Душа

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Душа или Дух е внатрешниот, невидлив дел од човекот во кој се наоѓа духовниот живот со сите негови психички карактеристики (свест, емоции, етички норми)[1]. Душата е традиционално именување на човековата психа. Во христијанската религија душата е нематеријален, невидлив, бесмртен животен елемент[2].

Душата во словенската митолошка мисла[уреди | уреди извор]

Старите Словени верувале дека душата по смртта заминува на оној/ друг свет или на месечината каде е нивното претстојувалиште. Своите починати ги погребувале, според Л. Нидерле во лежечка или седечка положба. Според некои сведоштва од старите гробови Словените ги погребувале мртвите со рацете и нозете во положба за полетување, кај нашите народи и денес се води сметка рацете и нозете на починатиот да се слободни. Хроничарите забележале и палење на мртвите кај древните Словени, со тоа се тежнеело да се ослободи нивната душа, во претераното сведоштво на Ибн Фослан кој опишува еден погреб меѓу Словените тој вели дека еден Словен му го рекол следното: ”Вие, Арапи сте еден глупав народ; вие го закопувате човекот во земјата каде неговото тело го јадат животните и црвите; а ние, ние го палиме за миг, за веднаш да замине во рајот.” Палењето на починатиот подоцна под влијание на другите религии и обичаи било заменето со погребување, но во прастари времиња било вообичаено над гробот да се пали обреден оган (симбол на светиот оган), а со времето свеќите и кадењето сосема го имаат заменето тој обред.

Душата е најактивниот дел на човекот, таа е во тесна врска со човековата форма, но е посилна од материјалното, бидејќи таа управува со човекот и неговите дејствувања. Според верувањата на старите, душата е лоцирана во просторот од нозете до грлото, но во посебни случаи таа се собира и може да биде во: петици- при страв; во носот- при умор; во крвта или срцето- кога душата чука, најчесто при силни емоции (неретко љубов); во коските- кога е душата запечена, тврда; таа може и да го напушти човекот- зол, бездушен човек. Душата според старите верувања излегувала низ устата, децата се предупредувале да ја креваат главата при засркнувањето, бидејќи тогаш душата може да го напушти телото. Таа може да егзистира надвор од телото, може да го остави телото додека човекот спие и самостојно да се движи и истражува. Се верувало дека месечарењето (ноцтамбулисмус) настанува поради душата која го напушта телото, а тоа има потреба да ја следи. Се практикувало пред спиење да се задоволи потребата за пиење вода, бидејќи жедната душа најлесно го напуштала телото во потрага по вода.[3]

Разделбата на душата од телото[уреди | уреди извор]

Душата го напушата телото при смртта и останува самостојно да егзистира. Се верувало дека пред да почине човекот во неговата близина не смее да се плаче, да му се приредуваат изненадувања (доаѓање на мила личност, влечење за раката и сл.), бидејќи душата може да се исплаши и делумно да го напушти телото што би претставувало силно мачење, бидејќи човекот не би можел да почине брзо и лесно. Во домот во кој починала некоја личност веднаш се отворале прозорците и вратите, на душата да & се олесни излегувањето од домот. На огледалата се префрлало платно од страв душата да не заскита во него, доколку заскита во огледалото таа не може да се врати. Душата можела да влезе и во водата според некои верувања, па затоа сета затекната вода во домот на починатиот се исфрлала надвор.[4]

Поврзаноста на душата со материјалниот свет[уреди | уреди извор]

Се уште постои длабоко верување дека душата по смртта скита околу домот уште четириесет дена, сè уште силно поврзана со семејството и домот. Во домот на починатиот се оставал подотворен прозорец четириесет дена, за душата полесно да влегува и излегува. На местото каде што починал човекот или каде што лежело неговото тело четириесет дена се палело кандило, се оставала вода, вино, леб, шеќерни бонбони или нешто од храната што покојникот особено го сакал, некаде неговата облека се чувала на столицата каде што седел или под креветот или масата на која лежел.

Се верувало дека душата останува на земјата една година, сè додека телото не се распадне, за време на ручеците кои се приредувале за душата на покојникот останувал празен стол и чинија полна со храна за душата на покојникот. Надгробниот споменик се поставува во тек на првата година од смртта на покојниот, бидејќи тој треба да претставува нов дом за душата.

