Пештани (Охридско)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Пештани
Пештани (Охридско).JPG

Глетка на Пештани

Пештани is located in Македонија
Пештани
Местоположба на Пештани во Македонија
Координати 41°0′55″N 20°48′32″E / 41.01528° СГШ; 20.80889° ИГД / 41.01528; 20.80889Координати: 41°0′55″N 20°48′32″E / 41.01528° СГШ; 20.80889° ИГД / 41.01528; 20.80889
Регион Logo of Southwestern Region, North Macedonia.svg Југозападен
Општина Coat of arms of Ohrid Municipality (2014).png Охрид
Област Охридско
Население 1.326[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 6000
Повик. бр. 046
Надм. вис. 966 м
Пештани на општинската карта
Пештани во Општина Охрид.svg

Атарот на Пештани во рамките на општината
Commons-logo.svg Пештани на Ризницата


Пештани — село во Општина Охрид, во околината на градот Охрид.

Етимологија[уреди | уреди извор]

Името на селото доаѓа од таму што во околината се наоѓаат многу пештери.[2]

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Поглед на селото од езерото

Ова село се наоѓа во Охридско, во јужниот дел на територијата на Општина Охрид, покрај брегот на Охридското Езеро и на самиот пат Охрид-Свети Наум.[3] Селото е рамнинско, на надморска височина од 700 метри. Од градот Охрид, селото е оддалечено 15 километри.[3]

Селото претставува средишна населба во западниот дел на планината Галичица. Се наоѓа долж брегот на Охридското Езеро, а низ него поминува патот Охрид-Свети Наум.[2] Истото до крајот на Втората светска војна имало вистински селски амбиент. Куќите биле без ред и сместени во подножјето на стрмниот засек. Меѓутоа, по 1945 година, Пештани станало во вистинска смисла на зборот, средиште за околните села. Денес, селото е долго 1 километар и поседува бројни современи куќи.[2]

Поради поседувањето на месна канцеларија, централно основно училиште, амбуланта, пошта, продавници, хотели и вили, за населбата може да се каже дека претставува мала паланка од туристички и рибарски тип. Покрај селото се наоѓаат камповите „Градиште“ и „Елешец“.[2]

Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Анѓелец, Горно Село, Попоа Нива, Ѓоноо, Добра, Марејнца, Скала, Градиште, Краста, Болетирен, Плоча, Поле, Глаишоо и Велена.[2]

Селото е сместено во подножјето на планината Галичица на источниот брег на Охридското Езеро, 12 километри јужно од градот Охрид.

Панорамски поглед на селото

Историја[уреди | уреди извор]

Гравура од Христофор Жефаровиќ од XVIII век на која се прикажани: Охрид, Елшани, Пештани, Трпејца и црквата „Св. Богородица Заумска“

Постои традиција дека селото некогаш се наоѓало во месноста Горно Село, која е оддалечена 1 километар западно од денешната населба. Таму постои извор, но нема остатоци од градби. Таму биле сместени и селските гробишта.[2]

Возвишувањето Градиште или Богоројца се наоѓа 2 километри јужно од Пештани. Таму се наоѓаат камења од некогашната тврдина.[2]

Во XIX век, Пештани било село во Охридската каза, на Отоманското Царство.

Б. Нушиќ во 1894 година за Пештани запишал дека во селото постоел еден чифлиг кој припаѓал на Мухамед-бег и во селото имало 80 куќи, од кои 60 христијански и 20 муслимански. Во него се наоѓале џамија и црква.[2] Муслиманите од селото по 1913 година се преселиле во градот Охрид.[2]

Стопанство[уреди | уреди извор]

Поглед на Пештани со езерото

Селото нема голем атар и зафаќа простор од 6,2 км². На него преовладуваат шумите на површина од 280 хектари, на обработливото земјиште отпаѓаат 207 хектари, а на пасиштата само 5 хектари.[3]

Денес, Пештани, нема некоја впечатлива земјоделска дејност, туку тоа прераснало во туристичка и рибарска населба.[3]

До Втората светска војна, мештаните се занимавале главно со рибарство, продажба на дрва во Охрид и одгледување кози. Меѓутоа, по војната настанале промени. Сѐ повеќе се зголемувало значењето на туризмот, а се намалувале другите дејности. Бил изграден хотелот „Десарет“, како и два кампа. Потоа, исто така, со развојот на индустријата во градот Охрид, многумина се вработиле и таму.[2]

Во денешно време, населението на Пештани е свртено кон развојот на туризмот и други сродни гранки. Добро се развиени услужните дејности: трговијата, угостителството и сообраќајот. Се градат нови приватни капацитети за сместување гости, како и приватни хотели.

Туризам[уреди | уреди извор]

Пештани располага со бројни сместувачки капацитети, меѓу кои најголем е хотелот „Десарет“.

Сообраќај[уреди | уреди извор]

Низ Пештани минува патот за манастирот Свети Наум, кој преку истоимениот граничен премин е поврзан со Албанија.

Пештани е поврзано со автобуска линија Охрид-Св. Наум, со чести поаѓања.

