Слатино (Охридско)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Слатино
Слатино и Слатинско Езеро.jpg

Поглед на селото Слатино, заедно со поранешното Слатинско Езеро

Слатино is located in Македонија
Слатино
Местоположба на Слатино во Македонија
Координати 41°20′53″N 20°51′59″E / 41.34806° СГШ; 20.86639° ИГД / 41.34806; 20.86639Координати: 41°20′53″N 20°51′59″E / 41.34806° СГШ; 20.86639° ИГД / 41.34806; 20.86639
Регион Logo of Southwestern Region, North Macedonia.svg Југозападен
Општина Coat of arms of Debarca Municipality.svg Дебарца
Област Дебарца
Население 161[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 6344
Повик. бр. 046
Надм. вис. 1090 м
Мреж. место Слатино
Commons-logo.svg Слатино на Ризницата


Слатино — село во Општина Дебарца, во областа Дебарца, во околината на градот Охрид.

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Селото се наоѓа во областа Дебарца, на источните падини на Илинска Планина. Во атарот на селото се наоѓа Слатинско Езеро, кое своето име го добило од името на селото. Низ самото село тече и Слатинска Река, каде се вливаат и одливните води на Слатинското Езеро. Оддалечено е 35 километри од северно Охрид и Струга, а 39 километри јужно од Кичево.

Околни села се Белица и Прострање на исток и североисток, Мраморец на север, Оздолени, Слатински Чифлик и Издеглавје на југозапад и југ, и Арбиново на запад. Поедини места во атарот на селото се викаат Шаркои Ливатки, Длабоки Дол, Арамиско Кланче, Еленски Клајнец, Црбени Клајнци, Волчица, итн.[2]

Историја[уреди | уреди извор]

Најстар пишан податок за жителите на селото е опширниот пописен дефтер на охридскиот санџак од 1582 година каде е наведено дека Слатино имало 327 жители, сите христијани.[3]

Слатино од крајот на XIX и почетокот на XX век[уреди | уреди извор]

Неможејќи веќе да издржат под турското ропство, веќе од крајот на XIX век населението почнало да се организира, и да се бунтува против турското владеење, така во 80тите години на XIX век во западниот дел на Македонија се кренала Брсјачка Буна, во тоа востание имало и жители од Слатино. По остранувањето на Халил Рифат Паша, во Охрид и неколку охридски села во 1886 година се формирале тајни самобитни друштва за борба против разбојничките банди, од селото Слатино водач на тоа друштво бил Поп Анѓеле Попоски, кој е убиен од Турците на 1.11.1875 година. Во Дебарца првата чета на ВМРО била основана во 1901 година, а помеѓу основачите се нашол и Цветко Пајнчар од Слатино. Во истата година во Слатино се случил инцидент со Спасе Цветков кој насила грабнал некоја девојка од Слатино и ја силувал, братот на девојката отишол во Турје каде била четата и им го кажал случајот, веднаш потоа Смиле Војданов со четата заминал за Слатино да види што се случило. Спасе Цветков поради силувањето заслужил смрт, но бидејќи бил добар работник, охридското начелство наредило да се казни со ќотек. Дејан Војвода го осудил Спасе Цветков да плати три лири парична казна, и да му удрат 28 прачки ќотек. На 27 ноември 1901 година во охридско бил Никола Петров Русински кој бил организатор на чета, а во неговата чета од 31 востаник се нашле и 5 слатинци, тоа биле: Цветко Неделков- Пајнчар, Ѓурчин Петров Вељанов, Крсто Вељанов, Иван Ѓоргиев Савески и Ламбе Ѓоргиев Цветанов. По предаство кое го извршиле слатинките Ставрејца со нејзините ќерки Менка и Арсена, Дејан Војвода решил да бидат фатени и отепани предавничките, тоа и се случило и четите на Дејан ги отепале предавничките. За време на арбиновската битка кога била опколена четата на Дејан Војвода, во неговата чета биле и тројца слатинци, тоа биле Ѓурчин Петров, Дабе Христов и Иван Савески, во битката бил ранет Ѓурчин Петров. Неколку дена после оваа битка од цела Дебарца биле собрани 216 селани, и однесени биле во Дијарбекир, од Слатино тоа биле:

