Смрт

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Череп, симболична претстава за смртта

Смрт е постојан крај на биолошкото функционирање на секој жив организам. Вистинската природа на смртта со векови е централна тема во светските религии, како и во филозофијата. Во повеќето религии постои верување во некој вид живот по смртта или реинкарнација. Современата наука ја смета смртта за конечна состојба.

Во медицината постои термин клиничка смрт, а тоа е состојба при која на пациентот му функционираат нормално срцето и белите дробови, но мозокот е мртов.

Статистика на смртноста[уреди | уреди извор]

Во 2014 година, во Македонија умреле 19.718 лица од кои 10.210 (51,8%) биле од машки пол. Најчеста причина за смртта биле болестите на кардиоваскуларниот систем (57,2%), додека 18,9% умреле од малигни неоплазми. Кај 4,2% од умрените, причина за смртта биле ендокрините, нутритивните и метаболичните болести, а 3,6% умреле заради болести на респираторниот систем. Во 2014 година, во Македонија умреле 233 доенчиња, т.е. 1,2% од вкупниот број на умрени лица. Кај возрасните, просечната старост на умрените мажи била 69,9 години, додека просечната возраст на умрените жени била 74,8 години.[1]

Смртта во јужнословенската митологија[уреди | уреди извор]

Смртта е персонифицирано битие чија единствена должност била да ја одзема душата од телото на смртникот. Смртта била прикажувана како битие во долга бела или црна облека, со качулка на главата од која најчесто не може да се согледа ликот. Смртта најчесто припаѓала на машкиот пол, иако во некои преданија таа е претставена како стара жена.

Во народното творештво, смртта била ужасната од молбите и плачот на луѓето, па посакала од бога да ја ослободи од должноста, но тој одбил. „Еве јас отсега вамо ќе создадам турли - турли болести по луѓето и од болестите што ќе ѝ создадам луѓето ќе умираат и на болеста ќе ѝ викаат, а тебе ќе ти забораат да те колнат” - Марко Цепенков. [2]

Според старите верувања, смртта е единствената која го знае мигот во кој секое живо битие треба да почине. Смртта доаѓа по божјите (или сопствени) закони и никој не е во можност да ја повика или да ја присили да му ја земе душата без таа да сака. „Смртниот час“ е миг на разделбата на душата од физичкото тело. По верувањата, душата заминува на „друг/оној свет“. Зависно од моралните и хуманите однесувања на поединецот, по старите верувања, и смртниот час можел да биде краток, лесен и милозлив или долготраен, измачувачки и страшен[3].

Смртта во уметноста и во популарната култура[уреди | уреди извор]

Смртта се јавува како честа тема во литературата, сликарството, филмот и во популарната култура.

Смртта како тема во книжевноста[уреди | уреди извор]

Смртта како тема во прозата[уреди | уреди извор]

Смртта како тема во поезијата[уреди | уреди извор]

Смртта како тема во драмата[уреди | уреди извор]

Смртта како тема во сликарството[уреди | уреди извор]

Смртта како тема во музиката[уреди | уреди извор]

