Скопскоцрногорски дијалект

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
  Скопскоцрногорскиот дијалект на картата на македонските дијалекти

Скопскоцрногорски дијалектдијалект на македонскиот јазик. Дијалектот спаѓа во групата на западни дијалекти од северното наречје. Дијалектот е сличен со вратничкиот дијалект, а негова главна карактеристика е зачестената употреба на предлогот у, замена на самогласката а со самогласката у и користење интервокално в.[1]

Територија[уреди | уреди извор]

Скопскоцрногорскиот дијалект се зборува во 20-тина села што се наоѓаат на полите и во подножjето на планината Скопска Црна Гора. Тука спаѓаат селата: Кучково, Орман, Волково (Ву­чи Дол), Ново Село, Бразда, Глуво, Чучер, Горњане, Бањане, Мирковци, Кучевиште, Побожје, Бродец, Љубанци, Љуботен, Раштак, Г. Оризаре, Радишани, Булачани, Црешево и Стајковци.

Фонолошки карактеристики[уреди | уреди извор]

  • Старословенската носовка ѫ е заменета со у: пут, рука, зуп, мука...
  • Старото вокално л овде е заменето со групите у/лу/лă: куне, слăза...
  • Непрегласено а на местото на самогласката е: трава.
  • Вредност ă за секундарниот полуглас ъ: лажелăже
  • Консонантската група мн се употребува како мл: многу – млого.
  • Непчаното ј пред е на почетокот на зборот: јазик – језик.
  • Губење на в кога е во интервокална позиција: главу, човек...
  • Промена на местата на вокалите а и о во завршетоците кај лексемите татко и мајка: Кад сам бил мал, јас сам не слушал татка ми и мајко ми.[2]      

Морфолошки карактеристики[уреди | уреди извор]

  • Формата на личната заменка за прво лице е ја.           
  • Стариот предлог въ добил вредност у: у град.
  • Наставка -мо кај глаголите во прво лице множина: украдимо, одимо, гледамо, видимо, јадемо...
  • Продуктивно образување на минатите неопределени времиња.
  • Глаголската форма се менува по истиот вокал што ја определува групата на глаголот во трето лице еднина кој се префрлува и во прво лице, притоа додавајќи ја наставката : вика-викам, гледа-гледам, носи-носим, живи-живим, везе-везем, јаде-јадем...
  • Помошниот глагол сум се јавува како сам.
  • Множинска наставка кај именките од женски род со завршеток на а: жене, године...
  • Наставка -ше за образување на имперфектот: мучеше, тепаше, јаваше, идеше.      
  • Акузативната заменска форма за машки род еднина е њега.
  • Кратката акузативна заменска форма за машки род еднина е га.
  • Предлогот со се реализира како сӑс.[3]      

Глаголи[уреди | уреди извор]

викаше носеше береше
викаше носеше береше
викаше носеше береше
викашемо носешемо берешемо
викашете носешете берешете
викашеу носешеу берешеу

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Бојковска, Стојка; и др. (2001). Македонски јазик за средното образование (V изменето издание). Скопје: Просветно дело. стр. 252. ISBN 9989-0-0021-2. 
  2. Дијалектите на македонскиот јазик, Божидар Видоески, том 2, 1998, Скопје
  3. Дијалектите на македонскиот јазик, Божидар Видоески, том 2, 1998, Скопје

Надворешни врски[уреди | уреди извор]