикани од туби со солзавец.[328] За време на викендот на 15 јуни, полициската акција значително ескалирала. Полицијата била видена како додава спреј за пиперки Јеникс на нивните водени топови,[329][330] а Здружението на лекари во Истанбул подоцна изјавило дека има „голем, но непознат број на повреди на изгореници од прв и втор степен, поради некоја супстанца измешана во водените топови “.[331] Ноќта на 15/16 јуни полицијата повеќе пати го расекувала холот на хотелот „Диван Истанбул “, каде се засолниле демонстрантите,[332] предизвикувајќи абортус на една бремена жена. Тие исто така со водени топови и солзи ја нападнале германската болница Таксим.[333][334][335]

Возилата на ТОМА со водени топови биле широко користени од полицијата

Лекарите и студентите по медицина организирале станици за прва помош. Во некои случаи, станиците и медицинскиот персонал биле мета на солзавец од полицијата, а еден студент по медицина, волонтер, бил оставен на интензивна нега откако бил претепан од полицијата, и покрај тоа што им кажал дека тој е лекар кој се обидува да помогне. Уапсени биле и медицински волонтери. „[Полицијата] сега патролира по улиците ноќе и селективно крши приземни прозорци на станови и фрла солзавец во домовите на луѓето. Ним им се придружија групи симпатизери на АКП со бејзбол палки.[336] Еден волонтер медицински работник кој работел на шатор на плоштадот Таксим рекол дека „Тие ни ветија дека нема да ја нападнат нашата теренска болница, но тие сепак го сторија тоа, испукајќи шест куршуми со солзавец директно во нашиот шатор“.[337]

Адвокатите биле мета и на полицијата. На 11 јуни најмалку 20 адвокати кои се собрале во Палатата на правдата во Истанбул Чаглајан за да дадат изјава за медиумите за паркот Гези биле приведени од полицијата, вклучително и полицијата за немири.[338] Апсењата на вкупно 73-74 адвокати биле опишани како „многу брутални и антидемократски“ од еден присутен адвокат, со многу повредени: „Не удираа, туркаа. Тие изградија круг околу нас и потоа нападнаа.“ [339]

Имало и извештаи дека новинари биле мета на полицијата.[340][341] Њујорк Тајмс објавил на 16 јуни дека „Еден странски фотограф кој ги документирал судирите во саботата вечерта изјавил дека полицаец му ја искинал маската за гас додека бил во близина на чадот од солзавец и го присилил да ја исчисти мемориската картичка од фотографии“.[342] Новинарите без граници пријавиле осуммина уапсени новинари, некои насилно, а неколкумина принудени да бришат фотографии од нивните дигитални фотоапарати.[343]

Полициска акција за време на протестите во паркот Гези во Истанбул. 15 јуни 2013 година

Портпаролот на полицискиот синдикат Емнијет-Сен изјавил дека лошиот третман на полицајците од страна на полицијата е делумно виновен за насилството: „Заморот и постојаниот притисок доведуваат до невнимание, агресија и недостаток на емпатија. Неодговорно е да се чува полицијата за борба против немирите толку долги часови без одмор “.[344]

На 2 октомври, Амнести Интернешнл објавил целосен извештај за полициската бруталност на протестите во паркот Гези со наслов „Протести на паркот Гези: Брутален Денжал од мирното собрание во Турција“.[1]

На 16 октомври, Европската Унија го објавила извештајот за напредокот на Турција, со протестите на Гези, ставајќи трага врз клучните делови на документот. Извештајот наведува дека „Прекумерната употреба на сила од страна на полицијата и целокупното отсуство на дијалог за време на протестите во мај / јуни покрена сериозна загриженост“.[77]

На 26 ноември, комесарот за човекови права на Советот на Европа објавил целосен извештај за протестите во Турција и Гези. [1] Во извештајот се вели дека „Комесарот смета дека неказнивоста на службениците за спроведување на законот што вршат кршење на човековите права е вкоренет проблем во Турција“.[345]

Контра-движења[уреди | уреди извор]

Иако во повеќето градови немало контра-протести во текот на првата недела, некои градови (на пр Конија) забележале мали несогласувања и расправии меѓу националистите и левичарските групи.[346] Кога мала група луѓе сакале да прочитаат изјава пред статуата на Ататурк на централниот плоштад Мејдан / Ататурк во Трабзон, друга мала група екстремно десничарски националисти ги бркала, полицијата ги одделила групите за да спречи насилство.[347] Како и да е, во текот на денот и ноќта имало маршеви и други видови протести во градот, но главно без политички транспаренти.

Биле циркулирани списоци на истакнати поединци кои ги поддржуваат протестите (на пр. Актерот Мемет Али Алабор [348]. Дневниот весник Јени Шафак ги критикувал истакнатите владини критичари како Еџе Темелкуран, со текст на 18 јуни со наслов „Клуб на губитници“.[349]

Хасан Каракаја, автор на про-АКП весникот “Акит“, пишувал за настаните што се случуваат во Турција, наоѓајќи ги слични на најновата состојба во Египет и ги употребил изразите „куче“, „макро“ и „курва“ за да ги опише демонстрантите.[350]

Волонтер помага во медицинска помош на плоштадот Таксим.

Жртви[уреди | уреди извор]

Смртното место на Етем Сарисулук во Кизилај, Анкара.

Додека протестите продолжувале низ цела Турција, полицијата употребила солзавец и водени топови доведувајќи до повреди на илјадници лица, вклучувајќи критични повреди, губење на видот и голем број смртни случаи. Биле извршени над три илјади апсења.[1] Амнести Интернешнл тврди дека полициските сили постојано користеле „непотребна и навредлива сила за спречување и растерување на мирни демонстрации“.[351] Како резултат на протестите, имало 11 жртви.

Цензура и дезинформација на медиумите[уреди | уреди извор]

Странските медиуми забележале дека, особено во раните денови (31 мај - 2 јуни), протестите привлекле релативно мало медиумско покривање во Турција, или заради притисок на владата врз деловните интереси на медиумските групи или едноставно идеолошката симпатија од страна на медиумите.[352] Би-Би-Си истакнал дека додека некои места се усогласени со АКП или се лично блиски со Ердоган, „повеќето мејнстрим медиуми - како што се телевизиските новински канали ХаберТурк и НТВ и најголемиот центристички дневен весник Милијет - не сакаат да ја иритираат владата затоа што нивните сопственици „деловните интереси на моменти се потпираат на владината поддршка. Сите овие имаат тенденција да се снаоѓаат во покривањето на демонстрациите“. Улусал Канал и Халк ТВ обезбедиле голема покриеност во живо од паркот Гези.[353]

На 14 февруари 2014 година, објавената видео-снимка открива дека всушност немало напад врз жена која носела марама од демонстрантите на 1 јуни.[354] Жената и премиерот Ердоган на прес-конференции и политички митинзи тврделе дека демонстрантите ја нападнале неа и нејзиното бебе.[355]

Меѓународна реакција[уреди | уреди извор]

Справувањето со протестите на владата на АКП било критикувано од други нации и меѓународни организации, вклучувајќи ги и Европската Унија,[356] Обединетите нации,[357] САД, Велика Британија,[358] и Германија.[359]

Влијание[уреди | уреди извор]

Политика[уреди | уреди извор]

Според Корај Чалишкан, политиколог од универзитетот Богазичи во Истанбул, протестите се „пресвртница за АКП. Ердоган е многу самоуверен и многу авторитарен политичар и повеќе не слуша никого. Но, тој треба да разбере дека Турција не е кралство и дека не може сам да управува со Истанбул од Анкара.“ [3] Чалишкан исто така сугерирал дека изгледите за планот на Ердоган да донесе нов устав заснован на претседателски систем, со тоа што Ердоган станува првиот претседател според овој систем, можеби е оштетен.[360]

И покрај поддршката на АКП што лежела кај верските конзервативци, некои конзервативни и исламистички организации застанале против Ердоган. Групи како што се антикапиталистичките муслимани и револуционерните муслимани извеле петочен намаз пред месцид чадири (џамија на шаторот) во паркот Гези на 7 и 14 јуни, еден ден пред иселувањето на полицијата.[361][362][363] Мустафа Акиол, либерален исламистички новинар, ги опишал настаните како кумулативна реакција на народот кон Ердоган.[364] Меѓу значајните конзервативни противници на владата спаѓа и верскиот писател Ихсан Елиачик, кој го обвинил Ердоган за диктатор [365] Фатма Бостан Енсал, еден од коосновачите на АКП, која изразила поддршка на протестите.[366] и Абдулатиф Шенер, поранешниот вицепремиер на АКП, кој остро ја критикувал владата во интервју за левичарската телевизија Халк.

Фарук Биртек, професор по социологија на универзитетот Богазичи, ги критикувал постапките на турската полиција против демонстрантите и ги споредил со СС на Нацистичка Германија.[367] Дарон Аџемоглу, професор по економија на МИТ, напишал за Тајмс: „ако гласачката кутија не понуди вистински избор, демократијата напредува со директна акција“.[368]

Главните градови каде се одржале протести одговориле со „Не“ на турскиот уставен референдум во 2017 година. Во 2019 година, кандидатите за локални избори во Националната алијанса, коалицијата предводена од опозиција ги освоила повеќето од овие градови со Истанбул и Анкара кои се префрлиле на најголемата опозициска партија ЦХП по 25 години.

