Западномакедонско наречје

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Западномакедонско наречје — едно од трите општи наречја на македонскиот јазик. Западното наречје е група на повеќе дијалекти со слични или приближно слични морфолошки, фонолошки и семантички карактеристики. Наречјете го опфаќа западниот и централниот дел на Македонија. Ова наречје се дели на две подгрупи: централна група и западна периферна група.

Територија и граници[уреди | уреди извор]

Во западното наречје влегуваат говорите на западното пограничје од Шар Планина и границата со српската јазична територија, па до јужниот брег на Преспанското Езеро. Источната негова граница од јужниот дел на Преспанското Езеро се движи кон североисток, поминува нешто малку посевеверно од градот Лерин и избива на завојот на Црна Река од Пелагонија во Мариовската (Скочивирска) Клисура. Оттука таа продолжува на север по планинскиот венес на Селечка и преку областа Клепа излегува на Вардар нешто малку позападно од утоката на Црна во Вардар. Го сече Вардар и источно од градот Велес сè по левата страна на Вардар продолжува на север, ја сече реката Пчиња кај Катланово, од каде што свртува во лак кон северозапад и излегува нешто малку посеверно од Скопје. Селата во подножјето на Скопска Црна Гора северно од линијата Арачиново - Радишани - Бардовци остануваат надвор од границите на западното наречје. Северната граница оди приближно по правецот Скопје - Тетово - Шар Планина, каде што се затвора граничниот круг. Најостра е границата меѓу западното и источното наречје на просторот меѓу вливот на Црна во Вардар, па сè до Скопска Црна Гора. На северна страна изразито остра граница има на скопскиот дел, додека во Полог таа нешто се ублажува. [1]

Во овој дел ги разбираме говорите во областите Пелагонија, Цапарско Поле, Железник (Демир Хисар), Кичевија, Копачка, Порече, Азот, Клепа, Гроот, Велешко Поле, Скопско Поле, Блатија, Каршијак, Торбешија, Дервент, Горни Полог, Дебарско Поле, Река, Голо Брдо, Дримкол, Малесија, Охридско-струшката Котлина, Преспа и Дебарца.

Дијалекти на западното наречје[уреди | уреди извор]

  Централни говори: Прилепско-битолски, Кичевско-поречки, Скопско-велешки

Периферни говори:
  Горнополошки дијалект
  Рекански дијалект
  Галички дијалект
  Дебарски дијалект
  Дримколско-голобрдски дијалект
  Вевчанско-радошки дијалект
  Струшки, Охридски и Горнопреспански дијалект
  Долнопреспански дијалект

Заеднички карактеристики[уреди | уреди извор]

Фонетско-фонолошки карактеристики[уреди | уреди извор]

  • третоложниот акцент фиксиран на третиот слог од крајот на зборот;
  • замената на групата cvь- во цу: цут, цути, расцути;
  • преодот на svь во су: осуни, осунување;
  • промената не ě во е во сите позиции и зад согласката ц: цена, цедило, цепи, цевка;
  • промена на јат (Ѣ) во е;
  • остатоците од некогашната замена на јон (Ѭ) со јен (Ѩ): јазик, јатрва, јачмен, односно: јозик, јӑзик, јӓзик;
  • појавата на протетичкото ј пред рефлексот на иницијалното q: јаже, јаток, јаглен, односно, јоже, јаже во поодделни говори;
  • губењето на интервокалното в: Јоан, осноа, глаа, јаор, биол, столој;
  • отсуството на х и негова замена со в или ф пред консонант и на апсолутниот крај на зборот: јавна, бефте, чевли, нивно - нифно, пифтија, офка(т), врф, праф;
  • јасниот изговор на неакцентираните вокали;

Морфолошки и лексички карактеристики[уреди | уреди извор]

  • троен член;
  • суфиксот -уле (карактеристичен само за ова наречје).


Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Дијалектите на македонскиот јазик, том 1, Божидар Видоески, Скопје, 1996, стр.21-22