Тадеуш Ружевич

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Златен венец.svg Тадеуш Ружевич
180px
Роден/а9 октомври 1921
Полска Радомско, Полска
Починат/а24 април 2014
Занимањепоет, писател, драматург

Тадеуш Ружевич (полски: Tadeusz Różewicz) (9 октомври 1921 - 24 април 2014) - полски поет, прозаист, драмски писател и сценарист.

Биографија[уреди | уреди извор]

Тадеуш Ружевич е роден на 9 октомври 1921 година во Радомско, Полска. Во текот на Втората светска војна, заедно со неговиот брат Јануш (кој исто така бил поет), Тадеуш бил војник во рамките на партизанската антифашистичка Народна армија. За разлика од Јануш, кој бил погубен од Гестапо во 1944 година, Ружевич ја преживеал војната. По војната, студирал историја на уметноста на Јагелонскиот универзитет во Краков. Ружевич бил скромен човек, кој ги избегнувал големите градови и општественито ангажман, а од 1968 година живеел во Вроцлав. Тој бил член на Полската академија на уметностите и почесен доктор на науки на најзначајните полски универзитети.[1]

Творештво[уреди | уреди извор]

Ружевич ѝ припаѓа на првата генереација полски поети. Почнал да пишува поезија уште во гимназискиет денови, првите песни се ги објавил во 1938 година, продолжил да пишува додека бил партизан, а а неговото официјално деби го претставува збирката „Немир“ од 1947 година.[2] До неговото драмско деби во 1960 година, Ружевич објавил дванаесет високоценети збирки поезија. Оттогаш, тој напишал речиси педесет драми. Оваа ерупција на драматуршка енергија била придружена со привремени навраќања кон поезијата и кратки излети во светот на прозата. Ружевич се смета за еден од најголемите повоени полски поети и можеби за најинвентивен полски драматург. Негови најпознати драми се: „Картотека“, „Прекинатиот чин“, „Наталитет“, „Гладниот уметник си оди“ и „Бела венчавка“. Неговите дела се преведени на околу 50 јазици во околу 900 странски публикации. Неколкупати бил номиниран за Нобелова награда за литература, а добитник е на повеќе книжевни награди, како: Европската награда за книжевност, Европската награда за поезија КОВ, Наградата „Силесиус“, книжевната награда „Владислав Рејмонт“, наградата „Ника“, полската државна награда од прв степен и државната награда од втор степен, Големиот крст за препород на Полска, наградата на полскиот ПЕН-клуб „Јан Парандовски“, орденот „Ecce Homo“, златниот медал „Заслужен за културата Gloria Artis“, специјалната награда на „Политика“, „Креатор на културата за 2010“, Златниот венец на Струшките вечери на поезијата итн.[3]

Созреан во борбата против нацистичкиот окупатор, целата поезија и поетика на Ружевич произлегува од визијата на војната и смртта. Во една прилика, тој напишал: „Не можев да разберам дека поезијата постои иако е убиен човекот. Убиен е оној кој ја доведол поезијата во живот, договорениот јазик што треба да го изрази она што не може да се изрази... Со сомнеж гледам на тие остварувања. Ги составив од остатоците на зборовите кои преостанаа, од незаменливите слики, од големото буниште, од големите гробишта. Ми се чинеше дека јас сум првиот човек кој рече „добар ден“, „вода“, „сонцето изгрева“. Создавав поезија за преплашените и ослепените. Учевме да зборуваме од почетокот. Тие и јас.“ Навидум, Ружевич е мрачен поет. Тој не се обидува да поетизира. Нему му е туѓо секое поетизирање, музицирање, сликање. Тој се обидува да ја најде основната нишка на поезијата која, според него, не се наоѓа ниту во музиката, ниту во метафората. На вистинскиот поет таквите елементарни песни му се појавуваат еднаш или двапати во животот. Затоа, тој ја бара вистинската песна и вистинскиот збор. Токму затоа, во неговите песни многу е важна формата. Впрочем, една негова поетска збирка се вика „Форми“. Ружевич го крши стихот, го отфрла сето она што му делува непотребно и го сака само чистиот, елементарен збор. Се обидува од елементите на зборот да создаде нова целина. Со нивна помош, тој сака да дојде до тишината и до разјаснувањето. Ружевич се смета за класик на полската поезија и од него учеле речиси сите помлади полски поети. Тој открил нови изразни можности на полскиот стих, така што дури и оние поети кои не се свесни за неговото влијание, всушност, во голем мера му должат нему.[4]