Популарна култура[уреди | уреди извор]

Музичката група Думан компонираше и пееше песна наречена Ејвалах, повикувајќи се на зборовите на Ердоган во врска со признавањето употреба на прекумерна сила.[369]

Бендот Kardeş Türküler компонирал и пеел песна наречена „Tencere Tava Havas S“ што се однесува на треснување на саксии и тави во балконите во знак на протест против Ердоган.[370]

Next Animation Studio го сатиризирал Ердоган за протестите во Гези со 3 смешни серии, кои вклучиле многу симболи од тековните протести.[371][372][373] Тие исто така направиле анимација за Мелих Ѓукчек, градоначалникот на Анкара, кој го обвинил „Некст медиа анимишн“ за контрола на демонстрантите.[374] Овие анимации реагирале и во турските медиуми.[375]

Џез хорот Богазичи компонирал песна со име „Чапулџу Мусун Вај Вај“, со која го сатиризирал зборот Чапулинг и ја свирел најпрво во метрото во Истанбул, а потоа и во паркот Гези.[376]

Поранешниот член на Пинк Флојд , Роџер Вотерс, за време на неговиот концерт „The Wall Live“ во Истанбул на 4 август 2013 година, ја изразил својата поддршка и им изразил сочувство на демонстрантите на турски јазик, проектирајќи ги сликите на лицата убиени за време на протестите во позадина.[377][378]

Водителот на „Колберт репорт“, Стивен Колберт, имал сегмент од протестите за создавање на „автократскиот анаграм“ Pro Gay Centipede Ray за Ердоган и продолжил да го нарекува „Премиер стоногалка“ повеќе пати, што било критикувано од некои од турските медиуми.[379]

Меѓународно познатиот турски електропоп музичар Бедук, компонирал, снимил и издал песна со име „Тоа е бунт“ во која се опишуваат протестите и борбата за слобода во Турција и на 28 јуни објавил официјално музичко видео, создадено со сите анонимни снимки од различни делови од Турција, за време на тековните протести.[380]

Озби, турски рапер (и член на групата Каос), се стекнал со национална слава со компонирање и снимање на песна со име „Аси“ (Бунтовник).[381]

Светски познатата алтернативна рок- група “Пласибо“ вклучила слики што ги претставуваат протестите на Гези во музичкото видео за нивната најнова песна „Rob the Bank“.[382]

Турска рок-група, Ринго Џетс, објавила песна наречена Пролет на војната за протестите.[383]

За време на нивниот концерт во Истанбул, Масив Атак ги именувал оние што загинале во протестите со следниве реченици, Нивните убијци сè уште се таму и ние нема да ја заборавиме Сома.[384][385]

Италијанскиот документарец Capulcu-Voices from Gezi се фокусира на протестите.[386]

Туризам[уреди | уреди извор]

Во 2011 година, Турција привлекла повеќе од 31,5 милиони странски туристи,[387] рангирана како 6-та најпопуларна туристичка дестинација во светот. Туризмот е опишан како „еден од највиталните извори на приход за Турција“,[388] предизвикувајќи загриженост дека „немирите ќе имаат лош ефект врз Истанбул [...] и пошироката туристичка економија“.[389][390] На 4 јуни, инвеститорите во хотел и туризам од Истанбул објавиле дека се откажани „повеќе од 40 проценти од резервациите во хотели“.[391]

  • Портпаролот на Стејт департментот на САД, како што било соопштено, забележал дека „задушувањето на полициските сили вооружени со солзавец и водени топови се случило во едно од најтуристичките места каде што се сместени многу од најголемите хотели, индиректно предупредувајќи дека советодавниот пат за граѓаните на САД може да се издадат “.[392] На 1 јуни 2013 година, Амбасадата на САД во Турција навистина издала такво предупредување дека „американските граѓани кои патуваат или престојуваат во Турција треба да бидат претпазливи за потенцијалот за насилство“.[393]
  • Германското Министерство за надворешни работи издало предупредување со кое ги повикува своите граѓани да ги избегнуваат погодените области.[394]

Многу светски познати и наградувани филмаџии биле во Истанбул на Фестивалот на филмот „Документаристи“ во 2013 година, кој бил одложен на неодредено време, поради насилната реакција на турските власти на мирните протести таму. Првите два дена на фестивалот, 1 и 2 јуни, не се случиле поради социјалниот пресврт и едно од главните места, Акбанк Санат, не бил во можност да прикажува филмови од подолг временски период, заради неговата близина на протестите. Петра Коста, бразилската режисерка на документарниот филм Елена и египетскиот директор на фотографија Мухамед Хамди започнале со снимање на протестите и известување од теренот.

Скандали со Средоземните игри 2013 година[уреди | уреди извор]

Од почетокот на протестите, демонстрациите се одржале во Мерсин, градот што требало да биде домаќин на Средоземните игри во 2013 година. Бидејќи Ердоган требало да зборува на церемонијата на отворање на игрите, се појавиле шпекулации дека демонстрантите ќе ја искористат можноста да ја посрамотат владата. Само 15 минути откако билетите биле пуштени во продажба преку Интернет, сите биле продадени на анонимен купувач и очигледно биле дистрибуирани до разни организации на АКП. [395][396] Во комбинација со бојкот од страна на локалното население на игрите, ова значело дека стадионот честопати бил скоро празен. Демонстрантите биле спречени да се приближат до стадионот од страна на полицијата за борба против немирите, и биле протерани од паркот на мирот во Мерсин ноќта пред игрите.[397] Против демонстрантите биле употребени солзавец, водени топови и гумени куршуми.[398]

Други скандали што ги опкружувале игрите вклучуваат: осум турски кревачи на тегови откриле дека имаат лекови за подобрување на ефикасноста во крвта, а потоа биле дисквалификувани [399] Комбе на организацијата на Игрите кои превезувале персонал и спортисти биле видени пред бордел во Мерсин.[400][401]

Понуда за Летни олимписки игри во 2020 година[уреди | уреди извор]

Градоначалникот на Истанбул, Кадир Топбаш, дал интервју изразувајќи загриженост дека постапките на полицијата ќе ја загрозат кандидатурата на Истанбул за домаќин на Летните олимписки игри во 2020 година, велејќи: „Додека градоначалникот на Истанбул минуваше низ ваков настан, ме растажува фактот што целиот свет го гледаше. Како ќе го објасниме тоа? Со какви тврдења ќе бидеме домаќини на Олимписките игри во 2020 година? “ [402] Како што се испоставило, „политичките немири“ биле наведени како една од причините за неуспехот на обидот на Истанбул да биде домаќин на Олимписките игри, заедно со загриженоста за економијата, сириската криза и скандалите околу Средоземните игри.[403]

Економија[уреди | уреди извор]

На 3 јуни, берзата во Истанбул претрпела загуба од 10,5% за еден ден - падот бил „најголемата еднодневна загуба во последната деценија“.[404][405] Падот на индексот БИСТ 100 бил најострен од август 2011 година [406] а приносот на двегодишните обврзници пораснал за 71 основна точка до 6,78 проценти, најголем скок од 2005 година. Турската централна банка морала да излезе на аукција и да ја купи турска лира со цел да го задржи курсот. Следните 11 средства исто така паднале поради спротивставените ставови на турскиот премиер за слободата и демократијата [407]

Премиерот Ердоган на 6 јуни рекол дека плановите за повторен развој ќе продолжат и покрај протестите.[304] Набргу по пренесувањето на коментарите, турските берзи паднале за 5%.[408]

На 11 јуни, агенцијата „Рејтинг“ Мудис ја предупредила Турција дека тековните протести ќе резултираат со значителни кредитни ризици, што доведува до „главниот индекс на удел во Истанбул“ да падне за дополнителни 1,7%.[409]

Привремена блокада на преговорите со ЕУ[уреди | уреди извор]

На 25 јуни 2013 година министрите за надворешни работи на ЕУ го поддржале предлогот на Германија да ги одложи понатамошните разговори за членство во ЕУ со Турција за околу четири месеци, поради владините постапки со протестите.[410] Ова одложување предизвикало нови сомнежи дали Турција треба некогаш да биде примена во Европската Унија.[411] На почетокот на јуни, во коментарите за можното членство на Турција, германската канцеларка Ангела Меркел не се осврнала на предлогот за компромис, но изјавила дека Турција мора да направи напредок во односите со Кипар, членка на ЕУ, за да им даде поттик на нејзините амбиции за членство.[412][413]

Белешки[уреди | уреди извор]

