Свиништа

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Свиништа
Поглед на Свиништа.jpg

Поглед на селото

Свиништа is located in Македонија
Свиништа
Местоположба на Свиништа во Македонија
Координати 41°12′11″N 20°56′34″E / 41.20306° СГШ; 20.94278° ИГД / 41.20306; 20.94278Координати: 41°12′11″N 20°56′34″E / 41.20306° СГШ; 20.94278° ИГД / 41.20306; 20.94278
Регион Logo of Southwestern Region, North Macedonia.svg Југозападен
Општина Coat of arms of Ohrid Municipality (2014).png Охрид
Област Охридско
Население 64[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 6306
Повик. бр. 046
Надм. вис. 1.192 м
Слава Свети Никола Летен
Свиништа на општинската карта
Свиништа во Општина Охрид.svg

Атарот на Свиништа во рамките на општината
Commons-logo.svg Свиништа на Ризницата


Свиништа — село во Општина Охрид, во околината на градот Охрид.

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Свиништа погледнато од патот кој води до селото Плаќе

Ова село се наоѓа во североисточниот дел на Охридското Поле, во повисокиот источен дел на Општина Охрид, чиј атар се допира со подрачјето на Општина Ресен.[2] Селото е планинско, на надморска височина од 1.140 метри. Од градот Охрид селото е оддалечено 22 километри, а од патот Охрид-Ресен помалку од два километри.[2]

Свиништа се наоѓа лево од Коселска Река, сместено во нејзиниот извориштен дел. Реката го одвојува од соседното село Речица, кое се наоѓа на нејзината десна страна. Во минатото, мештаните со вода за пиење се снабдувале од извори и од бунари.[3] Денес, селото има изграден селски водовод.[4]

Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Полце, Милошев Рид, Буково, Голи Врв, Длабока Падина, Средњи Рид, Соп, Св. Недела, Сопирачиште и други.[3]

Селото во основа има збиен тип. Одредени делови од селото се нарекуваат по родови, како што се: Смилевци, Чандаровци, Муренковци и други.[3]

Свиништа е сместено на преминот меѓу Плакенска и Петринска Планина, на патот Охрид-Ресен.

Соседни села на Свињишта се селата: Плаќе и Речица од север; Завој и Расино од запад; Илино, Горно Крушје и Лева Река од југ и Боиште и Церово од исток.

Историja[уреди | уреди извор]

Споменик посветен на илинденците и борците во НОБ на влезот од селото

Народното предание говори дека на денешната положба на селото не се наоѓало ништо, туку дека на околните пасишта престојувале Власи со црни овци. Некои кажуваат дека биле од Крушево.[3]

Денешното село потекнува од 1820 година кога било населено со доселеници од познатото Смилево, од областа Железник.[3]

Во XIX век, Свиништа било село во Охридската каза, на Отоманското Царство.

Во пред и по илинденскиот период населението на селото активно учествувало во помагање на востаниците, а и меѓу самите востаници имало млади луѓе и од селото Свиништа. Како попознати дејци на ВМОРО од Свиништа се знаат: Анѓеле Муренкоски, Тодор Ѓорчев (кој биле еден од раководителите на свиништани), Иљо Смилески, Трајче Здравески, Лазе Толески, Ставре Станојоски, Илија Секулев, Јон Богојов и други.[5]

Во 1901 година во Свиништа престојувал Никола Петров Русински. Негов главен соработник од селото му бил Тодор Ѓорчев, како раководител на свинишката чета за набавка на оружје. Русински го насобрал народот и му говорел за борбата против угнетувачот. Потоа заколнал многу свиништани во редовите на ВМОРО.[5]

После некое време дејците на ВМОРО од Свиништа и Никола Петров Русински повторно се сретнале во селото, овој пат со цел за набавка на оружје која требало да пристигне. Но, сепак тоа не можеле да го сторат во селото, затоа што биле предадени од двајца свиништани, Раде Кузман и Никола Котев (биле поткупени од Турците за 400 турски лири). Откако ги фатиле двајцата предавници, најпрво ги однеле надвор од селото за да сослушаат зошто го сториле тоа. Потоа, Никола Петров Русински сакал да ги покрсти во организацијата, но четниците се разбунтувале и не сакале да бидат примени во организацијата. На крај, предавниците биле убиени.[5]

Стопанство[уреди | уреди извор]

Атарот е голем и зафаќа простор од 26,5 км². На него преовладуваат шумите на површина од 1.837 хектари, на обработливото земјиште отпаѓаат 574 хектари, а на пасиштата само 23 хектари.[2]

Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција.[2]

Население[уреди | уреди извор]

Во книгата „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“, издадена во Истанбул во 1878 година, во која е прикажена статистиката на машкото население од 1873 година, селото е посочено со 40 домаќинства и 110 жители.[6]

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Свиништа живееле 475 жители, сите Македонци.[7] Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во Свиништа имало 480 жители, егзархисти.[8]

Од ова планинско село се иселил голем број од населението и тоа преминало од големо во мало село, населено со македонско население. Така, во 1961 година селото имало 833 жители, а во 1994 година бројот се намалил само на 130 жители.[2]

Според последниот попис од 2002 година, во селото Свиништа живееле 64 жители, сите Македонци.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[9] 1905[10] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 475 470 744 840 833 701 354 136 130 64
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[11]

Родови[уреди | уреди извор]

