Лажани

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Лажани
Lažani 02.JPG

Поглед на селото

Лажани is located in Македонија
Лажани
Местоположба на Лажани во Македонија
Лажани на интерактивна карта

Координати 41°26′31″N 21°18′56″E / 41.44194° СГШ; 21.31556° ИГД / 41.44194; 21.31556Координати: 41°26′31″N 21°18′56″E / 41.44194° СГШ; 21.31556° ИГД / 41.44194; 21.31556
Регион Logo of Pelagonia Region.svg Пелагониски
Општина Coat of arms of Dolneni Municipality.svg Долнени
Население 1.864[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 7507
Повик. бр. 048
Шифра на КО 20058
Надм. вис. 780 м
Лажани на општинската карта
Лажани во Општина Долнени.svg

Атарот на Лажани во рамките на општината
Commons-logo.svg Лажани на Ризницата


Лажани — село во Општина Долнени, во околината на градот Прилеп.

Етимологија[уреди | уреди извор]

Името на селото потекнува од прасловенскиот збор 'лаг', што значи долина, место покрај река, обраснато со дрвја.

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Поглед на селото

Селото се наоѓа во северозападниот дел на Прилепското Поле, а на западната страна на територијата на Општина Долнени, чиј атар се допира со подрачјето на Општина Крушево.[2] Селото е рамничарско, на надморска височина од 780 метри. Од градот Прилеп е оддалечено 27 километри.[2]

Лажани е рамничарско село, кое се наоѓа помеѓу селата Житоше (Горно и Долно), Кошино, Дебреште и Ропотово. Во минатото, водата за пиење се добивала од бунари во кои биле поставени пумпи. Бунарите биле длабоки од 9 до 18 метри и првите биле ископани во 1909 година. Претходно, селото го користело изворот Преод, кој извира западно од Лажани.[3]

Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Дебрешки Чаир, Емроица, Кошинско, Поројница, Ќерамидница, Боароско, Мртвица, Сеферица, Јасен, Игралиште, Средоречки Пат, Кокица, Бариште, Оризишта, Лозишта, Ширина, Чаир, Шембеља, Арапица, Трска, Ливаѓе, Мера, Слатина и Богданоа Бара.[3]

Селото има збиен тип, а поединечни делови од него се нарекуваат Сулејмановско, Јајоско, Зенговско, Браовско Маало и други. Маалата се нарекуваат по презимињата на мештаните во нив.[3]

Историја[уреди | уреди извор]

Северозападно од селото во насока на соседното село Кошино, во нивите мештаните ископувале остатоци на старини, најмногу ќерамиди дебели три прста и долги половина метар. На месноста Богданоа Бара, североисточно од селото, исто така има остатоци на стара населба.[3]

За основањето на денешното село не се знае ништо. Во традицијата се наведува дека тоа најпрвин било христијанско село. Потоа, кон крајот на XVIII и почетокот на XIX век, во селото дебарските муслимани основале чифлици. Како чувари на чифлиците биле доселени Торбеши од околината на Кичево и Дебар. Со тоа, муслиманското население во Лажани започнало да се зголемува. Христијанското население во текот на XIX век започнало да се иселува.[3]

Пред крајот на отоманската власт, во селото имало три чифлици, кои зафаќале половина од атарот на селото. Најголемиот чифлиг припаѓал на дебарскиот род Аголи, додека другите биле во посед на Мула Мемедовци и Хутковци. На земјата во чифлиците работеле христијани, Роми, како и некои Торбеши. Кратко време пред 1912 година, мештаните ја откупиле земјата.[3]

Стопанство[уреди | уреди извор]

Атарот зафаќа простор од 11,6 км2. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 1.082 хектари, на пасиштата отпаѓаат само 41 хектар, додека шумско земјиште нема.[2]

Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото имало земјоделска задруга, а денес има услужни објекти.[2]

Население[уреди | уреди извор]

Население во минатото
ГодинаНас.±%
19481.170—    
19531.239+5.9%
19611.397+12.8%
19711.709+22.3%
ГодинаНас.±%
19811.954+14.3%
19911.958+0.2%
19941.827−6.7%
20021.864+2.0%

Во пописните дефтери од 1467/68 година, во Лажани имало 42 семејства, 2 неженети и 1 вдовица; во 1481/82 – 46 семејства и 2 вдовици, а во 1544/45 – 78 семејства и 8 неженети, но и 5 муслимански семејства. До 1568/69 година дошло до значително опаѓање на христијанското население – 48 семејства и 37 неженети, како и до зголемување на муслиманското население – 15 семејства и 9 неженети.

Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 година Лажани имало 113 домаќинства со 175 муслимани (Македонци), 149 христијани (Македонци) и 107 Роми.[4]

Според податоците на бугарскиот етнограф Васил К’нчов, во 1900 година, селото имало население од 120 христијани (Македонци), 320 муслимани (Македонци) и 200 Роми.[5] Според бугарскиот публицист Димитар Мишев, во 1905 година селото имало 120 христијани.[6]

Селото во 1961 година имало 1.397 жители, од кои 962 биле Турци, 415 Македонци, тројца Црногорци и 20 жители муслимани и неопределени, а во 1994 година 1.827 жители, од кои 464 биле Турци 327 Македонци, 34 Албанци и 994 жители изјаснети како други.[2]

Според последниот попис од 2002 година, во селото Лажани живееле 1.864 жители, од кои 278 Македонци, 108 Албанци, 402 Турци, 1.054 Бошњаци и 22 останати.[1]

Дел од Македонците-муслимани се изјасниле како Турци или Албанци поради политичко-религиски причини.

Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Лажани:

Години Македонци Албанци Турци Роми Срби Бошњаци Ост. Вкупно
1948 1.170
1953 155 1 1.060 23 0 0 0 1.239
1961 415 0 957 0 25 1.397
1971 607 0 822 0 3 277 1.709
1981 514 51 316 0 1 1.072 1.954
1991 367 20 444 0 1 1.126 1.958
1994 327 34 464 0 1 1.001 1.827
2002 278 108 402 0 0 1.054 22 1.864

* Извор: Државен завод за статистика на Република Македонија (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години

Родови[уреди | уреди извор]

Селото Лажани е мешано православно и муслиманско село. Во селото нема староседелци, а најстари во селото се Торбешите.[3]

Според истражувањата на Јован Трифуноски во 1952 година родови во селото се:

  • Торбешки родови: Зенговци (20 к.), Мемедовци (5 к.), Реџеповци (5 к.), Шаќировци (4 к.) и Ибишовци (3 к.), најстари родови во селото, местото на потекло не го знаат; Туревци (10 к.), Тунтевци (8 к.), Мифтаровци (5 к.), Бејковци (4 к.), Абдуловци (4 к.) и Јаја Оџовци (4 к.), сите доселени од Дебарско; Чучуковци (10 к.), Саитовци (7 к.), Абдиовци (6 к.), Џаферовци (5 к.), Муслиовци (4 к.) и Татаровци (4 к.), сите доселени од торбешкото село Пласница, Кичевско; Изаировци (8 к.), доселени се од торбешкото село Лисичани, Кичевско; Браовци (20 к.), потеклото им е албанско, потекнуваат од тројца браќа кои живееле во селото Блаце кај Пешкопеја, кои потоа се преселиле во Демир Хисар, двајца браќа се населиле во Прибилци, а еден во Света, сега и двете села се чисто македонски православни. После тоа еден од браќата се населил во селото Лажани како домазет и го примил македонскиот јазик, тоа било почетокот на XIX век, го знаат следното родословие: Амдија (жив на 56 г. во 1951 година) -Сулејман-Велија-Исмаил предокот кој се доселил; Камберовци (4 к.) доселени се од соседното село Горно Житоше, таму припаѓале на родот Дерала, со подалечно потекло од северна Албанија, во Лажани се измешале со Торбешите и го примиле македонскиот јазик; Бајрамовци (3 к.) доселени се од прилепското село Црнилиште; Биљаловци (4 к.), родот го основал Мамут, по потекло од северна Албанија, овде се населил како војник и влегол како домазет во некој од торбешките родови и го примил македонскиот јазик; Цуковци (6 к.) доселени се од сега раселеното село Солп, кое се наоѓало меѓу селата Црско (Големо и Мало) и Цер, подалечно потекло од некое село во околината на Пешкопеја и Мула Амедовци (6 к.), доселени се од Прилеп, покрај македонски говорат и турски.
  • Ромски родови: Ќазимовци (4 к.), Амедовци (2 к.) и Шемовци (1 к.), стари родови со непозната старина, покрај ромски говорат и македонски. До околу 1940 година во селото имало околу 30 ромски куќи, но повеќето се иселиле во Прилеп.
  • Македонски христијански родови: Ниневци (7 к.), доселени се 1920 година од селото Вир; Ламбевци (2 к.), доселени во 1922 година од селото Лазарополе; Талевци (2 к.), доселени се 1927 година од селото Грешница; Дабевци (1 к.), доселени се 1928 година од селото Вир; Златевци (1 к.) доселени се 1928 година од селото Манастирец (Горни или Долни); Крагујевци (2 к.) и Павловци (1 к.) доселени се 1937 година, првите од Могилец, вторите од некое село; Илија (1 к.) и Богдан (1 к.), доселени се 1954 година од некое село во Порече; Папучковци (1 к.), доселени се од селото Манастирец во 1954 година. Сите овие започнале да се доселуваат од околу 1920 година на купена земја или на земја добиена од државните власти.