  1. According to a survey by GENAR, 74.6% of Gezi Park protesters who voted for a party in the previous elections voted for CHP. „Geziciler ile ilgili en kapsamlı anket“ (турски). T24. 13 June 2013. Архивирано од изворникот на 16 June 2013. Посетено на 16 July 2013.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 „Gezi Park Protests: Brutal Denial of the Rıght To Peaceful Assembly in Turkey“. Amnesty International. 2 October 2013. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „Amnesty International“ е зададен повеќепати со различна содржина.
  2. Holly Williams (1 June 2013). „Massive, violent crowds protest Turkish leader's policies“. CBS News. Архивирано од изворникот на 2013-10-29. Посетено на 2 June 2013.
  3. 3,0 3,1 3,2 „Turkey protests spread from Istanbul to Ankara“. Euronews. 31 May 2013. Архивирано од изворникот на 2020-04-30. Посетено на 1 June 2013. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „euroankara“ е зададен повеќепати со различна содржина.
  4. „Turkey: Istanbul clashes rage as violence spreads to Ankara“. The Guardian. London. 31 May 2013. Посетено на 1 June 2013.
  5. 5,0 5,1 Letsch, Constanze (31 May 2013). „Turkey protests spread after violence in Istanbul over park demolition“. The Guardian. London. Посетено на 1 June 2013.Letsch, Constanze (31 May 2013). "Turkey protests spread after violence in Istanbul over park demolition". The Guardian. London. Retrieved 1 June 2013.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 „Protesters are young, libertarian and furious at Turkish PM, says survey“. Посетено на 6 June 2013.
  7. „Gezi Park Protests:Brutal Denial of the Tight To Peaceful Assembly in Turkey“ (PDF). Amnesty International. 12 October 2013. Архивирано од изворникот (PDF) на 27 March 2014. Посетено на 18 January 2014.
  8. 'Gezi Parkı eylemlerinde orantısız güç kullanıldı' - Genel Bakış- ntvmsnbc.com“. ntvmsnbc.com. Архивирано од изворникот на 2014-03-12. Посетено на 2021-04-13.
  9. „Polisin orantısız gücüne bir tepki de Karşıyaka Platformu'ndan geldi“. Malatya Gerçeği. Архивирано од изворникот на 12 March 2014.
  10. Efe Can Gürcan; Efe Peker, " Challenging Neoliberalism at Turkey's Gezi Park" p83. Palgrave Macmillan, 2015.
  11. A.Z. (2 June 2013). „Turkish politics: Resentment against Erdogan explodes“. Economist.com. Посетено на 28 March 2019.
  12. Administrator. „- How to predict a revolution using the center-periphery dissonance factor“.
  13. 13,0 13,1 The Daily Dot, 4 June 2013, Refusing oppression, Turkish protesters release a list of demands
  14. „Anakara'da Gerginlik, CHP'den YSK'Ya Seçim Sonucu 'Hile Protestosu'. avrupagazete.com. 1 April 2014. Архивирано од изворникот на 7 April 2014. Посетено на 1 April 2014.
  15. „Mahkeme, Gezi Parkı'nda yürütmeyi durdurdu“. zaman.com.tr. Архивирано од изворникот на 26 November 2015. Посетено на 3 May 2015.
  16. „Beyoğlu Belediye Başkanı: Gezi Parkı eylemleri geride kaldı (Turkish)/Mayor of Beyoğlu: Gezi Park Protests in the past“. Hürriyet. 23 August 2013. Посетено на 18 January 2014.
  17. „Turkey-EU relations exponentially decelerated especialy [sic] after Gezi Park protests“. eurodialogue.eu. Архивирано од изворникот на 8 December 2015. Посетено на 3 May 2015.
  18. „Turkish Foreign Policy after Gezi Park Protests“. academia.edu. Посетено на 3 May 2015.[мртва врска]
  19. „Turkey: Gezi Park protests on year on - police remain unpunished, demonstrators go on trial“. amnesty.org.uk. Посетено на 3 May 2015.
  20. „The Last Chance to Stop Turkey's Harsh New Internet Law“. pulitzercenter.org. Посетено на 3 May 2015.
  21. „Explained: Turkey's controversial security bill“. Hurriyet Daily News. Посетено на 3 May 2015.
  22. „bbc.com“. Turkish court acquits Gezi Park protest leaders. Посетено на 3 May 2015.
  23. 23,0 23,1 23,2 23,3 „Who are the protestors?“. 2 June 2013. Посетено на 2 June 2013.
  24. „Gezi Parkı'nda öfke kardeşliği“. Aksiyon. 10 June 2013. Архивирано од изворникот на 7 April 2014.
  25. „GEZİ PARKI İŞGALİ VE ANARŞİSTLERİN BİLDİRİSİ“. itaatsiz dergi. Архивирано од изворникот на 2019-11-05. Посетено на 2021-04-13.
  26. „Feminists join protests in Turkey as they call for equality“. Reuters. 5 June 2013. Посетено на 6 June 2013.
  27. „Artı Bir Tv'de Gezi Parkı'nı Konuştuk“. Архивирано од изворникот на 27 March 2014. Посетено на 1 August 2013.
  28. „Gays in the park“. Vocativ. 14 June 2013. Архивирано од изворникот на 14 June 2013. Посетено на 6 June 2013.
  29. sosyalistcerkesler. „Sosyalist Çerkesler de Direnişte! – Sosyalist Çerkesler“ (турски). Посетено на 27 November 2020.
  30. „Sosyalist Çerkesler, Gezi Parkı direnişi için Kadıköy'de“. Sosyalist Çerkesler.
  31. „Turkey police clash with Istanbul Gezi Park protesters“. BBC News. 1 June 2013. Посетено на 1 June 2013.
  32. 32,0 32,1 Kotsev, Victor (2 June 2013). „How the Protests Will Impact Turkey at Home and Abroad“. The Atlantic. Посетено на 2 June 2013.
  33. „Libertarians in Turkey support protests“. Students For Liberty. 11 June 2013. Архивирано од изворникот на 22 June 2013. Посетено на 25 June 2013.
  34. 34,0 34,1 34,2 „Supporter groups of Istanbul's three major teams join forces for Gezi Park“. Hürriyet Daily News. 1 June 2013. Посетено на 2 June 2013.
  35. „Why the 3H Sides with the Gezi Park Protests?“. 3H Movement. 5 June 2013. Архивирано од изворникот на 3 February 2014. Посетено на 6 June 2013.
  36. 36,0 36,1 36,2 36,3 „Turkey unrest: Unions call strike over crackdown“. BBC News. 17 June 2013. Посетено на 17 June 2013.
  37. „İstanbul Barosu vatandaşlara gönüllü olarak avukatlık yapacak“. Milliyet. 31 May 2013. Посетено на 6 June 2013.
  38. „DİSK, KESK, TMMOB, TTB, TDB iş bıraktı“. CNN Türk. 17 June 2013. Посетено на 18 June 2013.
  39. „Gazeteci Örgütlerinden Polis Şiddetine Protesto - bianet“. Bianet - Bagimsiz Iletisim Agi.
  40. „Anonymous #OpTurkey'i başlattı | Mynet Haber“. 10 June 2013. Архивирано од изворникот на 10 June 2013. Посетено на 27 November 2020.
  41. Writer, Hackers (23 August 2013). „RedHack's latest victim is Union of Municipalities of Turkey, login credentials leaked“. Hacker News Bulletin | Find the Latest Hackers News (англиски). Посетено на 27 November 2020.
  42. Writer, Hackers (11 September 2013). „RedHack released documents with the name of police officers who killed Turkish Protester 'Abdullah'. Hacker News Bulletin | Find the Latest Hackers News (англиски). Посетено на 27 November 2020.
  43. „28 mayıs 2013 taksim gezi parkı direnişi“. ekşi sözlük (турски). Посетено на 2020-12-20.
  44. „31 mayis taksim gezi parki direnisi“. www.incisozluk.com.tr. Посетено на 2020-12-20.
  45. „Intervention in Taksim will carry on until full security is ensured: Istanbul governor“. hurriyetdailynews. 11 June 2013. Посетено на 20 June 2013.
  46. „Gezi'ye rekor katılım: 7.5 milyon yurttaş“. Aydinlik. 13 September 2013. Архивирано од изворникот на 3 November 2013. Посетено на 2 November 2013.
  47. „Türkiye İnsan Hakları Vakfı: 'Gezi Parkı gözaltı sayısı 3 bin 773, tutuklu sayısı 125'. Dag Medya. 2 August 2013. Архивирано од изворникот на 5 August 2013. Посетено на 2 August 2013.
  48. „2.5 million people attended Gezi protests across Turkey: Interior Ministry“. Hürriyet Daily News. 23 June 2013. Посетено на 24 June 2013.
  49. „2.5 milyon insan 79 ilde sokağa indi“. Milliyet. 23 June 2013. Посетено на 23 June 2013.
  50. „A Graphic History of the Gezi Resistance“. Bianet. 10 June 2013. Посетено на 10 June 2013.
  51. „Gül understands it while Erdoğan doesn't“. Radikal. 4 June 2013. Посетено на 4 June 2013.
  52. „Devrimci Müslümanlar'da "marjinal" oldu! - Aktif en az 3,545,000 kişi“. Yurt. 20 September 2013. Архивирано од изворникот на 23 September 2013. Посетено на 6 October 2013.
  53. Batuman, Elif (1 June 2013). „Occupy Gezi: Police against Protesters in Istanbul“. The New Yorker. Посетено на 4 June 2013.
  54. „Adana polisinden Gezi raporu: 93 bin 950 kişi katıldı“. Radikal. 25 June 2013. Посетено на 25 June 2013.
  55. 55,0 55,1 „Burası da Ankara“. Hürriyet Daily News. 1 June 2013. Посетено на 1 June 2013.
  56. 56,0 56,1 „İzmir'deki gösterilerde korkulan olmadı“. Hürriyet Daily News. 1 June 2013. Посетено на 1 June 2013.
  57. 57,0 57,1 „Tüm yurtta Gezi protestosu“. mynet yurt haber. 2 June 2013. Посетено на 2 June 2013.
  58. 58,0 58,1 „Direniş büyüdü Çorlulular gece gündüz eylemde“ (турски). Ulusal Kanal. 5 June 2013. Посетено на 8 June 2013.
  59. 59,0 59,1 „Eskişehir'de 30bin“. ensonhaber. 16 June 2013. Посетено на 27 June 2013.
  60. 60,0 60,1 „5 Haziran il Eylemleri/23.03/Antakya“. Sendika.org. 5 June 2013. Посетено на 29 June 2013.