  • Умреле таму: Степан Бавтироски, Петре Црвенкоски, Мицко Савески, Секула Савески, Поте Латиноски, Глигор Томаноски, Поте Дрмоноски и Илија Смилески
  • Се вратиле: Рафајле Бавтироски, Ѓоргија Кочоски, Темелко Тужароски, Наум Црвенкоски, Поте Црвенкоски, Цветан Савески, Трајче Стојкоски, Петре Петрески, Стојан Србиноски и Цветан Крстески

Во текот на Илинденското востание илинденски комити од селото Слатино биле:

  • во четата на Дејан Димитров- Мицкоски: Дабе Кочоски- Христов, Ламбе Црвенкоски, Николе Јаколески, Иван Савески, Ѓурчин Петров-Вељанов и Цветко Пајнчар.
  • Во реонската чета: Вељан Каранџулоски, Ристе Андрески, Наум Пушкоски, Славко Ристаноски, Блаже Крстески, Стаме Цветкоски, Томе Томески, Јончо Ѓоршоски, Марко Маркоски и Русе Маркоски.
  • Во селските чети: Ѓоргија Попоски, Ристо Попоски, Ристе Тодороски, Видан Угриноски, Цветко Цветкоски, Трене Ратајкоски, Поте Пушкоски, Анѓеле Ѓоршоски, Саве Савески, Темелко Блажески, Спасе Митрески, Димо Врангалоски, Вељан Прке, Тасе Тужароски, Русе Јанески, Ристо Угриноски, Блаже Томаноски, Стојан Угриноски, Ристе Андрески, Крсте Вељаноски и Стеван Крстески.[4]

Слатино за време на војните, слатинци како србски и бугарски војници[уреди | уреди извор]

Со поделбата на Македонија во 1913 година, Вардарска Македонија подпаднала под српска окупација, па со тоа слатинци биле насилно мобилизирани во србската војска. На Солунскиот фронт како србски војник учествувал Тренко Тутунароски, а покрај него тоа време како србски војници биле и: Климе Попоски, Наум Тодороски, Стојан Црвенкоски, Јордан Савески, Стеван Пантоски, Стојан Томаноски, Ристо Колоски и Зарко Смилекси. Освен овие насилно мобилизирани слатинци, како србски војници на Цер и други места низ Србија, загинале следните слатинци: Нестор Џафероски, Васил Попоски, Паун Тужароски, Ванчо Сучкоски, Миленко Ѓоршоски, Насте Ѓоршоски, Наум Вељаноски, Цветан Вељаноски, Дуко Петкуќески, Мојсо Блажески, Блаже Ѓоршоски, Ристо Колоски, Цветан Ристаноски и Јон Црвенкоски.

Во 1917/18 како србски и бугарски војници биле следните слатинци: Спасе Домазетоски (бил ранет кај Врање), Никола Мојсоски, Наум Ристаноски, Видан Угриноски, Марко Маркоски, Русе Маркоски- стариот, Темелко Ѓоршоски, Ѓоргија Стојкоски и Сиљан Колоски.[4]


Во 19 век, Слатино се наоѓало во Охридската каза, нахија Дебарца, во Отоманското Царство.

Во НОБ зеле учество 127 слатинци, од кои 7 загинале и 9 биле ранети. Во нивен спомен на влезот од селото е изграден импозантен споменик.

Население[уреди | уреди извор]

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Слатино имало 960 жители, сите Македонци христијани.[5] По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Слатино имало 1.040 жители.[6]

Според пописот од 2002 година, во селото Слатино живееле 161 жител, од кои 160 Македонци и 1 останат.[1] Бројот на жители е во постојано опаѓање и денес се проценува дека се движи околу 100 жители.[3]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[7] 1905[8] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 960 1.040 957 1.016 948 800 547 218 204 161
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[9]

Родови[уреди | уреди извор]

Слатино е македонско село.


Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1948 година, родови во селото Слатино се:

Староседелци: Костевци или Масовци (22 к.), се делат на Размовци, Пантовци, Крстевци, Марковци, Мартиновци, Смилевци, Домазетовци и Бавтировци; Србиновци (9 к.) се делат на Шипинковци и Сучковци; Поповци (9 к.); Митревци (14 к.) се делат на Крлевци, Грашаровци и Вељановци; Пројковци (4 к.), еден дел се викаат Лозановци; Блажевци (7 к.) еден дел од родот се вика Џагаровци; Цветковци (5 к.); Мојсовци (6 к.) еден дел од родот се вика Тутунаровци.

Доселеници со непозната старина: Врангаловци (9 к.) се делат на Николовци и Пушковци; Шуќуровци (2 к.); Џаферовци (10 к.), се делат на Петревци и Филиповци; Томановци (6 к.); Угриновци (14 к.) се делат на Ристановци и Стојковци; Банчевци или Пејовци (1 к.); Ѓуровци (1 к.), за нив некој вели дека се доселени од некое село крај Охрид.

Доселени родови со познато потекло: Савевци (7 к.), доселени се од селото Лин крај Охридско Езеро (денес во Албанија); Црвенковци (7 к.), еден дел од овој род се вика Букревци, доселени се од сега раселениот град во струшка Малесија Закамен (иако, жителите на овој род мислат дека Закамен се наоѓа во Албанија); Ѓоршовци (17 к.), се делат на Мирчевци, Андријовци и Томовци, доселени се од селото Цер, Железник; Петкуќевци (4 к.), доселени се од селото Малкоец, Копачка; Тужаровци (10 к.), еден дел од родот се вика Коловци, доселени се од селото Коњско, крај Охридско Езеро; Ратајковци (5 к.) доселени се од селото Слатински Чифлик, а таму се доселиле од селото Оздолени; Климевци (1 к.) доселени се од селото Елевци, Дебарско, потекнуваат од потурчен Македонец или Турчин, кој кога дошол во селото си ја променил верата во православна.

Роми: Малиќ (1 к.) доселен од селото Песочани во 1947 година. Иако е Ром се издава за Албанец.[2]


Според истражувањата пак на Јован Трифуноски во 1979 година, родови во селото се:

Староседелски родови се: Угриновци (8 к.), Стојковци (7 к.), Томевци (5 к.), Томановци (6 к.), Колевци (4 к.), Џеверовци (4 к.), Петкуќевци (4 к.), Мирчевци (6 к.), Митревци (6 к.), Костевци (8 к.), Поповци (6 к.), Смилевци (6 к.), Шипинковци (5 к.) и Вељановци (6 к.). Родовите Угриновци и Стојковци потекнуваат од двајца браќа, во родот Стојковци се знае следната генеологија Дамјан (жив на 75 год во 1980 година) -Златан-Трајче-Дамјан-Стојко. Од неговиот брат Угрин потекнуваат Угриновци. Родовите Томановци и Колевци потекнуваат од ист предок. Во родот Поповци еден предок го носел името Војдан.

Доселенички се родовите: Црвенковци (2 к.) потекнуваат од предокот Јон кој дошол од сега непостоечкиот град Закамен, кој се наоѓал во струшка Малесија и Ѓоршовци (10 к.), кои потекнуваат од предокот Ѓоршо кој дошол како домазет во Слатино од селото Цер.[10]


Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Разрушената општинска зграда на сретсело

Селото влегува во рамките на проширената Општина Дебарца, која настанала со спојување на поранешните општини Белчишта и Мешеишта по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Белчишта.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Охрид. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Белчишта.

Во периодот 1952-1955, селото влегувало во рамките на тогашната Општина Издеглавје, во која покрај селото Слатино, се наоѓале и селата Издеглавје, Оздолени, Слатински Чифлик и Сошани. Во периодот 1950-1952 година, селото било дел од некогашната Општина Слатински Чифлик, во која влегувале селата Издеглавје, Оздолени, Слатино, Слатински Чифлик и Сошани.