Смртта како тема во филмот[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Љубица Балабан, „Смртноста зголемена за 2,7 отсто, најчесто умираат од срцев и мозочен удар, ракот на второ место“, Дневник, година XIX, број 5800, 26 јуни 2015, стр. 4.
  2. Речник на јужнословенска митологија, стр.226
  3. Гордана Стојковска, Три, Скопје,2004, стр. 226
  4. Меша Селимовиќ, Дервишот и смртта. Скопје: АЕА издавачи, Матица македонска, 2000.
  5. Danilo Kiš, Enciklopedija mrtvih. Beograd: Arhipelag, 2015.
  6. Danilo Kiš, Enciklopedija mrtvih. Beograd: Arhipelag, 2015.
  7. Danilo Kiš, Enciklopedija mrtvih. Beograd: Arhipelag, 2015.
  8. Габриел Гарсија Маркес, Есента на патријархот / Хроника на една најавена смрт. Скопје: Мисла, 1983.
  9. Aleksandar Grin, Pacolovac. Beograd: Rad, 1979, стр. 5-13.
  10. Luiđi Pirandelo, Novele. Beograd: Rad, 1962, стр. 102-116.
  11. Miroslav Krleža, Hrvatski bog Mars. Beograd: Rad, 1963, стр. 87-124.
  12. „Smrt u Sinanovoj tekiji“, во: Ivo Andrić, Priča o vezirovom slonu. Beograd: Rad, 1962, стр. 76-86.
  13. „Читај, патувај, уживај – Саем на книга 2016 – програма на активности“, Антолог, 2016.
  14. Антологија на бразилскиот расказ. Скопје: Три, 2012, стр. 286.
  15. Антологија на бразилскиот расказ. Скопје: Три, 2012, стр. 283.
  16. Антологија на бразилскиот расказ. Скопје: Три, 2012, стр. 13-70.
  17. Jahn 1999, p. 3.
  18. Сакам книги Рецензија на романот
  19. Драган Георгиевски, Метаморфузија, Темплум, Скопје, 2013.
  20. Драган Георгиевски, Метаморфузија, Темплум, Скопје, 2013.
  21. Дозгулпмус, Тритонус, Темплум, Скопје, 2008.
  22. Дозгулпмус, Тритонус, Темплум, Скопје, 2008.
  23. I. E. Babelj, Crvena konjica. Beograd: Rad, 1969, стр. 37-39.
  24. Horhe Luis Borhes, Маštarije. Beograd: Paidea, 2006, стр. 85-94.
  25. Хорхе Луис Борхес, Алеф. Скопје: Бегемот, 2015, стр. 27-33.
  26. Хорхе Луис Борхес, Алеф. Скопје: Бегемот, 2015, стр. 67-75.
  27. Miroslav Krleža, Lirika. Sarajevo: Svjetlost, 1966, стр. 96-97.
  28. Димитар Солев, Одбрани раскази. Скопје: Мисла, 1970.
  29. „Легенда за смртта на секретарот“, во: Живко Чинго, Пожар. Скопје: Македонска книга, 1970, стр. 122-131.
  30. „Смртта на градинарот“, во: Живко Чинго, Пожар. Скопје: Македонска книга, 1970, стр. 30-35.
  31. Народне лирске песме. Београд: Просвета, 1963, стр. 57.
  32. Народне лирске песме. Београд: Просвета, 1963, стр. 58-60.
  33. Народне лирске песме. Београд: Просвета, 1963, стр. 65.
  34. Junačke narodne pesme, Rad, Beograd, 1959, стр. 64-66.
  35. Junačke narodne pesme, Rad, beograd, 1959, стр. 98-101.
  36. Junačke narodne pesme, Rad, beograd, 1959, стр. 88-94.
  37. Ivan Mažuranić, Smrt Smail-age Čengijića. Beograd: Rad, 1960.
  38. Charles Baudelaire, Spleen Pariza. Zgreb: Mladost, 1952, стр. 82-87.
  39. Андре Бретон, Рајот не е наполно загубен. Скопје: Култура, 1989, стр. 48-49.
  40. Arapska poezija. Beograd: Rad, 1977, стр. 12-13.
  41. Pjer Paolo Pazolini, Put i nebo. Beograd: Mali vrt, 2016, стр. 29-30.
  42. Viktor Igo, Pesme. Beograd: Rad, 1969, стр. 43.
  43. Рајнер Марија Рилке, Искуство тишине. Београд: Paideia, 2014, стр. 42.
  44. Vasko Popa, Pesme. Beograd: Bigz, 1978, стр. 105.
  45. T. S. Eliot, Selected Poems. Harmondsworth, Middlesex: Penguin Books in association with Faber and Faber, 1952, стр. 61.
  46. Рајнер Марија Рилке, Искуство тишине. Београд: Paideia, 2014, стр. 56.
  47. Рајнер Марија Рилке, Искуство тишине. Београд: Paideia, 2014, стр. 61.
  48. Antun Gustav Matoš I. Sarajevo: Svjetlost, 1962, стр. 40.
  49. Јован Дучић, Сабрана дела II, Песме љубави и смрти. Београд: Народна просвета (без дата), стр. 88-95.
  50. Јован Дучић, Сабрана дела II, Песме љубави и смрти. Београд: Народна просвета (без дата), стр. 60-61.
  51. Arapska poezija. Beograd: Rad, 1977, стр. 26.
  52. Arapska poezija. Beograd: Rad, 1977, стр. 89.
  53. Desanka Maksimović, Izabrane pesme (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 112.
  54. Desanka Maksimović, Izabrane pesme (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 111.
  55. Desanka Maksimović, Izabrane pesme (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 130.
  56. Мак Диздар, Горчин. Скопје, Македонска книга, стр. 111.
  57. Tihomir Vučković, „Artur Miler“, во: Artur Miler, Smrt trgovačkog putnika. Beograd: Rad, 1969, стр. 87-89.
  58. YouTUbe, Maurice Ravel - Pavane for Dead Princess (пристапено на 9.11.2017)
  59. YouTube, Rachmaninov: The Isle of the Dead, Symphonic poem Op. 29 - Andrew Davis (пристапено на 5.2.2017)
  60. The Velvet Underground - The Black Angel's Death Song (Lyrics) (пристапено на 15.11.2016)
  61. YouTube, Blood Sweat & Tears - And when I die (пристапено на 3.4.2018)
  62. YouTube, Atomic Rooster - Death Walks Behind You (пристапено на 22.12.2016)
  63. YouTube, Wall of Death - Richard and Linda Thompson (пристапено на 15.5.2017)
  64. YouTube, Song For The Dead- Randy Newman (Vinyl Restoration) (пристапено на 8.10.2017)
  65. YouTube, Slayer ~ Angel of Death (Lyrics) (пристапено на 22.12.2017)
  66. YouTube, Ice Cube - Death Certificate (1991) (FULL ALBUM) (пристапено на 9.3.2017)
  67. YouTube, Ice Cube - Death Certificate (1991) (FULL ALBUM) (пристапено на 9.3.2017)
  68. YouTube, The Fall - Extricate (1990)(full album) (пристапено на 29.6.2017)
  69. „Смртта ѝ прилега“, Антена, број 952, 23.9.2016, стр. 24.
  70. Антена, број 857, 28.11.2014, стр. 27.

Види исто така[уреди | уреди извор]