Куратица

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Куратица
Kuratica pogled.jpg

Поглед кон Куратица

Куратица is located in Македонија
Куратица
Местоположба на Куратица во Македонија
Координати 41°14′31″N 20°53′26″E / 41.24194° СГШ; 20.89056° ИГД / 41.24194; 20.89056Координати: 41°14′31″N 20°53′26″E / 41.24194° СГШ; 20.89056° ИГД / 41.24194; 20.89056
Општина Општина Охрид
Население 326 жит.
(поп. 2002)
Надм. вис. 1080 м
Мреж. место Куратица
Куратица на општинската карта
Куратица во Општина Охрид.svg

Атарот на Куратица во рамките на општината
Commons-logo.svg Куратица на Ризницата

Куратица е село во Општина Охрид, во околината на градот Охрид.

Историja[уреди | уреди извор]

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Селото Куратица се наоѓа на 20 километри североисточно од Охрид или на 5 километри северно од патот ОхридРесен. Сместено е во пазувите на планинскиот масив Мазатар (Бајрак 1635 м) на надморска висина од 1080 метри. Селото е расположено во тесна карстна долина околу една суводолица која надојдува за време на посилни врнежи и прави штета врз домовите и нивје-то. Заради конфигурацијата на теренот селото има издолжен об-лик во насока северозапад — југоисток и спаѓа во селата со збиен тип на куќи, со мали дворишта. Се дели на три краеви: Горна Маала, Долна Маала и Средна Маала. Во Долна Маала се наоѓа селската црква Св. Никола пред чиј влез е заедничката гробница на загинатите борци во Наро-дноослободителната војна од ова село. Во непосредна близина на црквата се наоѓа Килимарницата изградена во текот на 1982 година, шго работи во состав на 33 „Рашанец" од Охрид.

Атарот на селото Куратица се наоѓа помеѓу атарите на селата. Расино на југозапад, Сирула на запад, Лешани на северозапад, Брежани на североисток, Плаќе и Речица на југоисток, и Завој и Опеница на југ.[1]

Потекло на името на селото[уреди | уреди извор]

Во секојдневниот говор кај месното население и во целото охридско подрачје, селото се нарекува со името „Курајца“ или „Кураица“, а поретко и „Куратица“. Со името „Курајца“ е запишано (како додаток) и на топографската карта со размер 1:25000 изработена во 1973 година — лист Охрид, покрај официјалното име „Куратица“. Нјстар пишан документ за името на селото претставува Опширниот пописен тефтер за Охридскиот санџак од 1582 година, каде што селото е запишано како „Куратица“. Кон крајот на XVI век и почетокот на XVII век во кодиката на Слепченскиот манастир е запишано како „Куратица“, во 1888 година Верковиќ, а иодоцна и К'нчов селото го запишале како „Куратица“. Во 1892 година, во своите белешки од Охрид, Бранислав Нушиќ го запишал како „Коратица“, а со ова име се среќава и во административните акти непосредно по војната. Меѓутоа, никој од досегашните наведени автори и документи не го објаснува значењето на името на селото.

Во врска со потеклото на името на селото Куратица, кај постарите жители од ова село постојат различни мислења. Некои сметаат дека селото го добило името заради тоа што е сместено во терен што личи на корито и би требало да се вика „Коратица“ Според други, името на селото доаѓа од турскиот збор „kuri“, што значи „сув, а, о“, па оттаму и мислењето дека селото порано се викало „Суво село“ или „Суви дол“. Постои и мислење дека селото го добило името по личното име Курат или Курт.[2]

Од научниците, прв и единствен што досега се зафатил со знаечњето на името на селото Куратица е полскиот славист Влоѓимјеж Пјанка, кој го застапува мислењето дека името на селото во основа има влашко потекло и доаѓа од зборот „curat“ што значи „бистар, брз, чист“..[3] Ова, според Пјанка, доаѓа оттаму што селото се наоѓа на чист планински поток. Во прилог на тврдењето на Пјанка оди тоа тоа што одредени топоними во подрачјето на селото („Влашки Колиби“, „Влашка Чешма“, „Влашка Вода“, „Влашко Бачило“, „Влашки Рид“, „Катуништа“) даваат до знаење дека некогаш тука живееле Власи кои ги паселе овците по планинските предели на Мазатар и Плаќенска планина. Можно е селото да го носи името и од поранешната локација „Горно Село“ во чија непосредна близина имало извори со чиста планинска вода, меѓутоа денес низ селото не минува „чист планински поток", туку постои само суводолица која повремено надојдува.

Има податоци кои укажуваат на друго значење на името на селото Куратица. Така, на пример, во Етимолошкиот речник на Петар Скок се наоѓа зборот од латинско потекло „kuratus, kurat“ (17 в. — западни кралеви), што значи „свештеник, жупник“, со објаснување дека оттаму доаѓа и зборот „kuratija“ (17 и 18 век) што значи „жупа“. Аналогно на тоа, зборот „Куратица“ би значел „жупица“ или „мала жупа“. Зборот „жупан“ во словенските јазици значи управител на област кај Јужните Словени во минатото. Оттаму и доаѓа името „жупанија“ за об-ласта со која раководел Жупанот. Ако се има предвид конфигурацијата на теренот каде што е сместено селото Куратица, постои можност овој дел, во периодот на доселувањето на Словените да претставувал посебна област или жупа.