Во селото постои изборно место бр. 1324 според Државната изборна комисија, кое е сместено во основното училиште с.Слатино.[11]

На референдумот во 2018 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 126 гласачи.[12]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Црквата „Св. Недела“, на која се наоѓаат и селските гробишта
Цркви[13][14]
  • Црква „Св. Богородица“ — средишна парохиска црква, без податоци кога е изградена. Иконите се дело на зографот и иконописецот Аврам Дичов и потекнуваат од 1908 година. Според натписот во поткуполниот простор, црквата е живописана во 1910 година.
  • Црква „Св. Недела“ — изградена во 1858 година. Фрескоживописана е од Аврам Дичов во 1875 година.
  • Црква „Св. Јован Крстител“ — манастирска црква, осветена на 26 мај 2002 година од страна на Митрополитот Тимотеј. Фреските се изработени од уметникот Драган Ристески од Охрид.
Манастири
Езера
Реки

Личности[уреди | уреди извор]

Родени во Слатино

Редовни настани[уреди | уреди извор]

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Поради неговата местоположба, во Слатино било присутно печалбарството одамна. Печалбарите претежно заминувале напролет во Влашко, Србија и Бугарија, а се враќале наесен. Најголем печалбарски бран го зафатило селото од 1909 до 1912 година кога проработел прекуокеанскиот пат за Канада и Аргентина. Во овој бран заминале седумдесет слатинци. Вториот голем печалбарски бран е од 1960 до 1970 година и со помал интензитет трае до денес. Најголем дел од вториот бран се преселени во Австралија, каде се проценува дека има над 120 семејства со потекло од Слатино.

Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до 1948 година: Мојсовци (1, како домазет во Издеглавје од 1919 година): од Банчевци иселеници има во Прострање (како една куќа од 1890 година): од Ѓоршовци иселеници има во Сошани (1, како домазет од 1920 година): од Тужаровци иселеници има во САД (една фамилија од 1908 година).

Родот Митковци (9 к.) е иселен во селото Прострање во 1797 година, родот Мирчевци (26 к.) е иселен во Велмевци на почетокот од 19ти век.[2]


Според податоците од 1998 година, иселеници од Слатино има на следните места: Охрид (178 семејства), Скопје (80 семејства), Струга (6 семејства), Кичево (1 семејство), Прилеп (1 семејство), Битола (10 семејства), Велес (4 семејства), Куманово (2 семејства), Струмица (2 семејства), Белград (5 семејства), Горни Милановац (1 семејство), Загреб (1 семејство), Риека (1 семејство), Марибор (1 семејство) и Крагуевац (1 семејство).[4]

Галерија[уреди | уреди извор]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 "Попис на Македонија" (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. конс. 19 октомври 2016. 
  2. 2,0 2,1 2,2 . Архив МАНУ Фонд „ Бранислав Русиќ “ АЕ 89/1. „ Дебарца “ Слатино. 
  3. 3,0 3,1 "СЛАТИНО - SLATINO - Дома". Weebly (македонски). конс. 19 октомври 2016. 
  4. 4,0 4,1 4,2 Костески, Миливој (1998). Слатино, Дебрца-охридско. Скопје. 
  5. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.
  6. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 164-165.
  7. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  8. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  9. "Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна". Државен завод за статистика. 
  10. Трифуноски, Јован (1992). Охридско-струшка област. Белград: САНУ. 
  11. mojotizbor.mk (PDF) https://mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie5-debarca.pdf. конс. 2019-01-06.  Missing or empty |title= (помош)
  12. "iVote ДЕМОКРА - Интегриран изборен информатички систем на Државна изборна комисија на Република Македонија". referendum.sec.mk. конс. 2019-01-06. 
  13. "Цркви" (македонски). Дебарско-кичевска епархија. конс. 2010-12-19. 
  14. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 
  15. „Literaturen zbor“ (Društvo za makedonski jazik i literatura) (46). 1999 г. 
  16. Republičkata zaednica na kulturata (1993). Sovremenost: literatura, umetnost, opštestveni prašanja (42 издание). kn-vo "Kočo Racin". 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]