Смилево

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Смилево
Смилево се наоѓа во Македонија
Смилево
Местоположба на Смилево во Македонија
Координати 41°09′18″ СГШ 21°06′40″ ИГД / 
Регион Logo of Pelagonia Region.svg Пелагониски регион
Општина Грб на Општина Демир Хисар.png Општина Демир Хисар
Област Железник
Население 321[1] жит.
Пошт. бр. 7202
Повик. бр. 047
Надм. вис. 940 м


Смилево — село во Општина Демир Хисар, во областа Железник, во околината на градот Демир Хисар.

Познато е по Смилевскиот конгрес и кревањето на Илинденското востание. Селото е родно место на големиот национален деец Даме Груев — еден од основачите и водачите на ВМРО, овековечен со споменик.

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Селото се наоѓа на крајниот јужен дел од територијата на Општина Демир Хисар, во подножјето на Бигла Планина. Селото е ридско, на надморска височина од 940 метри.

Од патот Демир ХисарБитола населбата е оддалечена малку повеќе од девет километри. Атарот зафаќа површина од 16,4 км². Во него шумите заземаат површина од 1.400 ха, на пасиштата отпаѓаат 113 ха, а на обработливото земјиште 104 ха. Селото има полјоделско-шумарска функција.

Историја[уреди | уреди извор]

Смилево во почетокот на ХХ век
Манастирот „Св. Петар“ во Смилево

Смилево е единствено мијачко село во Демирхисарско. Населено е со Мијаци, дојдени од мијачкиот предел кон крајот на XVIII и почетокот на XIX век, бегајќи од големите зулуми и грабежи. Легендата вели дека до денешната населба на селото Смилево постоела населба од Брсјаци. Тоа место се нарекува Старо Смилево. Новопристигнатите Мијаци продолжиле да се занимаваат со сточарство, но кога и таму се јавиле грабежи и несигурност го напуштиле сточарството и се ориентирале кон ѕидарскиот занает. Набргу станале најголемите мајстори - ѕидари во Битола, Ресен и пошироко.

Населбата што ја создале новите доселеници во прво време се викала Ново Смилево, а подоцна само Смилево. Според кажувањата на некои постари селани се смета дека во Смилево се доселиле и Брсјаци од други села. Меѓу позначајните семејства кои го нашле својот дом во Смилево биле: Гарци од с. Гари, Коштревци од Галичник, Трампевци од Тресонче, Пејчиновци и Најдановци од Лазарополе, Жежовци од Ехловец, Бучиновци од Бучин, Кочанковци од Лева Река, Ресенско, Марушевци од Златари, Граматковци од Кривени, и др. Старото население од Старо Смилево поради честите грабежи се преселило во Ново Смилево.[2]

Смилево во XX век[уреди | уреди извор]

Табела со споредба на употреба на зборови во Папрадиште и Смилево
Научен труд за тајниот јазик на печалбарите од Смилево со збирка на зборови, реченици, текстови и граматичко-лингвистички проучувања

Жителите на Смилево активно се вклучиле во борбите на ВМОРО. Тука се одржува и Смилевскиот конгрес од 2 до 7 мај 1903 година, на кој е решено да се крене Илинденското востание во Битолскиот револуционерен округ, а индиректно во Македонија и Одринско. За време на востанието селото било ослободено, но потоа селото е три дена разграбувано и опожарено.

Вечерта на 27 август 1906 година, селото било нападнато од преку 180 андарти предводени од капетанот Константинос Гутас, кои биле потпомогнати од турското население од околните села Обедник, Кажани и Рамна.[3] Групата започнала со палежи, убивања и грабежи низ селото. Колежот траел цел ден иако само на еден час од селото се наоѓал турскиот гарнизон сместен во Гопеш. Следниот ден биле информирани конзулите од Битола, кои заедно со тројца англиски новинари дошле во посета на селото. Според Христо Силјанов во колежот биле убиени 15 селани, од кои 3 жени, а тројца биле ранети, од кои една жена, и запалени 10 куќи.

Таен јазик на смилевските ѕидари-печалбари[уреди | уреди извор]

Јазик распространет помеѓу мајсторите-печалбари по потекло од Смилево. Истиот јазик, со некои несуштествени разлики, се сретнувал и во Папрадиште и во Ореше.

Тајниот јазик бил користен од луѓето кои заминувале на гурбет, со цел непречен разговор на тајфите помеѓу муслиманите.[4]

Јазикот се појавил со засиленото заминување на печалба низ отоманските провинции и другите балкански земји. Неговиот развој траел неколку децении, а како главна карактеристика е дека неговите зборови главно припаѓаат на менливите морфолошки форми: глаголи, именки и придавки.

Население[уреди | уреди извор]

Смилевки во народна носија во 1913 год., една од првите фотографии во боја во светот

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Смилево имало 2.200 жители, сите Македонци христијани.[5] По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Смилево имало 2.500 жители.[6]

Од Смилево се иселил голем дел од населението и селото преминало од голема, во средна населба, населена со македонско население. Во 1961 година селото броело 1.158 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 384 жители. Во 2002 година во Смилево живееле 321 жител, сите Македонци.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[7] 1905[8] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 2.200 2.500 1.341 1.339 1.158 731 689 548 384 321
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[9]

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото влегува во рамките на проширената Општина Демир Хисар, на која ѝ била додадена поранешната Општина Сопотница по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Демир Хисар.

Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар.

Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Смилево, во која покрај селото Смилево, се наоѓале и селата Боиште и Обедник. Во периодот 1950-1952 постоела Општина Смилево во која влегувало само истоименото село.

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Меморијалниот музеј во с. Смилево, посветен на Смилевскиот конгрес
Археолошки локалитети[11]
Цркви[12]
Манастири
Споменици
  • Споменик на Даме Груев со спомен-парк, изграден во 1963 година

Редовни настани[уреди | уреди извор]

  • Петровден — главна селска слава
  • 7 мај — Денот на полицијата; првите безбедносни чети биле основани за време на одржувањето на Смилевскиот конгрес
  • Илинден — прослава
  • 23 декември — панихида за Даме Груев

Личности[уреди | уреди извор]

Родени во Смилево

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“. Завод за статистика на Македонија. 2002. http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf. конс. 18 август 2016 г. 
  2. Непокорени - Ѓорѓи Димовски Цолев, Борис Павловски, Битола 1982
  3. Андонов, Благојче (септември 2015). Андонов, Благојче. уред. Грчкиот колеж во Смилево, август 1906 година. „Македонска ризница“ (Александар Стеванов) том  38: 5. ISSN 18578314. http://issuu.com/makedonska_riznica/docs/makedonska_riznica_38. конс. 9 октомври 2015 г. 
  4. Константинов, Душко (1960) (на македонски). Таен јазик на смилевските ѕидари-печалбари. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%A2%D0%B0%D0%B5%D0%BD_%D1%98%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D1%95%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%BF%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B8.pdf. конс. 22 август 2016 г. 
  5. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 238.
  6. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.
  7. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  8. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  9. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popisi_nm_1948_2002_NasPoVozrPol_mk.px/?rxid=46ee0f64-2992-4b45-a2d9-cb4e5f7ec5ef. 
  10. „Основно образование“. македонски: Општина Демир Хисар. http://www.demirhisar.gov.mk/obrazovanie/osnovno-obrazovanie.html. конс. 26 јули 2016 г. 
  11. Коцо, Димче (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  12. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]