  61. 61,0 61,1 „Gaziantep Böyle Gece Görmedi. Tam 20 Bin Kişi Yürüdü“. GaziantepHaberler.com. 4 June 2013.
  62. 62,0 62,1 „20 bin kişi sokağa döküldü“. denizli haber. 1 June 2013. Посетено на 7 June 2013.
  63. 63,0 63,1 „Bodrum"Da Gezi Parkı Eylemine 15 Bin Kişi Katıldı“. Haberler. 2 June 2013. Посетено на 2 June 2013.
  64. 64,0 64,1 „Çorum'da 3. günde 15 bin kişi“. evrensel.net. 4 June 2013. Посетено на 5 June 2013.
  65. 65,0 65,1 „Göstericilerin Sağlık Durumları (Demonstrators' Health Conditions) as of 15.07.2013 18:00“. TTB (Turkish Medical Association). 15 July 2013. Архивирано од изворникот на 6 August 2013. Посетено на 28 July 2013.
  66. Springer, Simon; Souza, Marcelo Lopes de (2016). The Practice of Freedom: Anarchism, Geography, and the Spirit of Revolt (англиски). Rowman & Littlefield. ISBN 978-1-78348-665-6.
  67. „2.5 milyon insan 79 ilde sokağa indi“. Milliyet. 23 June 2013. Посетено на 23 June 2013.
  68. „Turkish protests: it started with a tree“. Globalnews.ca. Посетено на 25 June 2013.
  69. „Avcılar'da Bir Kişi Protestolarda Hayatını Kaybetti“. Sözcü (турски). 15 June 2013. Архивирано од изворникот на 16 June 2013. Посетено на 25 June 2013.
  70. 70,0 70,1 „5 ölü, 8,163 yaralı, 3,699 gözaltı, 134 tutuklama“. BirGün. 29 July 2013. Архивирано од изворникот на 2 August 2013. Посетено на 29 July 2013.
  71. 71,0 71,1 „Gezi Parkı Direnişi ve Sonrasında Yaşananlara İlişkin Değerlendirme Raporu 17.07.2013“. Human Rights Association Turkey. 17 July 2013. Архивирано од изворникот на 1 August 2013. Посетено на 18 July 2013.
  72. 72,0 72,1 „Gezi Parkı Direnişi ve Sonrasında Yaşananlara İlişkin Değerlendirme Raporu 17.07.2013 – PDF“ (PDF). 17 July 2013. Посетено на 18 July 2013.[мртва врска]
  73. (француски) " Istanbul : les Indignés de Taksim ", Laurène Perrussel-Morin, Le Journal International, 29 May 2013
  74. de Bellaigue, Christopher (19 December 2013). „Turkey: 'Surreal, Menacing…Pompous'. New York Review of Books. Посетено на 12 December 2013.
  75. Hurriyet Daily News, 19 June 2013, Group stands against 'standing man' in Istanbul protest square
  76. bianet, 19 June 2013, Every Park Become Gezi Park in Turkey
  77. 77,0 77,1 „Gezi puts its mark on EU Progress Report“. Hurriyet Daily News. 16 October 2013.
  78. „Orhan Pamuk says Erdoğan's government authoritarian“. 5 June 2013. Посетено на 22 June 2013.
  79. Patrick Cockburn (7 June 2013). „Turkey's protests and Erdogan's brutal crackdown: How long can defiant Prime Minister last?“. The Independent. London. Посетено на 22 June 2013.
  80. Editorial Board (3 June 2013). „Prime Minister Erdogan's strongman tactics in Turkey“. The Washington Post. Архивирано од изворникот на 8 June 2013. Посетено на 22 June 2013.
  81. 81,0 81,1 Hacaoglu, Selcan (28 May 2013). „Erdogan Denies Turkey's New Alcohol Curbs Encroach on Lifestyle“. Bloomberg BusinessWeek. Архивирано од изворникот на 8 June 2013. Посетено на 2 June 2013.
  82. „Clashes rage for second day in Istanbul“. The Gulf News. Agence France-Presse. 1 June 2013. Посетено на 1 June 2013.
  83. „Turkish protests: view from the ground“. Euronews. 1 June 2013. Архивирано од изворникот на 2019-12-28. Посетено на 1 June 2013.
  84. Seibert, Thomas (26 May 2013). „Turkey's alcohol law renews accusations of Erdogan's Islamist agenda“. The National (Abu Dhabi). Посетено на 22 June 2013.
  85. „Inching away from democracy?“. 19 January 2012. Посетено на 26 January 2012.
  86. Bilefsky, Dan; Arsu, Sebnem (4 January 2012). „Charges Against Journalists Dim the Democratic Glow in Turkey“. The New York Times.
  87. „In Erdogan's Turkey, Censorship Finds Fertile Ground“. Al-Monitor. 13 January 2013. Архивирано од изворникот на 19 February 2013. Посетено на 1 June 2013.
  88. „Erdogan Visit to Berlin Betrays Tensions“. Der Spiegel. 2013.
  89. 89,0 89,1 Cook, Steven A.; Michael Koplow (3 June 2013). „How Democratic Is Turkey?“. Foreign Policy. Посетено на 2 July 2013.
  90. „Fresh anti-government clashes hit Turkey“. Al Jazeera. 1 June 2013. Посетено на 1 June 2013.
  91. Seymour, Richard (31 May 2013). „Istanbul park protests sow the seeds of a Turkish spring“. The Guardian. London. Посетено на 1 June 2013.
  92. „Turkish ruling party 'to leave liberals out'. Hürriyet Daily News. 2 April 2013. Посетено на 1 June 2013.
  93. „Turkish protesters have long list of complaints“. 3 June 2013. Посетено на 3 June 2013.
  94. „On Turkey's proposed alcohol restrictions“. 24 May 2013. Посетено на 10 June 2013.
  95. Letsch, Constanze (16 April 2013). „Turkish composer and pianist convicted of blasphemy on Twitter“. The Guardian. London.
  96. „Turkish-Armenian blogger sentenced to Turkish prison for blasphemy“. CNN. 23 May 2013.
  97. „No Nukes: Anti-Nuclear Activists Condemn Turkey's Plans To Build Second Atomic Plant“. International Business Times. 6 May 2013. Посетено на 6 June 2013.
  98. „Turkey's Tree Revolution – part 2 Everyday I'm chapulling“. ejolt. 12 June 2013. Посетено на 26 June 2013.
  99. „Diren Karadeniz“. Yurt. 2 July 2012. Посетено на 3 June 2013.
  100. Emre Peker; Joe Parkinson (1 June 2013). „Turkey Prepares for More Protests“. The Wall Street Journal. Istanbul. Посетено на 26 June 2013.
  101. „Bartholomew I: Do not transform Hagia Sophia in Trabzon into a mosque“. Asia News. 17 August 2012.
  102. „The world tonight“. BBC. 21 June 2013.
  103. „Police, protesters clash at Republic Day march in Turkey“. CNN. 29 October 2012.
  104. Letsch, Constanze (1 February 2013). „Turkish law will make legal abortion impossible, say campaigners“. The Guardian. London.
  105. „Turkey: 65.8% oppose Erdogan's presidential reform proposal - Politics - ANSAMed.it“. Ansa.it. 3 January 2010. Посетено на 4 November 2013.
  106. „MHP'den 'Bayraksız Nevruz' protestosu“. Zaman. Архивирано од изворникот на 3 November 2013. Посетено на 4 November 2013.
  107. „Turkish ruling party 'to leave liberals out'. Hurriyet Daily News. 2 April 2013.
  108. „Istanbul drowning in traffic chaos.. Construction work begins for the giant Çamlıca Mosque… Istanbul news… " Erkan's Field Diary“. Erkansaka.net. Архивирано од изворникот на 8 December 2013. Посетено на 4 November 2013.
  109. Robinson, Matt (29 November 2012). „In Istanbul, a mosque fit for a sultan“. Reuters. Архивирано од изворникот на 2012-11-30. Посетено на 4 November 2013.
  110. Constanze Letsch. „Turkish composer and pianist convicted of blasphemy on Twitter“. The Guardian.
  111. „Istanbul march clashes mar May Day in Turkey“. BBC News. 1 May 2013.
  112. „Blasts kill dozens in Turkish town Reyhanli on Syria border“. BBC News. 11 May 2013.
  113. „Obama, Erdogan Discuss Syria in White House Meeting“. Huffington Post.
  114. „Turkish protesters clash with police in bomb-hit border town - CNN.com“. CNN. 19 May 2013.
  115. „Hatay Reyhanlı Askeri İstihbaharat Belgeleri - redleaks.blogspot.com“. RedHack. 22 May 2013.
  116. „Ruling party member calls for the 'annihilation of atheists' on Twitter, sparking controversy - LOCAL“. Hurriyet Daily News.
  117. „Turkish-Armenian blogger sentenced to Turkish prison for blasphemy - CNN.com“. CNN. 23 May 2013.
  118. „Alcohol in Turkey: Not so good for you“. The Economist. 30 May 2013.
  119. 'Kiss protest' held at Turkey subway station“. aljazeera.com.
  120. Today's Zaman, 30 May 2013, Name of third bridge causes outrage among Alevis Архивирано 2 ноември 2013 г.
  121. „Suriye mesajı mı?“. Milliyet (турски). 30 May 2013. Посетено на 25 June 2013.
  122. Elif Şafak (3 June 2013). „The view from Taksim Square: why is Turkey now in turmoil?“. The Guardian. London. Посетено на 4 June 2013.
  123. 'Who are the two drunks,' Turkish politicians ask after PM's remarks - POLITICS“. Hurriyet Daily News.
  124. „Main opposition urges protection of LGBT's, ruling party calls them 'immoral'. Hürriyet Daily News. 29 May 2013.
  125. „Taksim Gezi Parkı'nın Tarihçesi“. Aktif Haber (турски). 1 June 2013. Архивирано од изворникот на 11 July 2013. Посетено на 26 June 2013.
  126. Alexander Christie-Miller, The Christian Science Monitor, 10 June 2013, In Turkey, echoes of US-style clashes over glitzy redevelopment
  127. The New York Times, 31 May 2013, Police Attack Protesters in Istanbul's Taksim Square
  128. „Turkish PM Erdoğan retires mall project, vows mosque in Taksim“. Hürriyet Daily News. Посетено на 26 June 2013.
  129. BBC News, 5 June 2013, Turkey clashes: Why are Gezi Park and Taksim Square so important?
  130. Hurriyet Daily News, 5 June 2013, Istanbul Gezi Park
  131. 131,0 131,1 globalvoices.org, 4 June 2013, Turkey: A Social Media Chronology of Occupy Gezi