Население[уреди | уреди извор]

Во книгата „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“, издадена во Истанбул во 1878 година, во која е прикажена статистиката на машкото население од 1873 година, селото Пештани е посочено со 90 домаќинства и 268 жители.[4]

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Пештани живееле 610 жители, од кои 560 Македонци христијани и 50 Македонци-муслимани.[5] Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во Пештани имало 720 жители, егзархисти.[6]

Поради својата разновидна функција, Пештани е голема населба, населена со македонско население. Така, во 1961 година селото имало 1.147 жители, а во 1994 година, бројот се зголемил на 1.346 жители.[3]

Според последниот попис од 2002 година, во селото Пештани живееле 1.326 жители, од кои 1.319 Македонци, 1 Србин и 6 останати.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[7] 1905[8] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 610 720 913 1.024 1.147 1.222 1.334 1.418 1.346 1.326
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[9]

Родови[уреди | уреди извор]

Селото Пештани од секогаш во целост било населено само со Македонци од православна вероисповед. Родови во селото Пештани се:[2]

  • Стари родови се сметаат: Азевци (20 к.), Палевци (15 к.), Клишевци (10 к.), Кикевци (10 к.), Макачовци (12 к.), Симоновци (12 к.) и Бакулески (8 к.). Сите овие родови слават Свети Никола;
  • Доселени македонски родови се: Башовци (15 к.) и Толевци (20 к.), (слават Духови) и двата рода од селото Црвена Вода во Дебрца; Зимовци (24 к.), Блажевци (10 к.), Гуговци (13 к.), Пецовци (13 к.), Душмановци (12 к.), сите слават Света Петка и не го знаат местото на својата старина.

Во Пештани се подигнати и куќи на жители од Скопје, но и други места, чии куќи се и постојано населени.[2]

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Поштата во селото
  • Основно училиште „Св. Наум Охридски“, централно основно училиште до деветто одделение, во кое доаѓаат учениците од околните села.[10] Во училиштето има околу 300 ученици.
  • Месна заедница
  • Амбуланта
  • Пошта
  • Детска градинка
  • Полициска канцеларија[11]

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото влегува во рамките на Општина Охрид, која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година.

Во периодот од 1996 до 2004 година, селото било дел од некогашната Општина Охрид.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Охрид.

Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од тогашната општина Охрид.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Галичица, во која покрај селото Пештани, се наоѓале и селата Велгошти, Велестово, Елшани, Лескоец, Љубаништа, Коњско, Рамне, Скребатно, Трпејца и Шипокно. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Пештани, во која влегувале селата Елшани и Пештани.

Изборно место[уреди | уреди извор]

Во селото постои изборното место бр. 1290 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште во Пештани.[12]

На претседателските избори во 2019 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 676 гласачи.[13]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Поглед на главната селска црква „Св. Кузман и Дамјан“
Музејот на вода, реконструкција на наколно живеалиште од бронзеното и железното време кај Пештани
Археолошки локалитети[14]
Цркви[15]
Параклиси
  • Параклис „Св. Ѓорѓи“
  • Параклис „Св. Петка“
Музеи
Пештери[16]

Редовни настани[уреди | уреди извор]

Личности[уреди | уреди извор]

Родени во Пештани

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Секоја година во Пештани се одржува меморијалниот турнир во мал фудбал „Стефан Толески“ во чест на прерано заминатиот фудбалер Стефан Толески. На турнирот учествуваат екипи од регионот. Турнирот започнува на крајот на јули, а завршува на 13 август, роденденот на Стефан Толески.

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Од селото е забележано мало иселување на некои домаќинства кон градот Охрид.[2]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. конс. 17 јануари 2020. 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 Trifunoski, Jovan F.; Трифуноски, Јован Ф. (1992). Ohridsko-struška oblast : antropogeografska proučavanja. Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti. ISBN 8670251582. OCLC 27418468. https://www.worldcat.org/oclc/27418468. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Панов, Митко (1998) (на македонски). Енциклопедија на селата во Република Македонија. Скопје: Патрија. стр. 234. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf. посет. 17 јануари 2019 г. 
  4. „Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 100-101.
  5. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 252
  6. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 162-163.
  7. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  8. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  9. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. 
  10. Мишо Јузмески: „Елшани - живот меѓу каменот и водата“, Елшани, 2009
  11. „Отворена полициска канцеларија во Пештани“. Сител Телевизија (Macedonian). конс. 2020-01-17. 
  12. „Описи на ИМ“. конс. 15 јануари 2020. 
  13. „Претседателски избори 2019“. конс. 15 јануари 2020. 
  14. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  15. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 
  16. Манаковиќ Д., Андоновски Т., Колчаковски Д. (1993): Подземни карстни форми во Националниот парк “Галичица”. Годишен Зборник на ПМФ, Институт за Географија, бр. 31-32, стр.: 37-71, Скопје.
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 Охрид и охридско во борбата против фашизмот. ЗБОРНИК на паднатите борци во народно-ослободителната борба и револуција и жртвите на фашистичкиот терор во Охрид и охридско 1941-1945 година. Охрид. 1976. 

Поврзано[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]