Трпејца

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Трпејца
Galicica to trpejca.jpg

Трпејца, гледана од Галичица

Трпејца се наоѓа во Republic of Macedonia
Трпејца
Местоположба на Трпејца во Македонија
Координати 40°57′59″ СГШ 20°46′59″ ИГД / 
Општина Општина Охрид
Население 303 жит.
(поп. 2002)
Надм. вис. 695 - 750 м
Commons-logo.svg Трпејца на Ризницата

Трпејцасело во Општина Охрид, во околината на градот Охрид.

Географиja и местоположба[уреди | уреди извор]

Поглед кон Трпејца од патот Охрид - Св. Наум

Селото Tрпејца е сместено во подножјето на планината Галичица, во една природна вдлабнатина меѓу карпите на источниот брег од Охридското Езеро, на надморска височина од 695 - 750 метри. Трпејца се наоѓа 20 километри оддалеченост јужно од Охрид, во крајниот јужен дел на истоимената општина, а покрај селото минува патот Охрид - Св. Наум[1]. Селото Трпејца се развива според урбанистички план[2], а поради својата привлечност за туристите и природните убавини на околината во јавноста е позната и под името македонско Сен Тропе. Атарот на селото зафаќа површина од 13,2 км², на кои преовладуваат шумите со 800 хектари, а на обработливото земјиште отпаѓаат 213 хектари[3]. Селото се дели на маала според родовските презимиња: Короновци, Параловци, Филовци и др[4]. Водата за пиење се до изградбата на водовот се црпела од Охридското Езеро, кој пак ја спроведува од истото место[4]. Пределите на планината се нарекуваат: Осој, Мал Осој, Галичица (се до Охрид), Дабова Ливада, Баба, Зли Дол, Корита, Црн Камен, додека предели во ниските делови на атарот се: Церот, Орев, Јадара, Баралица, Дервен, Заум (до езерото), Св. Никола и Св. Петар[4].

Поглед на Трпејца од езерото

Историja[уреди | уреди извор]

Гравура од Христофор Жефаровиќ од XVIII век на која се прикажани: Охрид, Елшани, Пештани, Трпејца и црквата Богородица Заумска

Трпејца е многу старо село со богата историја, за што сведочат остатоците од минатото. Меѓу народот се верува дека името на селото потекнува од зборот трпеза, кои во време на верските празнувања биле поставувани крај некогашната тврдина, која се наоѓала на возвишението Осој (1006 м.) јужно од селото, чиј дел со остатоци од ѕидини го носи името Градиште[4]. Селото се споменува во 1582 година под името Трпезица кога имало 50 христијански (македонски) куќи.[4]. Во овој период домаќинствата биле дервенџиски, а ова занимање (грижа околу безбедноста на патиштата) било задржано и во XVII век, кога крај селото минувал патот Охрид - Горица (Корча)[4]. Кон крајот на турското ропство жителите во селскиот атар ја обработувале земјата на манастирот Св. Наум, која била добиена во замена за манастирското земјиште во селото Појани кај Горица, кое по договор му било отстапено на некој бег од Колоња во Албанија . За време на Првата Светска војна, Трпејца се наоѓа на линијата каде се воделе тригодишни борби, па за тој период населението било евакуирано во Охрид и околните села.[4]

Потекло и значење на името[уреди | уреди извор]

Под името Трпезица селото се споменува во пишани историски документи од 1582 година, а самите жители сметаат дека името потекнува од зборот трпеза поради трпезите кои што се поставувале за време на прославите крај некогашната тврдина[4]. Научните истражувања потврдуваат дека името потекнува од зборот тр(а)пеза кое треба да се сфати метафорично во смисла „место рамно како трпеза“, бидејќи самото село се наоѓа во зрамнет дел на полуостровче кое личи на трапеза[5]. Некои од селаните денес името на селото го поврзуваат и со личното име Трпе/Трпејца од Трпевица[5].