  132. Letsch, Constanze (1 June 2013). „Turkey prime minister faces fury as Istanbul erupts into mass protest“. The Guardian. London. Посетено на 1 June 2013.
  133. „Newsweek: "Istanbul's New Erdoğan-Backed Airport to Be Named After... Erdoğan". Посетено на 31 October 2014.
  134. „İstanbul's new airport to be named after Erdoğan“. Today's Zaman. Посетено на 31 October 2014.
  135. „International Business Times: "Erdogan Airport: Istanbul's Super Hub 'to be Named After Turkey's President-Elect'"“. International Business Times UK. Посетено на 31 October 2014.
  136. „Turkey's largest airport is worthy of Recep Tayyip Erdoğan's name, minister says“. Hürriyet Daily News. Посетено на 31 October 2014.
  137. „Dünyanın en büyük havalimanı İstanbul'a yapılıyor“. 24 January 2013. Посетено на 24 January 2013.
  138. „Oda TV: "İstanbul'da 2 milyon 700 bin ağaç kesilecek". odatv.com. Посетено на 31 October 2014.
  139. „T24: "Veysel Eroğlu, CHP'li Gürkut Acar'ın sorularını yanıtladı". t24.com.tr. Архивирано од изворникот на 24 March 2014. Посетено на 31 October 2014.
  140. „İnternet Haber: "Yeni köprü için kaç ağaç kesildi?". Internethaber. Посетено на 31 October 2014.
  141. „Gezi Parkı'ndaki nöbete biber gazı“ (турски). NTV. 28 May 2013. Архивирано од изворникот на 2014-01-12. Посетено на 1 June 2013.
  142. 142,0 142,1 „Raid on 'Occupy Taksim Park' demonstrators triggers outcry“. Hürriyet Daily News. 30 May 2013.
  143. Fisher, Max (3 June 2013). „The photo that encapsulates Turkey's protests and the severe police crackdown“. The Washington Post. Посетено на 5 June 2013.
  144. „Eylemciler Gezi Parkı'nda sabahladı“. Sabah (турски). 29 May 2013. Посетено на 1 June 2013.
  145. „Raiding the Dawn“. Hürriyet Daily News. 31 May 2013. Посетено на 2 June 2013.
  146. „From Taksim to everywhere“. Hürriyet Daily News (турски). 31 May 2013. Архивирано од изворникот на 2014-10-06. Посетено на 25 June 2013.
  147. „Scores injured as police clash with protesters in Istanbul“. France 24. 1 June 2013.
  148. „Deputy Önder injured after being hit by canister in Gezi Park protests“. Hurriyet Daily News. 31 May 2013.
  149. „Topçu Kışlası'nda yürütmeyi durdurma kararı“. Hürriyet Daily News (турски). 1 June 2013. Посетено на 1 June 2013.
  150. „Chaos on the streets of Istanbul as police disperse 10,000 peaceful protesters“. New York Post. 31 May 2013.
  151. Tuysuz, Gul (31 May 2013). „Report: Court to hear case at center of Istanbul protests“. CNN. Посетено на 1 June 2013.
  152. 152,0 152,1 „Tear gas fired at protesters in Istanbul“. The Daily Telegraph. London. 31 May 2013. Посетено на 1 June 2013.
  153. „Protestors cross Bosphorus Bridge on foot“. Dogan News Agency. 1 June 2013.
  154. „Erdoğan: Taksim'e yürüceklermiş dediler Bırakın yürüsünler dedim... - Milliyet Haber“. Milliyet. Посетено на 4 November 2013.
  155. „Police retreat from Gezi Park, thousands flock to Taksim“. Today's Zaman. Архивирано од изворникот на 10 November 2013.
  156. Stuart, Hunter (5 June 2013). „Turkish Protester Ethem Sarısülük Is Dead, Family Says“. Huffington Post.
  157. „Turkey protests: Clashes rage in Istanbul's Besiktas“. BBC News. 3 June 2013.
  158. „Turkey protests: Clashes rage in Istanbul's Besiktas“. BBC News. 3 June 2013.
  159. Suzan Fraser (4 June 2013). „Turkish gov't offers apology as protests continue“. Yahoo news. Архивирано од изворникот на 2021-04-13. Посетено на 22 June 2013.
  160. „Abdullah Comert 2nd Turkish Protester Killed During Turkey Demonstrations“. Huffington Post. 4 June 2013.
  161. „Gezi protester died from tear gas canister, says forensic report“. Hurriyet Daily News. 6 October 2013.
  162. „urkish PM Erdoğan calls for 'immediate end' to Gezi Park protests“. The Guardian. 7 June 2013.
  163. „Istanbul riot police move in to clear Taksim Square“. The Guardian. 11 June 2013.
  164. Luke Harding, The Guardian, 11 June 2013, Erdoğan's reaction to Turkey protests reveals ominous Putin parallels
  165. „Molotov-throwing protesters in Taksim not our members, says socialist party“. Hürriyet Daily News. 11 June 2013. Посетено на 22 June 2013.
  166. „Governor Reveals identity of Molotov Cocktail Thrower“. Today's Zaman. 11 June 2013. Архивирано од изворникот на 13 June 2013. Посетено на 22 June 2013.
  167. „Tear gas, fire, stun grenades: Chaos in Istanbul as police, protesters clash“. CNN. 12 June 2013.
  168. „Sanki iç savaş planlanıyor“. Bugün. 13 June 2013. Архивирано од изворникот на 20 October 2013.
  169. „Turkey protests: Turkey protests: Erdogan meets Gezi Park activists“. BBC News. 14 June 2013.
  170. „Erdoğan toplantıyı terk etmiş“. Milliyet. 15 June 2013.
  171. „Turkey's Erdogan issues sit-in deadline“. Al Jazeera. 15 June 2013.
  172. „Turkey's Taksim Square Stormed By Riot Police“. Huffington Post. 15 June 2013.
  173. „Turkey protests: Istanbul erupts as Gezi Park cleared“. BBC News. 16 June 2013.
  174. „Sporadic clashes in Turkey as Erdogan asserts authority“. Reuters. 16 June 2013. Архивирано од изворникот на 2015-09-24. Посетено на 2021-04-13.
  175. „Erdoğan Kazlıçeşme mitinginde konuştu“. Milliyet. 16 June 2013.
  176. „Five Turkish trade unions begin nationwide demonstrations with one-day strike“. Hurriyet Daily News. 16 June 2013.
  177. Richard Seymour. „Turkey's 'standing man' shows how passive resistance can shake a state“. The Guardian.
  178. Craggs, Ryan. 'Standing Man' Protest Spreads Across Turkey“. Huffington Post.
  179. "Standing Man and te Impromptu Performance of Hope: An Interview with Erdem Gunduz" by Erin B. Mee. TDR 58:3, T223, 69-83.
  180. Fikret Bila (19 June 2013). „Gezi Parkı projesi askıya alındı“. Milliyet. Посетено на 22 June 2013.
  181. „4 municipal police officers suspended for burning tents in Gezi Park“. Today's Zaman. 20 June 2013. Архивирано од изворникот на 3 April 2015. Посетено на 22 June 2013.
  182. „Vali Mutlu'dan Gezi açıklaması“. Sabah. 21 June 2013. Посетено на 22 June 2013.
  183. „Police intervene with water cannons against protesters gathered at Taksim Square - LOCAL“. Hurriyet Daily News.
  184. Thousands in Turkey protest demonstrator's death - World - CBC News. Cbc.ca (29 June 2013). Retrieved on 12 August 2013.
  185. „Gay Pride in Istanbul groot succes - TV | Altijd op de hoogte van het laatste nieuws met Telegraaf.nl [tv]“. Telegraaf.nl. Посетено на 2 November 2013.
  186. „Taksim'deki Onur Yürüyüşü'ne BBC yorumu: Bugüne kadar... - Milliyet Haber“. Dunya.milliyet.com.tr. Архивирано од изворникот на 4 November 2013. Посетено на 2 November 2013.
  187. „Turkey 2013 Progress Report“ (PDF). European Commission. Архивирано од изворникот (PDF) на 15 November 2013. Посетено на 5 December 2013.
  188. „Turkish court releases 'men with machetes' who attacked Gezi Protesters - LOCAL“. Hurriyet Daily News.
  189. „Assailant with machete attacking Gezi protesters in Istanbul flees to Morocco - LOCAL“. Hurriyet Daily News.
  190. „Crowds denounce police crackdowns in 'Man Made of Tear Gas' Festival on Istanbul's Asian shore - LOCAL“. Hurriyet Daily News.
  191. „Turkey's Gezi Park Protesters Regroup for Ramadan - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East“. Al-Monitor.
  192. „Death toll in Turkey protests increased to 5“. Fox News. 10 July 2013.
  193. „Ali Ismail Korkmaz, Gezi Resistance Protestor, Dies at 19 - Beyza Kural - english“. Bianet - Bagimsiz Iletisim Agi.
  194. „Istanbul's Gezi Park Closed Again on World Peace Day Protests“. Hürriyet English. 1 September 2013. Посетено на 10 September 2013.
  195. Arsu, Sebnem; Mackey, Robert (3 September 2013). „With a Burst of Color, Turkey's Public Walkways Become A Focus of Quiet Protests“. The New York Times. Посетено на 10 September 2013.
  196. „Taksim'le baţladý yurdun dört yanýna yayýldý“. Hürriyet Daily News. Архивирано од изворникот на 2014-10-06. Посетено на 26 June 2013.
  197. „Police use tear gas early in morning, Taksim park protesters again halt demolition“. Good Morning Turkey. 31 May 2013. Архивирано од изворникот на 2013-06-07. Посетено на 3 June 2013.. Good Morning Turkey. 31 May 2013. Archived from the original Архивирано 7 јуни 2013 г. on 7 June 2013. Retrieved 3 June 2013.
  198. 198,0 198,1 Yackley, Ayla Jean (3 July 2013). „Turkish court blocks disputed park project“. Reuters. Архивирано од изворникот на 2015-10-09. Посетено на 8 July 2013. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „Cancellation“ е зададен повеќепати со различна содржина.
  199. „Jethro Mullen and Susannah Cullinane. What's driving unrest and protests in Turkey? CNN, 4 June 2013“. CNN. 3 June 2013. Посетено на 31 October 2014.