Свињишта е чисто македонско православно село. По народното предание селото е настанато околу 1820 година од доселеници од селото Смилево. Сите родови кои дошле од Смилево имаат подалечно потекло од мијачкиот крај.[3]

Родови во Свињишта се: Смилевци (30 к.), доселени од селото Смилево, подалечно потекло од мијачкиот крај, ја знаат следната генеологија Ѓорѓе (жив на 68 год. во 1980 година) Смиле-Петре-Смиле кој се доселил од Смилево; Чавдаровци (20 к.), и тие се доселени од Смилево, подалечно потекло од мијачкиот крај; Муренковци (10 к.), исто така доселени од Смилево, каде имаат кумови, подалечно потекло од мијачкиот крај; Аџиовци (10 к.), доселени се од соседното село Опеница; Таневци (10 к.) и Огненовци (7 к.), доселени се од соседното село Куратица. Огненовци потекнуваат од домазет.

И покрај тоа што повеќето родови се со потекло од Смилево, сепак брачни врски не одржувале со населението од Смилево, поради големата оддалеченост. Најмногу брачни врски свињиштани одржувале со околните охридски и ресенски села.

Според истражувањата пак на Бранислав Русиќ од крајот на 1940-тите, родови во селото биле:[12]

  • Староседелци: Аџијовци (11 к.), Чавдаровци (13 к.), Блажевци (10 к.), Сагламовци или Славевци (3 к.), Рочовци (3 к.), Ковчеровци (2 к.), Огненовци (7 к.), Радевци (9 к.), Кашкаровци (3 к.), Муренковци или Шмагевци (5 к.), Станојовци (6 к.), Смилевци и Колимагаре (14 к.), Ѓорчевци и Китиновци (6 к.), Толевци (12 к.), Крстановци (4 к.) и Трајковци (10 к.).

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Улица во селото
  • Поранешно основно училиште

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото влегува во рамките на Општина Охрид, која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година.

Во периодот од 1996 до 2004 година, селото било дел од некогашната рурална Општина Косел.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Охрид.

Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од тогашната општина Косел.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Косел, во која селото покрај селото Свиништа, се наоѓале и селата Вапила, Горно Лакочереј, Долно Лакочереј, Завој, Косел, Куратица, Ливоишта, Опеница, Орман, Плаќе, Расино, Речица и Сирула. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Речица, во која влегувале селата Плаќе, Речица и Свиништа.

Изборно место[уреди | уреди извор]

Во селото постои изборното место бр. 1342 според Државната изборна комисија, сместено во приватен објект. Во изборното место се опфатени и селата Плаќе и Речица.[13]

На претседателските избори во 2019 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 97 гласачи.[14]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Поглед на главната селска црква „Св. Никола“
Археолошки локалитети[15]
  • Дабје — средновековна црква;
  • Долиште — населба и топилница од доцноантичко време;
  • Манастириште — раносредновековна црква; и
  • Пирчишта — населба од неолитско време и средновековна тврдина.
Цркви[16]
Параклиси
Споменици
  • Споменик за загинатите илинденци и борци во НОБ од селото

Редовни настани[уреди | уреди извор]

Слави[3]
  • Свети Никола Летен — црковна и селска слава

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Постари иселеници има во селата Биџево (Чавдарци, 2 к.), во Орман (Мицкоски, 1 к.) и во Горно Лакочереј (Тодоровци, 10 к.). После Втората светска војна од 150 куќи, селото се намалило на 80 куќи. Иселениците после војната главно заминале во градот Охрид и во охридското село Лескоец. Малкумина се иселиле во градот Ресен и ресенското село Јанковец.[3]

Во XVIII век, во селото живеел некој човек Цветко. Тој во тоа време се иселил од селото во Крушево. Таму добил син, Демир Трајко. Демир Трајко бил македонски ајдутин. Демир Трајко имал двајца синови Никола и Каре. Од Никола потекнувала лозата на Никола Киров Мајски. Додека од Каре потекнувало познатото револуционерно семејство Кареви, меѓу кои и Никола Карев. Така што познатите македонски револуционери потекнуваат од предок иселен од охридското село Свиништа.[5]

Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. конс. 18 ноември 2019. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Панов, Митко (1998) (на македонски). Енциклопедија на селата во Република Македонија. Скопје: Патрија. стр. 267. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf. посет. 18 ноември 2019 г. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Trifunoski, Jovan F.; Трифуноски, Јован Ф. (1992). Ohridsko-struška oblast : antropogeografska proučavanja. Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti. ISBN 8670251582. OCLC 27418468. https://www.worldcat.org/oclc/27418468. 
  4. „ВО ПЕТ ОХРИДСКИ СЕЛА ВОДАТА ОД ЧЕШМИТЕ Е НЕБЕЗБЕДНА“. Сакам Да Кажам (mk-MK). 2018-03-07. конс. 2019-11-18. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Ристо Николоски и Ѓорги Тодороски (2018). Свиништа. Охрид. 
  6. „Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 100-101.
  7. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 252.
  8. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 162-163.
  9. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  10. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  11. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. 
  12. . Архив МАНУ Фонд „ Бранислав Русиќ “ АЕ 87/1. „ Охридско Поле “Свиништа. 
  13. „Описи на ИМ“. конс. 18 ноември 2019. 
  14. „Претседателски избори 2019“. конс. 18 ноември 2019. 
  15. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  16. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 

Поврзано[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]