Стопанство[уреди | уреди извор]

Поглед од езерото

Со векови населението се занимавало со риболов, кој бил основниот извор на приходи. Жителите на Трпејца заедно со пештанци од секогаш биле познати риболовци. Порано од секоја куќа во Трпејца имало најмалку по еден рибар[4]. Трпејчките рибари ја продавале уловената риба на охридските трговци[4]. Во седумдесетите години на XX век во Трпејца имало 13 рибари, кои биле вработени во рибарсткото стопанство од Охрид[4]. Во поново време се лови значително помалку риба од порано. Значајна улога имало и сточарството при што селото имало 5 бачила во секое по 300 до 500 глави ситна стока (овци и кози), а земјоделството било ограничено на обработка на малото и суво Трпејчко поле. Самите мештани кажуваат дека лете жителите биле сточари и дрвосечачи во шумата, додека зимно време биле риболовци[4]. До средината на ХХ век, жителите на Трпејца својата издршка главно ја обезбедувале и преку одгледување на стока и сечење на шумата на Галичица, од каде дрвата ги продавале во Охрид[4]. За продажба на дрва и воопшто трговска размена со градот Охрид, жителите на Трпејца користеле специјални чунови, кои освен за риболов служеле и за пренесуваење на разновиден товар[4]. За продажбата на дрва во Охрид и пренесувањето на посебни ствари од градот до селата со чамци, постои и запис од 1929 година[4]. Во втората половина на 20-ти век селото се ориентира кон вработување во Охрид.

Туризам[уреди | уреди извор]

Поради изворедната поволна положба и природни убавини, од втората половина на ХХ век во Трпејца во се поголем развој и подем е туризмот. Последниве години особено се развива летниот езерски туризам.[6]. Токму поради својата привлечност за туристите со извонредните природни убавини на околината и езерото во јавноста Трпејца е позната и под името македонско Сен Тропе. Во Трпејца постојат повеќе сместувачки и угостителски туристички објекти меѓу кои попознати се: рибниот ресторан „Рибар“[7], „Де Ниро“ - соби и апартмани, Вилата „Бубе“ на самиот брег на езерото, автокампинг и вила „Герос“ итн.

Население[уреди | уреди извор]

Според статистиката на Васил К'нчов („Македониja, Етнографиja и статистика“) од 1900 година, во Трпејца живееле 315 жители, сите Македонци.[8]

Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Трпејца имало 320 Македонци, патријаршисти.[9]

Според последниот попис на населението на Македонија од 2002 година, селото има 303 жители, сите Македонци[10].

На табелата е прикажан бројот на населението во сите пописни години:[11]

Година 1900 1905 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 315[8] 320[9] 314 346 416 392 395 358 360 303
Црквата „Св. Никола“ во Трпејца

Статитстички гледано, Трпејца бележи постојано, но не многу големо опаѓање на бројот на своите жители. Така во 1961 година, селото оброело 416 жители, а во 1994 година, 360 жители, исклучиво Македонци[12].

Родови[уреди | уреди извор]

Селото Трпејца од секогаш па сѐ до денес е населено исклучиво со Македонци од православна христијанска вероисповед. За стари родови од Трпејца се сметаат: Короновци, Филовци, Параловци, Ширевци и Ќеровци.[4]. Сите родови се староседелци во Трпејца и нивна куќна слава е Свети Никола. Во родот Короновци се знае и фамилија Симоноски која и е најстара фамилија во Трпејца. Се знае дека постои од 1770 година. Основоположник е Симон. Негови потомци се: Ѓорги, Климе, Петре, Зоран, Петар.

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Во селото Трпејца работи основно училиште до IV одделение, а работат и повеќе услужни објекти[13].

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Олтарна фреска од црквата „Св. Никола“ во Трпејца

Со векови, православното христијанство е традиционалната религија. Најстарата зачувана црква е „Св. Богородица Заумска“ или само Заум од 14-тиот век. Неодамна е обновена и старата селска црква „Св. Никола“.