  200. „Turkey arrests anti-government protesters“. Al Jazeera. 31 May 2013. Посетено на 1 June 2013.
  201. 201,0 201,1 „Solidarity protests with Gezi Park held across Turkey“. Hürriyet Daily News. 31 May 2013.
  202. „US House Subcommittee on Europe, Eurasia and Emerging Threats Hearing on "Turkey at a Crossroads: What do the Gezi Park Protests Mean for Democracy in the Region?" (PDF). 26 June 2013. Посетено на 27 June 2013.
  203. „Protesters #OccupyGezi to save Istanbul park“. Al Jazeera. 31 May 2013. Архивирано од изворникот на 1 June 2013. Посетено на 1 June 2013.
  204. „Turkey's trade unions gather to coordinate general strike“. Good Morning Turkey. 3 June 2013. Архивирано од изворникот на 17 June 2013. Посетено на 3 June 2013.
  205. „New York Times responds to Turkish PM's criticism over Gezi Park ad“. Hurriyet Daily News. 8 June 2013. Посетено на 22 June 2013.
  206. Der Spiegel, 3 June 2013, Revolt in Turkey: Erdogan's Grip on Power Is Rapidly Weakening
  207. haberler.com, 6 June 2013, Erdogan Faces Growing Criticism
  208. Wood, Stephen (28 March 2017). „How Gezi Park brought together the ultras of Galatasaray, Fenerbahçe and Beşiktaş“. These Football Times (англиски). Посетено на 11 November 2019.
  209. „Istanbul United: protests bring rival fans together, for now“. Reuters (англиски). 4 June 2013. Посетено на 11 November 2019.
  210. „Gezi Parkı olaylarının 6. yıldönümü: Protestolarda gün gün neler yaşandı?“ (англиски). 31 May 2019. Посетено на 11 November 2019.
  211. „Film on 'Istanbul United,' alliance of rival fans during Gezi protests, to be shown at festival - Turkish News“. Hürriyet Daily News (англиски). Посетено на 11 November 2019.
  212. Özçetin, Burak. Kahire'den İstanbul'a: Futbol, Siyaset ve Toplumsal Hareketler1. Akdeniz Üniversitesi İle şim Fakültesi.
  213. Brandt, Christian; Hertel, Fabian; Huddleston, Sean (21 April 2017). Football Fans, Rivalry and Cooperation (англиски). Routledge. ISBN 9781315455198.
  214. Letsch, Constanze (3 June 2013). „Turkey protests unite a colourful coalition of anger against Erdogan“. The Guardian. London. Посетено на 2 July 2013.
  215. „Taksim Meydanı'nda 'Abdullah Öcalan' resimleri“. Sabah.com.tr (турски). 6 February 2013. Посетено на 25 June 2013.
  216. Galushko, Irina. „Turkey protest frontline: RT's photo report form inside #OccupyGezi“. RT. Посетено на 6 June 2013. Direct link to image; meaning of ICFI and WSWS unclear
  217. The Economist, 7 June 2013, The new young Turks
  218. Radikal, 11 June 2013, Taksim'den 'olağandışı' bir direniş karesi
  219. „Turkish PM accuses protesters of walking 'arm-in-arm with terrorism'. abc.net.au. 4 June 2013. Посетено на 6 June 2013.
  220. „Wij zijn de soldaten van Atatürk“. NOS.nl. 4 June 2013. Посетено на 4 June 2013.
  221. 221,0 221,1 221,2 Pelin Turgut, Time, 5 June 2013, Live from ‘Occupied’ Gezi Park: In Istanbul, a New Turkish Protest Movement Is Born
  222. bianet, 13 June 2013, 94 Percent of Gezi Resisters Participate Individually, Poll Says
  223. „Taksim Solidarity's immediate demands – What is happening in Istanbul?“. Whatishappeninginistanbul.com. 6 June 2013. Архивирано од изворникот на 10 June 2013. Посетено на 26 June 2013.
  224. „Taksim Solidarity Press Release“. Cryptome. 5 June 2013.
  225. 225,0 225,1 225,2 Al Jazeera, 5 June 2013, Turkey protests continue despite apology
  226. Kimmelman, Michael (7 June 2013). „In Istanbul's Heart, Leader's Obsession, Perhaps Achilles' Heel“. The New York Times. Посетено на 2 July 2013.
  227. 227,0 227,1 Huffington Post, 6 June 2013, Turkey Protests Snapshots: Yoga, Trash Crews And Barricades
  228. Reuters, 8 June 2013, Stop now, Prime Minister Erdogan tells Turkish protesters Архивирано 3 април 2015 г.
  229. Al Jazeera 4 June 2013, c 9.30pm, Turkey Protests Live Blog Архивирано 14 февруари 2015 г.
  230. Ben Pomeroy, The Week, 4 June 2013, Dispatch from Istanbul: Occupy Gezi Park digs in
  231. Hurriyet Daily News, 4 June 2013, Publishing houses to unite in Gezi Park to distribute major resistance material: Books
  232. „Gezi Kütüphanesi“. Gezikutuphanesi.blogspot.de. Посетено на 25 June 2013.
  233. Hurriyet Daily News, 5 June 2013, Tensions decrease despite some clashes in Gezi Park protests
  234. Hurriyet Daily News, 5 June 2013, Protesters dedicate a street to slain journalist Hrant Dink in Gezi Park
  235. Associated Press, 5 June 2013, A snapshot of protesters who have gathered in Istanbul's Taksim Square
  236. Hurriyet Daily News, 5 June 2013, Atypical day of protest at Gezi Park with religious ceremony, Quran reading
  237. Gelderloos, Peter (2015). The Failure of Nonviolence.
  238. Reuters, 3 June 2013, Woman in red becomes leitmotif for Istanbul's female protesters Архивирано 30 септември 2015 г.
  239. „Lady in Red became a Capulcu“. InEnArt. Посетено на 19 June 2013.
  240. „Lady in Red became a Capulcu“. InEnArt. Посетено на 11 June 2015.
  241. New Statesman, 6 June 2013, How #OccupyGezi could transform Turkish society
  242. Jody Sabral and Zeynep Erdim, BBC News, 8 June 2013, Will Istanbul's protesters have the last laugh?
  243. lemoustache, buzzfeed.com, 25 Examples Of The Best Street Humour From Istanbul, Gezi Park (#occupygezi) Protests
  244. Yaman Kayabali, Victoria and Albert Museum blog, 16 June 2013, #occupygezi: Gezi Protests in Turkey
  245. Belgin Akaltan, Hurriyet Daily News, 22 June 2013, That's it, I'll call the police
  246. AFP, The Express Tribune, 8 June 2013, 'Chapulling': Turkish protesters spread the edgy word
  247. Radio Free Europe, 5 June 2013, In Turkey, Penguins Become Symbol Of How Media Missed The Story
  248. „What Is Capuling? 'Everyday I'm Çapuling' Turkish Protest Video Goes Viral“. International Business Times. 4 June 2013. Посетено на 25 June 2013.
  249. „Tear Gas and Graffiti“. InEnArt. Посетено на 30 October 2013.
  250. Hurriyet Daily News, 15 June 2013, Ankara stands solid, Kuğulu becomes symbol of resistance
  251. Hurriyet Daily News, 20 June 2013, Police raid protesters’ tents in Izmir, supporters released
  252. „Çarşı: 2.Taksim ve 2.Gezi Parkı Abbasağa'dır, Orada Bekleyeceğiz“ (турски). T24. 18 June 2013. Архивирано од изворникот на 22 June 2013. Посетено на 25 June 2013.
  253. Arsu, Sebnem (7 July 2013). „After Protests, Forums Sprout in Turkey's Parks“. The New York Times.
  254. „Every Park Become Gezi Park in Turkey - Çiçek Tahaoğlu, Yüce Yöney - english“. Bianet - Bagimsiz Iletisim Agi.
  255. „TİHV: 'Gezi Parkı'na 640 bin kişi katıldı; 4 bin gözaltı, 3 bin yaralı var“. t24.com.tr. 5 June 2013. Архивирано од изворникот на 9 June 2013. Посетено на 5 June 2013.
  256. „Police withdraw from Taksim after violent crackdown as protesters remain defiant on 5th day“. Посетено на 2 June 2013.
  257. Al Jazeera, 7 June 2013, Turkey PM calls for end to protests
  258. „5 Haziran – Antakya“. Nadir. 5 June 2013. Архивирано од изворникот на 29 October 2013. Посетено на 29 June 2013.
  259. „Kadıköy'de Yaklaşık 1 Milyon Kişi gazdanadam Festivali'nde Buluştu“. Dunya48. 7 July 2013. Посетено на 10 July 2013.
  260. „Gazdan Adam Festivali'nden Canlı Yayın“. Oda TV. 7 July 2013. Посетено на 10 July 2013.
  261. „16 Haziran il Eylemleri/21.36/Samandağ“. Sendika.org. 16 June 2013. Посетено на 29 June 2013.
  262. SoL, 26 June 2013, p.9
  263. „Adana'da Taksim protestocularına polis müdahalesi“. Bugün. 1 June 2013. Архивирано од изворникот на 17 May 2014. Посетено на 1 June 2013.
  264. „Polisin Taksim'den çekilmesi Antalya'da da kutlandı“. radikal. 1 June 2013. Посетено на 2 June 2013.
  265. Chrona, Stavroula; Bee, Cristiano (2 January 2017). „Right to public space and right to democracy: The role of social media in Gezi Park“. Research and Policy on Turkey. 2 (1): 49–61. doi:10.1080/23760818.2016.1272267. S2CID 158044225.
  266. „Local demonstration supports Turkey protests“. Chicago Tribute. 2 June 2013. Посетено на 2 June 2013.
  267. „NY protesters march against Turkey's government“. GlobalPost. 1 June 2013. Архивирано од изворникот на 2016-03-18. Посетено на 2 June 2013.
  268. „Rally outside White House in support of protesters in Turkey“. Архивирано од изворникот на 2013-10-01. Посетено на 3 June 2013.
  269. „Турски студенти в България протестираха по повод стълкновенията в Истанбул“. Focus news. 1 June 2013. Посетено на 1 June 2013.
  270. „Ruim duizend Turken betogen in Amsterdam“. NOS. 1 June 2013. Посетено на 2 June 2013.
  271. Jos De Greef. „Turkse betogers eisen dat regering-Erdogan opstapt, 1 June 2013“. De Redactie. Посетено на 2 June 2013.