Економија[уреди | уреди извор]

Демографија[уреди | уреди извор]

Според статистиката на Васил К'нчов („Македониja, Етнографиja и статистика“) од 1900 година, во Куратица живееле 395 жители, сите Македонци.[4]

Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Курапишта имало 464 Македонци, егзархисти.[5]

Според последниот попис на населението на Македонија од 2002 година, селото има 326 жители, сите Македонци. [6][7]

На табелата е прикажан бројот на население во сите пописни години:[8]

Година 1900 1905 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 395[4] 464[5] 939 1.013 979 895 740 497 417 326

Во однос на пописите може да се констатира дека Куратица бележи пад на населението, така што преминала од голема во средна по големина населба.

Родови[уреди | уреди извор]

Куратица е чисто македонско православно село. Сите родови во селото се староседелски, кои живееле во Стара Куратица. Во селото има 8 родови.[9]

Родови во Куратица се: Крушаровци (10 к.), Чолевци (10 к.), Гиновци (10 к.), Трпевци (10 к.) и други. Просечно секој род има по 10 куќи.


Според истражувањата на Бранислав Русиќ од крајот на 1940тите, родови во селото биле:

  • Староседелци: Котовци (12 к.); Петковци (има предание и дека потекнуваат од Мраморец) со Тасевци, Митревци и Јоновци (25 к.); Петревци со Аврамовци, Анѓелевци и Наумовци (18 к.) и Неделковци (6 к.) се од еден предок; Толомановци со Трајчевци, Ристовци и Ѓоревци (24 к.); Колевци (5 к.); Жожоловци или Стојчевци и Јосифовци (14 к.); Секуловци (6 к.).[1]
  • Со непознато потекло: Димовци (6 к.); Лушковци (3 к.) кај нив има некој домазет од селото Велмеј.[1]
  • Доселеници: Андревци (4 к.) доселени се во почетокот од 19ти век од селото Слатино во Дебарца; Дервушовци (10 к.) доселени се од селото Речица. Таму припаѓале на истоимениот род; Јанкуловци (1 к.) доселени се од селото Слатино во Дебарца. Најмлади доселеници.[1]

Општествени институции[уреди | уреди извор]

цркви[10]

Администрација и политика[уреди | уреди извор]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Редовни настани[уреди | уреди извор]

  • 13 - 14 јануари - Курајчки карневал;
  • 2 јуни - носење крсти;

последен викенд од Јули - иселенички Курајчки средби 14 Септември -Св Симеон Столпник

  • 28 август - Голема Богородица;
  • 8 ноември - Митровден.

Личности[уреди | уреди извор]

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940тите:

  • Од Котовци иселеници има во: Орман (едно семејство од 1903 година) и во Охрид (едно семејство од 1927 година).
  • Од Петковци иселеници има во: Мраморец (како посинет кај Цветан Бутески од 1905 година) и во Ротино или Братин Дол (како домазет од 1919 година).
  • Од Петревци иселеници има во: Долно Лакочереј (како едно семејство од 1903 година, Пршковци), Расино (едно семејство од 1926 година), Бучин (едно семејство од 1927 година) и во Франција (едно семејство од 1927 година).
  • Од Толомановци иселеници има во: Ново Село (едно семејство од 1925 година, Божиновци), Горно Средоречие (едно семејство од 1927 година, Настовци), Лешани (како домазет од 1928 година), Црвена Вода (како домазет од 1946 година), Ботун (како домазет од 1946 година), Сирула (како домазет од 1928 година) и во Биљаник (како домазет од 1946 година).
  • Од Колевци иселеници има во: Бугарија (едно семејство од 1907 година), Расино (едно семејство од 1926 година, Дичовци), Горно Лакочереј (како домазет од 1932 година) и во Охрид (едно семејство од 1940 година).
  • Од Жожоловци иселеници има во: Горно Лакочереј (од 1878 година, познати како Џоџоловци), Вапила (од 1857 година, познати како Трајковци) и во Охрид (едно семејство од 1890 година).
  • Од Секуловци иселеници има во: Охрид (едно семејство од 1898 година).
  • Од Димовци иселеници има во: Ливоишта (од 1905 година, познати како Милошовци и Анѓеловци), Велгошти (како домазет од 1908 година) и во Горенци (како домазет од 1919 година).
  • Од Лушковци иселеници има во: Велгошти (како домазет од 1867 година) и во Расино (иселени во 1924 година).
  • Од Дервушовци иселеници има во: Франција (едно семејство од 1927 година).[1]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 . Архив МАНУ Фонд „ Бранислав Русиќ “ АЕ 87/1. „ Охридско Поле “Куратица.. 
  2. Александар Матески, „Плакенска Планина“, Економија и бизнис, година 18, број 219, септември 2016, стр. 106-107.
  3. Александар Матески, „Плакенска Планина“, Економија и бизнис, година 18, број 219, септември 2016, стр. 106-107.
  4. 4,0 4,1 Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.252.
  5. 5,0 5,1 D.M.Brancoff. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, р.162-163.
  6. http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис во Македонија 2002. - Книга 10.
  7. Александар Матески, „Плакенска Планина“, Економија и бизнис, година 18, број 219, септември 2016, стр. 106-107.
  8. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk.
  9. Ф., Трифуноски, Јован (1992). Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања. Srpska akademija nauka i umetnosti. ISBN 8670251582. OCLC 27418468. http://worldcat.org/oclc/27418468. 
  10. „Цркви во Коселската парохија“ (македонски). Дебарско-кичевска епархија. конс. 2010-07-25. 
  11. Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија. 
  12. Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија. 
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 13,5 Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]