Редовни настани[уреди | уреди извор]

  • „На зајдисонце“ (крај на јули) - културна манифестација која опфаќа разни настани како: изложби, поетски читања, драмски изведби, музички настапи, промоции на книги, спортски натпревари
  • Спасовден (селска слава) - се прославува од целото село во црквата Свети Спас која се наоѓа западно од Трпејца под месноста Корито на Галичица, каде некогаш селаните имале сточарски станови[4].
  • Во црквата Св. Богородица на Заум секоја година на 4 јули, ден по летниот празник на Свети Наум Охридски - Чудотворец, покрај богослужбата се одржува народен собор и прослава со кум од селото Трпејца при што се дели посен ручек [14]

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Секое лето во селото од 20 до 28 јули во организација на Здружението ЗА ТРПЕЈЦА СО ЉУБОВ се одржува културната манифестација „На зајдисонце“ која опфаќа повеќе културни настани како изложби, поетски читања, драмски изведби. Во Трпејца постои Кајак клубот "Рибар".

Иселеништво[уреди | уреди извор]

После Втората светска војна околу 30 домаќинства од Трпејца се преселиле во Охрид[4]. Иселеници од Трпејца има и во Ниш (3 к.), Америка (4 к.) и Бугарија[4]. Според кажувања на жителите во седумдесетите години на ХХ век, иселувањата престанале[4], што е случај и денес бидејќи селото одржува стабилен и еднаков број на жители.

Поврзано[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.303
  2. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.251
  3. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.251
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 4,17 4,18 4,19 Ф. Трифуноски, Јован (1992) (на српски). Охридско-струшка област. Српска академија наука и уметности. стр. 155-156. 
  5. 5,0 5,1 Иванова, Олга (2014) (на македонски). Речник на имињата на населените места во Р.Македонија. Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“. стр. 181. 
  6. Мишо Јузмески: „Елшани - живот меѓу каменот и водата“, Елшани, 2009
  7. „Ресторан Рибар - Трпејца“
  8. 8,0 8,1 Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.252
  9. 9,0 9,1 D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.162-163.
  10. http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис во Македонија 2002. - Книга 10.
  11. „Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година)“. Државен завод за статистика. http://www.stat.gov.mk/pxweb2007bazi/Dialog/varval.asp?ma=Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk&ti=%CD%E0%F1%E5%EB%E5%ED%E8%E5+%ED%E0+%D0%E5%EF%F3%E1%EB%E8%EA%E0+%CC%E0%EA%E5%E4%EE%ED%E8%BC%E0+%F1%EF%EE%F0%E5%E4+%E8%E7%BC%E0%F1%ED%F3%E2%E0%9C%E5%F2%EE+%E7%E0+%E5%F2%ED%E8%F7%EA%E0%F2%E0+%EF%F0%E8%EF%E0%E4%ED%EE%F1%F2%2C+%EF%EE++%ED%E0%F1%E5%EB%E5%ED%E8+%EC%E5%F1%F2%E0%2C+%F1%EF%EE%F0%E5%E4+%EF%EE%EF%E8%F1%E8%F2%E5+%ED%E0+%ED%E0%F1%E5%EB%E5%ED%E8%E5+1948%2C+1953%2C+1961%2C+1971%2C+1981%2C+1991%2C+1994+%E8+2002++%E3%EE%E4%E8%ED%E0+%28%F1%EE%E3%EB%E0%F1%ED%EE+%F2%E5%F0%E8%F2%EE%F0%E8%BC%E0%EB%ED%E0%F2%E0+%EE%F0%E3%E0%ED%E8%E7%E0%F6%E8%BC%E0+%EE%E4+1996+%E3%EE%E4%E8%ED%E0%29&path=../Database/%CF%EE%EF%E8%F1%E8/%CF%EE%EF%E8%F1%E8%20%ED%E0%20%ED%E0%F1%E5%EB%E5%ED%E8%E5%201948%20-%202002/&lang=18. 
  12. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.251
  13. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.251
  14. Според кажување на Ристе Велески (28 години), жител на с.Трпејца. Забележал Марио Шаревски, на 14.07.2015