  272. „Milano, la protesta dei turchi per salvare il parco Gezi“. 1 June 2013. Посетено на 21 June 2013.
  273. „İsviçre de taksim protesto eylemleri“. 3 June 2013. Архивирано од изворникот на 15 June 2013. Посетено на 4 June 2013.
  274. „Solidarität mit Istanbuler Demonstranten“. Berliner Zeitung (германски). 2 June 2013. Посетено на 2 June 2013.
  275. „Hunderte zeigen Solidarität mit Gezi-Demonstranten“. Stuttgarter Zeitung (германски). 1 June 2013.
  276. „Manifestations: les turcs de France s'associent au mouvement“. Itele. Архивирано од изворникот на 27 June 2013. Посетено на 3 June 2013.
  277. „Hyde Park Taksim protest“. Посетено на 1 June 2013.
  278. „Ottawa demonstrators rally in support of protestors in Turkey“. 2 June 2013. Архивирано од изворникот на 2013-06-10. Посетено на 3 June 2013.
  279. Greeks rally in support of Turkish protesters B92, 4 June 2013
  280. indiegogo, Full Page Ad for Turkish Democracy in Action: OccupyGezi for the World; survey
  281. The Guardian, 5 June 2013, What's happening in Turkey?
  282. „NYT ilanı Taksim eylemcilerini böldü“. Timetürk. 6 June 2013. Посетено на 5 June 2013.
  283. „Letter to PM of Turkey published in The Times“. newsworks.org.uk. Архивирано од изворникот на 2021-04-14. Посетено на 2021-04-13.
  284. „Penn, Sarandon and intellectuals condemn Gezi crackdown in letter to Turkish PM - POLITICS“. Hurriyet Daily News.
  285. „Turkish PM Erdogan threatens to sue Times over open letter“. BBC News. 26 July 2013.
  286. AbOhlheiser. „Ohlheiser, Abby, "The Turkish Protests Have a Meme: The Standing Man", The Atlantic, 17 June 2013“. The Wire. Архивирано од изворникот на 2013-06-22. Посетено на 31 October 2014.
  287. „Media Award for Standing Man“. InEnArt. Посетено на 27 August 2013.
  288. „Creative Dissent“. InEnArt. Посетено на 20 May 2014.
  289. sueddeutsche.de, 20 June 2013, Freiheit statt Fastfood
  290. Aydin, Tugba. „Gezi Park, damage and profanity“. Today's Zaman. Архивирано од изворникот на 1 August 2013.
  291. „Başbakan'dan süre pazarlığı“. Hürriyet (турски). 29 May 2013. Посетено на 1 June 2013.
  292. Shrivastava, Sanskar (3 June 2013). „Inside Story: Occupy Gezi Movement in Turkey; Development Is Not Always Good“. The World Reporter. Посетено на 25 June 2013.
  293. „Erdogan: For every 100,000 protesters, I will bring out a million from my party“. Haaretz. 1 June 2013. Посетено на 2 June 2013.
  294. The New York Times, 2 June 2013, Turkish Leader Says Protests Will Not Stop Plans for Park
  295. Bar'el, Zvi (1 June 2013). „At height of political career, Edrogan's powers put to test“. Haaretz. Посетено на 1 June 2013.
  296. Financial Times, 4 June 2013, Turkish union to join anti-government protests
  297. „President Gül calls PM, minister as police withdraw from Taksim“. Hürriyet Daily News. 1 June 2013. Посетено на 2 June 2013.
  298. The Guardian, 3 June 2013, Turkish president defends people's right to protest
  299. „Mayor: Istanbul protest park 'won't become shopping mall' – Israel News, Ynetnews“. Ynetnews. 20 June 1995. Посетено на 25 June 2013.
  300. „Turkish premier lashes out at protesters, calls them vandals“. Los Angeles Times. 9 June 2013. Посетено на 17 June 2013.
  301. „Recep Tayyip Erdoğan dismisses Turkey protesters as vandals“. The Guardian. London. Associated Press. 9 June 2013. Посетено на 17 June 2013.
  302. Arsu, Sebnem (4 June 2013). „Turkish Official Apologises for Force Used at Start of Riots“. The New York Times. Посетено на 4 June 2013.
  303. „Turkish Deputy PM Apologises to Injured Protesters“. Good Morning Turkey. Архивирано од изворникот на 2020-05-11. Посетено на 4 June 2013.[мртва врска]
  304. 304,0 304,1 BBC, 6 June 2013, Istanbul Gezi Park plan to proceed – Turkish PM Erdogan
  305. Hurriyet Daily News, 18 June 2013, Turkish prime minister vows to increase police force
  306. „Başbakan Erdoğan: Gezi Parkı mesajı alınmıştır“. Hurriyet (турски). 15 June 2013. Посетено на 16 July 2013.
  307. Sabah, 29 May 2013, PM ERDOĞAN CALLS ON OPPOSITION LEADER KıLıÇDAROĞLU TO RESIGN.
  308. Hurriyet Daily News, 22 June 2013, Turkey's intelligence service begins probe into 'foreign links' of Gezi Park protests
  309. „Gezi Parkı olaylarının perde arkası“. Sabah. 6 June 2013.
  310. „Is Turkey, After Gezi Protests, On Path to Democratization? - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East“. Al-Monitor.
  311. „Turkish actor threatened over his Gezi Park support - LOCAL“. Hurriyet Daily News.
  312. Issacharoff, Avi. (2 July 2013) Turkish deputy PM blames Jews for Gezi protests. The Times of Israel. Retrieved on 12 August 2013.
  313. „Turkish Jews worried after politician links diaspora to protests“. Reuters. 2 July 2013. Архивирано од изворникот на 2015-10-13. Посетено на 2021-04-13.
  314. „Germany behind Gezi protests to stop Istanbul's third airport: Ruling AKP lawmaker - POLITICS“. Hurriyet Daily News.
  315. „Eymür: Gezi'de Mossad ajanları vardı“. Haber7. 30 September 2014.
  316. Gursel, Kadri (5 November 2018). „Still no charges for Turkey's top philanthropist after year behind bars“. Al-Monitor (англиски). Посетено на 8 November 2018.
  317. „Gezi Indictment Against 16 People Including Osman Kavala Accepted“. Bianet. 4 March 2019. Посетено на 28 April 2019.
  318. „Osman Kavala, 15 Rights Defenders Facing Life Sentence Over Gezi Park Protests“. Bianet. 20 February 2019. Посетено на 28 April 2019.
  319. „Turkey: Baseless Charges Over Landmark 2013 Protests“. Human Rights Watch. 25 March 2019. Посетено на 28 April 2019.
  320. Ayşegül Usta (6 March 2019). „Gezi davası 24 Haziran'da Silivri'de“ [Gezi court case on 24 June in Silivri]. Hürriyet. Посетено на 28 April 2019.
  321. bianet, 30 May 2013, Taksim Gezi Park Protestors Speak Up on Police Raid
  322. soL, 14 June 2013, Çevik kuvvete skandal mesaj: 'Çanakkale'den sonra 2. destanı sizler yazıyorsunuz'
  323. „Turkey: Disgraceful use of excessive police force in Istanbul“. Amnesty International. 1 June 2013. Архивирано од изворникот на 2013-06-01. Посетено на 2 June 2013.
  324. Bursadabugun.com, 14 June 2013, İşte eylemlerin bilançosu
  325. Amnesty International, 16 June 2013, Turkey: End the incommunicado detention of Istanbul protesters Архивирано 7 декември 2014 г.
  326. Victor Kostev, What It Feels Like To Be Hit With Turkish Tear Gas
  327. Claire Berlinski, The Spectator, 14 June 2013, Turkey's agony – how Erdogan turned a peaceful protest into a violent nightmare
  328. Turkish Doctors' Association, 16 June 2013, TÜRK TABİPLERİ BİRLİĞİ’NDEN ACİL ÇAĞRI !
  329. Corriere della Sera, 16 June 2013, "Negli idranti c'è urticante, ecco le prove"
  330. Hurriyet Daily News, 18 June 2013, Substance in water cannons in Gezi Park protests harmful and criminal, experts say
  331. The New York Times, 17 June 2013, Turkish Leader Said He Had a ‘Duty’ to Clear Istanbul Park
  332. The New York Times, 16 June 2013, Police Storm Turkish Park Occupied by Protesters
  333. soL, 16 June 2013, water cannon attack on German Hospital during 2013 Gezi Park protests
  334. Taksim-Platz: "Das ist erst der Anfang, unser Widerstand wird weitergehen!" | ZEIT ONLINE. Zeit.de (16 June 2013). Retrieved on 12 August 2013.
  335. Human Rights Watch, 17 June 2013, Turkey: A Weekend of Police Abuse
  336. Name And Address Supplied (2013). „Name and address supplied, During Turkish protests, medical personnel targeted“. The Lancet. 381 (9883): 2067. doi:10.1016/S0140-6736(13)61223-4. PMID 23769220.
  337. The Guardian, 16 June 2013, Turkey unrest: violent clashes in Istanbul as Erdoğan holds rally
  338. „Lawyers detained for joining Gezi Park protests released“. Hurriyet Daily News. 11 June 2013. Посетено на 12 June 2013.
  339. Weaver, Matthew (11 June 2013). „Lawyer describes violent arrests“. The Guardian. London. Посетено на 12 June 2013.
  340. Reporters without Borders, 11 June 2013, Journalists scapegoated in "Occupy Gezi" crisis Архивирано 21 март 2016 г.
  341. „Journalists detained, beaten, obstructed in Istanbul“. Committee to Protect Journalists (англиски). 2013-06-17. Посетено на 2020-12-29.
  342. The New York Times, 16 June 2013, Turkey Expands Violent Reaction to Street Unrest
  343. Reporters without Borders, 17 June 2013, Mounting police violence against journalists covering "Occupy Gezi" Архивирано 21 март 2016 г.
  344. Constanze Letsch, The Guardian, 14 June 2013, Turkish police: we're fighting inhuman work conditions, not protesters
  345. „Council on Europe Cites Rights Abuses in Turkey“. ABC News. 26 November 2013. Посетено на 28 November 2013.