И кај Јужните Словени постоело верување дека душата на починатиот може да се пресели во новороденче, се верувало дека детето во кое навлегла душата на некој покојник може да има век колку и тој. Душата на еден човек можела само трипати да оживее во ново тело. Се верувало дека душата може да влезе во пеперутка или некое бело животно (мачка, јагне, пес и др.) и дека во тој облик може да го посетува или да остане во домот, бидејќи постоело верување дека некои души не можат лесно да се оделат од своите блиски.[5]

Душата (духот) како тема во уметноста и во популарната култура[уреди | уреди извор]

Душата (духот) се јавува како честа тема во уметноста и во популарната култура.

Душата како тема во книжевноста[уреди | уреди извор]

  • „Потопени души“ (Утопљене душе) - песна од истоимената збирка поезија на српскиот поет Владислав Петковиќ - Дис од 1911 година.[6] [7]
  • „За душа“ - кус расказ на македонскиот писател Иван Шопов од 2010 година.[8]
  • „Со души како надгробни плочи“ - песна на македонската поетеса Ана Бунтеска од 2016 година.[9]
  • „Душа не е за најаска“ - песна на македонската поетеса Ана Бунтеска од 2016 година.[10]
  • „Насмеана си, душо моја“ - песна на македонската поетеса Ана Бунтеска од 2016 година.[11]
  • „Душава ко вреќичка чај ми е“ - песна на македонската поетеса Ана Бунтеска од 2016 година.[12]

Душата како тема во музиката[уреди | уреди извор]

  • „Гумена душа“ (Rubber Soul) - музички албум на британската група „Битлси“ (The Beatles) од 1965 година.[13]
  • „Дух во темнината“ (Spirit in the Dark) - песна од истоимениот музички албум на американската пејачка Арета Френклин (Aretha Franklin) од 1970 година.[14]
  • „Душевен мотор“ (Soul engine) - песна на австралискиот поп-пејач Мајкл Хачинс (Michael Hutchence) од 1989 година.[15]

Душата како тема во филмот[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Гордана Стојковска, Речник на јужнословенска митологија, Издавачки центар Три, Скопје, 2004, стр. 111
  2. Танас Вражиновски, Речник на народната митологија на Македонците, Матица Македонска, Скопје,2000, стр. 157.
  3. Гордана Стојковска, Речник на јужнословенска митологија, Издавачки центар Три, Скопје, 2004, ISBN 9989-918-97-X.
  4. Гордана Стојковска, Речник на јужнословенска митологија, Издавачки центар Три, Скопје, 2004, ISBN 9989-918-97-X.
  5. Гордана Стојковска, Речник на јужнословенска митологија, Издавачки центар Три, Скопје, 2004, ISBN 9989-918-97-X.
  6. Vladislav Petković Dis. Beograd: Mlado pokolenje, 1971, стр. 30-33.
  7. Владислав Петковић-Дис, Песме. Београд: Рад, 1960, стр. 52-54.
  8. Иван Шопов, Азбука и залутани записи, Темплум, Скопје, 2010.
  9. Ана Бунтеска, Колку е потребно за среќа. Скопје: Матица Македонска, 2016, стр. 139-140.
  10. Ана Бунтеска, Колку е потребно за среќа. Скопје: Матица Македонска, 2016, стр. 205-207.
  11. Ана Бунтеска, Колку е потребно за среќа. Скопје: Матица Македонска, 2016, стр. 210-211.
  12. Ана Бунтеска, Колку е потребно за среќа. Скопје: Матица Македонска, 2016, стр. 143-144.
  13. YouTube, Rubber Soul Full Album - The Beatles Cover (пристапено на 31.1.2017)
  14. YouTube, Aretha Franklin - Spirit in the Dark - 1970 - album completo (пристапено на 22.11.2017)
  15. YouTube, Max Q (Full Album) 1989 Michael Hutchence (пристапено на 16.12.2017)
  16. „Златна мечка за унгарски љубовен филм“, Слободен печат, година V, број 996, понеделник, 20 февруари 2017, стр. 19.