Иван Мажураниќ

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Иван Мажураниќ
Ivan Mažuranić
Портрет на Иван Мажураниќ
Роден(а) 11 август 1814(1814-08-11)
Починал(а) 4 август 1890(1890-08-04) (воз. 75 г.)
Националност Хрват
Занимање поет, политичар
Познат(а) по Смртта на Смаил-ага Ченгиќ
Роднини Ивана Брлиќ-Мажураниќ (внука)

Иван Мажураниќ (хрватски: Ivan Mažuranić; 11 август 1814 - 4 август 1890) — најголемиот претставник на романтизмот во хрватската книжевност. Заедно со Петар Петровиќ Његош и Григор Прличев претставува едно од врвните поетски имиња во кижевните традиции на јужнословенските народи. Тој е еден од водечките творци во периодот на романтизмот, на територијата на јужнословенските народи, во време на економско-социјални и политички тешки ситуации на Балканот.

Животен пат[уреди | уреди извор]

Мажураниќ е роден 1814 година во Нови Винодолски (Хрватско Приморје), во средноимотна селска фамилија. Дел од Хрватското Приморје и Далмација по паѓањето на Наполеон не биле присоединети кон Хрватска, туку директно потпаднале под управа на Виена. Во тие краишта се чувствувало силно влијание на Виенскиот двор, кој настојувал да го германизира хрватското население. Германизацијата била спроведувана преку училиштата(основните и средните училишта биле германски). Така и школувањето на Мажураниќ било туѓинско. По завршување на основното училиште во родното место, отишол да учи гимназија во Риека, во која ги совладал германскиот и унгарскиот јазик (самостојно учел англиски и француски). Школувањето го продолжил во Сомботхељ – Унгарија, каде студирал филозофија и во Загреб, каде студирал право. Мажураниќ најдобро ќе биде запаметен поради тројното остварување, на полињата на економија, лингвистика и политика. Ликот на Мажураниќ е поставен на банкнотата од 100 хрватски куни издадени во 1993 и 2002 година. [1]Мажураниќ умрел во Загреб 1890 година.[2]

Политика и економија[уреди | уреди извор]

Како завршен правник една година работел во загребската гимназија, а потоа добива адвокатското место во Карловац. По пропаѓањето на феудализмот во Хрватска (1848), станал пратеник во хрватскиот собор. Брзо почнал да напредува во својата политичка кариера и станал бан на Хрватска(1873). Тој бил првиот бан по потекло селанец. Како бан, во Хрватска го унапредил школството и придонесол за подобра организција на административниот апарат.[3]

Неговиот реална проценка на силните и слабите страни на позицијата на Хрватска меѓу чеканот на австриската бирократијата и наковалната на унгарскиот експанзионистички национализам служеше на својата земја и во време на политички превирања. Мажураниќ бил член на Народната партија. Ја постигнал и водел модернизацијата на Хрватска во преминот од феудалниот систем во модерно општество слично на она што се појавува во останатите земји од централна Европа. Го постигнува и модернизирањето на хрватскиот образовен систем со поставување мрежа од јавни училишта и намалување на бројот на деноминалните училишта што се смета како важен чекор во намалување на влијанието на српската идеологија во Хрватска.

Книжевна дејност[уреди | уреди извор]

Мажураниќ почнал да пишува стихови уште како ученик во риечката гимназија. Во трети клас ја напишал песната Винодолски Долче да си здраво. Во времето на Илирското движење, кога почнал да излегува весникот Даница, ја објавил песната Приморецот до Даница(1853). Во Даница, освен песни, објавувал афоризми, статии, реферати и преводи. Во нив ја покажал својата одушевеност и приврзаност кон Илиризмот.[4]

Со книжевната дејност Мажураниќ се занимавал дванаесетина години, од 1835 – 1847 година. Тоа е времето кога Илирското движење било најактивно и кога во Хрватска се ширеле идеите за национална, политичка и економско-социјална слобода. Покрај песните што ги објавил во Даница, Мажураниќ на покана од Матица Хрватска, го дополнил Гундулиќевиот еп „Осман“ со две пеења и дал коментар и речник за целиот еп. По неколку години во Карловац, го напишал и го објавил во алманахот Искра своето најзначајно дело, поема „Смртта на Смаил-ага Ченгиќ“ (1846). Со ново настанатите прилики во Хрватска по сломот на феудализмот и замирањето на Илирското движење, Мажураниќ се оддал на општествено-политичка активност и ја запоставил книжевната дејност. До крајот на животот напишал уште неколку песни но со помали уметнички квалитети од претходните дела.

Стилот и јазикот на Мажураниќ[уреди | уреди извор]

Стилот на Мажураниќ во поемата „Смртта на Смаил-ага Ченгиќ“ и неговите други дела е едноставен раскажувачки и збиен. Секој збор е употребен на место и не би можел да се изостави затоа што би се нарушила јасноста на кажувањето. Својот стил Мажураниќ го градел под влијание на народната песна и со употреба на многу стилски фигури: симболи, метафори, контрасти, паралелизми и други. Тие кај него не се цел сами за себеси туку ги користел да му даде поголема збиеност и силина на својот израз. Многу честа стилска фигура во стиховите на Мажураниќ е епитетот со која тој на кажувањето му дава едноставна живост. За да одреди одредена психолошка состојба на личностите Мажураниќ упоребува адекватни изразни средства. Како што расте возбудата и бесот во душата на агата против рајата така во стиховите се редат се посилни изрази. Стилот на пишување му е на народен јазик од штокавско наречје, со примеси од јазикот на дубровничките поети и со некои јазични особини на чакавското наречје.

Смртта на Смаил-ага Ченгиќ[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Смртта на Смаил-ага Ченгиќ.

Смртта на Смаил-ага Ченгиќ“ е поема составена од пет епски песни Агување, Ноќен патник, Чета, Арач и Прокоба. Раскажувањето е проткаено со лирски дигресии преку кои Мажураниќ искажал свои мисли и чувства.[5] Предмет на поемата е еден современ историски настан од животот на Црногорците – убиството на Смаил-ага Ченгиќ во 1840 година. Мажураниќ ги прикажал злосторствата и насилствата што ги вршел турскиот поробувач врз рајата и борбата на Црногорците за уништување на тиранијата.[6][7]

Мажураниќ отстапил од историската вистина затоа што имал за цел на настанот да му додаде широко значење и во главниот лик не толку да го прикаже вистинскиот Смаил-ага колку во него да претстави тип на тиранин во времето на турското ропство.

Библиографија[уреди | уреди извор]

  • "Литература за прва година" - Љубен Андреев, Невена Исакова, Лазо Каровски, Бранко Пендовски;17 издание, Просветно Дело, 2000 година
  • Иван Мажураниќ, биографија

Наводи[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]