  346. Reuters, 21 June 2013, In Turkey's pious heartland, protests seem world away Архивирано 26 март 2014 г.
  347. „Trabzon'da ülkücüler eylemcilere saldırdı: 1 yaralı“. FocusHaber. Архивирано од изворникот на 11 June 2013. Посетено на 6 June 2013.
  348. Ersu Ablak, Hurriyet Daily News, 20 June 2013, Difficult times for all of us in the digital realm
  349. New Statesman, 21 June 2013, New Statesman contributor from Turkey threatened by pro-government media
  350. „Akit'çi Hasan Karakaya'dan Şok Gezi Yazısı“. Muhalif Gazete. 2 July 2013. Архивирано од изворникот на 2013-07-03. Посетено на 2 July 2013.
  351. „Turkey: Gezi Park protests: Brutal denial of the right to peaceful assembly in Turkey“. Amnesty International. 2 October 2013.
  352. BBC, 4 June 2013, Turks deprived of TV turn to Twitter for protest news
  353. Deutsche Welle, 1 June 2013, Solidarity with Istanbul protesters grows in Turkey and abroad
  354. „Released footage shows no physical attack on headscarf-wearing woman during Gezi protests“. Turkish Weekly. 14 February 2014.
  355. „Video casts doubt over alleged attack on headscarved woman“. The Daily Star. 14 February 2014.
  356. „EU voices concern over violent clashes in İstanbul's Taksim“. Today's Zaman. 1 June 2013. Архивирано од изворникот на 15 August 2016. Посетено на 1 June 2013.
  357. „Human rights office expresses concern over use of excessive force against peaceful protestors in Turkey“. Архивирано од изворникот на 2017-10-20. Посетено на 2021-04-13.
  358. Sonumut, Guldenay. „Turkey: Protesters and Police Clash over Park“. SKY News. Посетено на 1 June 2013.
  359. „Germany's Westerwelle urges Turkish change of tack“. Deutsche Welle. 12 June 2013. Посетено на 12 June 2013.
  360. The Guardian, 2 June 2013 Turkish protesters control Istanbul square after two days of clashes
  361. „Gezi Parkı'nda İkinci Cuma Namazı (2nd Friday Salat in Gezi Park)“. Milliyet (турски). 14 June 2013. Посетено на 25 June 2013.
  362. „Friday Salat in Gezi Park“ (турски). Sabah. 7 June 2013. Посетено на 25 June 2013.
  363. „Gezi Parkı'nda ilk Cuma Namazı (First Friday Salat in Gezi Park)“. Hürriyet (турски). 8 June 2013. Посетено на 25 June 2013.
  364. Ivan Watson; Gul Tuysuz (1 June 2013). „Police crackdown triggers anti-government riots“. CNN. Посетено на 1 June 2013.
  365. "Bu Basbayağı Firavunluktur" – Bianet /“ (турски). Bianet. Посетено на 25 June 2013.
  366. „AK Parti kurucusu Ünsal: Milletin üzerinden ölü toprağı kalktı – Radikal Türkiye“ (турски). Radikal.com.tr. Посетено на 25 June 2013.
  367. „Kemale ermiş bir sivil toplum hareketidir bu!“. Gazete Vatan (турски). Архивирано од изворникот на 9 June 2013. Посетено на 25 June 2013.
  368. Acemoglu, Daron (5 June 2013). „Development Won't Ensure Democracy in Turkey“. The New York Times. Посетено на 25 June 2013.
  369. „turkey.setimes.com“. SES Türkiye. 12 September 2013. Архивирано од изворникот на 9 November 2013. Посетено на 31 October 2014.
  370. „omidsafi - sounds of protest“. What Would Muhammad Do?. Архивирано од изворникот на 31 October 2014. Посетено на 31 October 2014.
  371. Turkey's Tayyip Erdoğan gets brutal on protests in Istanbul's Gezi Park and Taksim Square. 5 June 2013. https://www.youtube.com/watch?v=7wwSPRpVJZE. 
  372. Tayyip Erdoğan escalates violence against Çapuling Turkish protesters. 18 June 2013. https://www.youtube.com/watch?v=PeYR4C2dYMM. 
  373. Başbakan Tayyip provokasyon eylemciler Çapuling: NMA Turkish protest video. 7 June 2013. https://www.youtube.com/watch?v=nHn0aa443XI. 
  374. Turkish mayor accuses NMA of controlling protesters: Melih Gökçek is right?. 8 October 2013. https://www.youtube.com/watch?v=PobkrIkVH0c. 
  375. „Tayvan'dan İlginç Gezi Parkı Animasyonu“. Sözcü. 7 June 2013. Архивирано од изворникот на 10 October 2013. Посетено на 25 July 2013.
  376. „Boğaziçi Caz Korosu'ndan Çapulcu“. Milliyet. 15 June 2013. Архивирано од изворникот на 9 November 2013. Посетено на 25 July 2013.
  377. Roger Waters's commemoration in Turkish (video).
  378. „Roger Waters shows solidarity with Gezi Park victims in Istanbul concert“. Hürriyet Daily News. 5 August 2013. Посетено на 5 March 2014.
  379. Colbert, Stephan (10 June 2013). „The Imploding Muslim Country of the Week – Turkey“. The Colbert Report. Посетено на 20 June 2013.
  380. „Bedük'ten Gezi Klibi“. Sözcü. 13 July 2013. Архивирано од изворникот на 10 October 2013. Посетено на 18 July 2013.
  381. „Rapçi Ozbi'den Gezi direnişinin "Asi" kanları için şarkı“. Sendika.org. 27 June 2013. Посетено на 23 July 2013.
  382. „Gezi Resistance in Placebo Music Video“. Aydınlık Daily. 10 September 2013. Архивирано од изворникот на 2013-10-17. Посетено на 2021-04-13.
  383. In Turkish The Ringo Jets'ten Gezi Parkı göndermeli klip“. Radikal. 11 February 2014.
  384. „Massive Attack Soma ve Gezi'yi unutmadı“. Radikal. 6 August 2014.
  385. „Massive Attack'ten Soma ve Gezi mesajı“. Gerçek Gündem.
  386. „Çapulcu: voci da Gezi, di Claudio Casazza, Benedetta Argentieri, Carlo Prevosti, Duccio Servi, Stefano Zoja“. SentieriSelvaggi (италијански). 2014-10-13. Посетено на 2020-12-26.
  387. „Number of Arriving-Departing Foreigners and Citizens“. Tourism Statistics. Ministry of Culture and Tourism (Turkey). 2010. Архивирано од изворникот на 9 August 2011. Посетено на 28 January 2011.
  388. „Opinion: Erdogan's miscalculation“. Deutsche Welle. Посетено на 26 June 2013.
  389. Seymour, Richard. „Istanbul clashes could lead to a Turkish Spring, but tourism would be big loser, by Skift“. Skift.com. Посетено на 26 June 2013.
  390. „ANVR ziet geen gevaar in reis naar Turkije“ (холандски). Посетено на 26 June 2013.
  391. „Protests hit tourism, but create new tourists“. Посетено на 6 June 2013.
  392. „US and EU concerned by violent police raid against Taksim Gezi Park protesters“. Hürriyet Daily News. 31 May 2013. Посетено на 2 June 2013.
  393. „Security Message | Embassy of the United States Ankara, Turkey“. Turkey.usembassy.gov. Архивирано од изворникот на 8 July 2013. Посетено на 26 June 2013.
  394. „US, Germany warn their citizens about potential violence in Turkey“. Посетено на 26 June 2013.
  395. „Başbakandan protestoyu engellemek için imam formülü“ (турски). Oda TV. 20 June 2013. Посетено на 25 June 2013.
  396. „Akdeniz Oyunları'nda Bilet Krizi“. Hürriyet (турски). 20 June 2013. Посетено на 25 June 2013.
  397. „Mersin Barış Meydanı'ndaki Direniş Çadırları Tayyip Erdoğan Gelecek Diye Sökülüyor!“ (турски). sendika.org. 20 June 2013. Посетено на 25 June 2013.
  398. „Mersin'de Erdoğan ve Bilet protestosuna polis saldırısı“ (турски). SoL. 20 June 2013. Посетено на 25 June 2013.
  399. „Halter'de Doping Şoku“. Habertürk (Spor). 21 June 2013. Посетено на 3 July 2013.
  400. „Akdeniz Oyunları Bitti ama Skandallar Sürüyor ve Genelev Kavgası Büyüyor“. Sözcü. 3 July 2013. Архивирано од изворникот на 27 July 2013. Посетено на 3 July 2013.
  401. „Akdeniz Oyunları'nda Şimdi de Genelev Skandalı“. SporTürkiye. 28–29 June 2013. Архивирано од изворникот на 4 July 2013. Посетено на 3 July 2013.
  402. „Mayor asks after clashes how Istanbul can claim to host the 2020 Olympics“. Hürriyet Daily News. 1 June 2013. Посетено на 2 June 2013.
  403. Dombey, Daniel (4 September 2013). „Turkey Olympic bid blighted by currency woes and political unrest“. Financial Times. Посетено на 4 September 2013.
  404. „Turkish stock market falls as demonstrations escalate“. BBC News. 3 June 2013. Посетено на 3 June 2013.
  405. Holly Ellyatt. „Turkish Stocks Drop 10.5% on Fourth Day of Protests“. CNBC. Посетено на 26 June 2013.
  406. „Stock markets in shock“. Milliyet. 3 June 2013. Архивирано од изворникот на 18 November 2013. Посетено на 3 June 2013.
  407. „Turkish Yields Surge Most on Record as Protests Hit Lira, Stocks“. Businessweek. 3 June 2013. Посетено на 3 June 2013.
  408. Bloomberg, 6 June 2013, Turkish Bonds, Stocks Slump as Erdogan Fails to Calm Investors
  409. Daily Star Lebanon, 11 June 2013, Moody's warns of risk from Turkey protests
  410. „Germany proposes delaying EU-Turkey talks over protests“. Reuters. Архивирано од изворникот на 2014-10-31. Посетено на 31 October 2014.
  411. "EU delays latest round of Turkish entry talks". The Irish Times. 25 June 2013. Retrieved 12 August 2013.
  412. Fontanella, James. (25 June 2013) Germany aims for compromise over Turkey EU membership talks. FT.com. Retrieved on 12 August 2013.
  413. „Germany's Merkel calls on Turkey to remove hurdles to EU accession“. Reuters. Архивирано од изворникот на 2014-10-31. Посетено на 31 October 2014.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]