Доселување на Бошњаци[уреди | уреди извор]

Во XX век се зголемил бројот на имиграцијата кога се доселени Бошњаците. Бошњаците се релативно доцна доселени на територијата на Македонија. Првите населувања на Бошњаци од Босна и Херцеговина се забележуваат после Големата источна криза и анексијата на Босна од страна на Австроунгарија во 1875-1878 година. Во овој период огромен број на муслимански бегалци (Бошњаци, Турци, Черкези) бил населен во Македонија. По Балканските војни речиси сите доселени муслимани се иселиле во Турција.

Денешните Бошњаци во Македонија се населени во 50-тите и 60-тите години на XX век од областа Санџак во Србија и Црна Гора, претежно од местата Тутин, Рожае, Плав, Гусиње и Нови Пазар, поради што овие луѓе се познати и под името „Санџаклии“. Тргнувајќи на пат за иселување во Турција, според договорот меѓу Турција и Југославија од 50-тите години на XX век со кој муслиманите од Југославија единствено можеле да се иселуваат во Турција преку Македонија, голем број на Бошњаци од Санџак (заедно со Албанци од Косово) остануваат и се населуваат во испразнетите турски и торбешки села во Македонија, најчесто купувајќи ги имотите на Турците и Торбешите кои се иселувале за евтини пари. Така се доселени во Македонија во селата Лажани, Житоше, Десово, Локвени, Борино, Јакреново, Канатларци, Оризари, Батинци, Долно Коњари, Средно Коњари, Љубин, Петровец ,Студеничани и други села.

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Се знае за иселувањето на првичното христијанско македонско население во градовите Крушево и Прилеп, како и во селата Бело Поле (Мачоровци), Заполжани (Лајковци), Кутлешево (Јошевци), Локвени (Ешпетковци), Подвис (Дробачовци) и други.[3]

Од селото се знае за голем број иселувања на Торбеши во Турција.[3]

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Поглед на основното училиште

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Во XIX век, Лажани било село во Прилепската каза на Отоманското Царство.

Селото влегува во рамките на Општина Долнени, на која ѝ била додадена поранешната Општина Житоше по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на тогашната Општина Долнени.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Прилеп. Во периодот 1955-1965, селото се наоѓало во општина Долнени.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Дебреште, во која покрај селото Лажани, се наоѓале и селата Борино, Дебреште, Дабјани, Јакреново, Кошино, Крапа, Ропотово и Саждево. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната Општина Ропотово, кога во нејзе се наоѓале селата Лажани, Ропотово, Пешталево и Сарандиново.

Избирачко место[уреди | уреди извор]

Во селото постојат избирачките места бр. 1472 и 1473 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште.[7]

На претседателските избори во 2019 година, на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.677 гласачи.[8] На Македонски парламентарни избори во 2020 година, на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.695 гласачи.[9] На локалните избори во 2021 година, на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.752 гласачи.[10]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Археолошки наоѓалишта[3][11]
Цркви[12]
Џамии[12]

Личности[уреди | уреди извор]

Родени во или по потекло од Лажани

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Во селото работи фудбалскиот клуб ФК „Слога“.

Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. Посетено на 1 јануари 2022.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Панов, Митко (1998). Енциклопедија на селата во Република Македонија (PDF). Скопје: Патрија. стр. 173. Посетено на 1 јануари 2022.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 Трифуноски; Јован Ф. (1998). Bitoljsko-Prilepska kotlina: antropogeografska proučavanja. Белград: Српска академија на науките и уметностите. ISBN 8670252678. OCLC 41961345.
  4. „Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 74-75.
  5. Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.247
  6. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.148-149.
  7. „Описи на ИМ“. Посетено на 3 ноември 2019.
  8. „Претседателски избори 2019“. Посетено на 3 ноември 2019.
  9. „Парламентарни избори 2020“. Посетено на 3 ноември 2020.
  10. „Локални избори 2021“. Посетено на 1 јануари 2022.
  11. Грозданов, Цветан; Коцо, Димче; и др. (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Т. 2. Скопје: МАНУ. стр. 302. ISBN 9989-649-28-6.
  12. 12,0 12,1 Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска (уред.). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7.

Поврзано[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]