Поезијата на Ружевич е израз на трагичноста на поединецот, изгубен во светот во кој доминираат масовната смрт и цивилизацискиот униформизам. Како јунак во неговите песни се јавува човекот кој е загрозен од деградацијата и општиот хаос. Ружевич пее и за обичните чувства и вредности, како што се: љубовта кон родителите, добрината, секојдневните предмети итн. Формално, тој е следбеник на авангардата. Во неговиот опус преовладуваат песните со слободен стих, чија конструкција критичарите често ја нарекуваат кубизам, зашто според значењето и композицијата, секоја строга претставува посебна коцка. Неговиот интерес за ликовната уметност го довела и до постмодернизмот. Со примена на постмодернистичкиот метод, тој дошол до неговиот познат пронајдок - буништето, т.е. храбро ги отфрлил вообичаениет изразни средства и настојувал да го уништи поетскито контекст на стихот. На тој начин, тој го создал т.н. ружичевски стил кој Јулијан Пшибош, главниот претставник на Краковската авангарда, го нарекол „турпизам“ или „естетика на грдото“, а токму поради тоа, во 1968 година ги прекинал односите со Ружевич. Меѓутоа, токму благодарение на својот стил Ружевич извршил големо влијание врз многу полски и странски поети.[5]

Библиграфија[уреди | уреди извор]

Поезија[уреди | уреди извор]

Ружевич е автор на поголем број поетски збирки, како:[6]

  • Немир (Niepokój, 1947)
  • Црвената ракавица (Czerwona rękawiczka, 1948)
  • Пет поеми
  • Времето што тече
  • Стихови и слики
  • Рамнина,
  • Сребрен клас (Srebrny kłos, 1955)
  • Гласот на анонимот
  • Разговори со свештеникот
  • Насмевки
  • Ништо во Просперовата наметка
  • Отворена поема (Poemat otwarty, 1956)
  • Собрани песни (Poezje zebrane, 1957, 1960, 1971)
  • Лице
  • Трето лице
  • Et in Arcadia ego
  • Паѓање
  • На површината од песната и во средината (Na powierzchni poematu i wś rodku, 1983, 1989)
  • Рељеф (Płaskorzeźba, 1991)
  • Секогаш фрагмент (Zawsze fragment, 1996)
  • Секогаш фрагмент, рециклирање (zawsze fragment. recycling, 1998)
  • Мајката заминува (Matka odchodzi, 1999)
  • Ножето на професорот (Nożik profesora, 2001)
  • Сива зона (Szara strefa, 2002)
  • Излез (Wyjcśie, 2004)
  • Купи мачка во вреќа (Kup kota w worku (work in progress), 2008)

Драми[уреди | уреди извор]

Ружевич е автор на следниве драмски дела:[7]

  • Картотека
  • На четири нозе
  • Смрт во стариот декор
  • Шпагети и меч
  • Стапица
  • Белиот брак
  • Расфрлана картотека

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „Napomena priređivača“, во: Tadeuš Ruževič, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 327.
  2. „Napomena priređivača“, во: Tadeuš Ruževič, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 327.
  3. „Napomena priređivača“, во: Tadeuš Ruževič, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 327-328.
  4. Savremena poljska poezija. Beograd: Nolit, 1964, стр. 169-170.
  5. „Napomena priređivača“, во: Tadeuš Ruževič, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 328.
  6. „Napomena priređivača“, во: Tadeuš Ruževič, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 328.
  7. „Napomena priređivača“, во: Tadeuš Ruževič, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 329.