Вапила

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Вапила
Пат низ Вапила.jpg

Сретселото во Вапила

Вапила is located in Македонија
Вапила
Местоположба на Вапила во Македонија
Координати 41°11′34″N 20°49′51″E / 41.19278° СГШ; 20.83083° ИГД / 41.19278; 20.83083Координати: 41°11′34″N 20°49′51″E / 41.19278° СГШ; 20.83083° ИГД / 41.19278; 20.83083
Регион Logo of Southwestern Region, North Macedonia.svg Југозападен
Општина Coat of arms of Ohrid Municipality (2014).png Охрид
Област Охридско
Население 112[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 6306
Повик. бр. 046
Надм. вис. 960 м
Вапила на општинската карта
Вапила во Општина Охрид.svg

Атарот на Вапила во рамките на општината
Commons-logo.svg Вапила на Ризницата


Вапила — село во Општина Охрид, во околината на градот Охрид.

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Поглед на селото Вапила

Ова село се наоѓа во Охридско, во северниот дел на територијата на Општина Охрид, од десната страна на Коселска Река.[2] Селото е ридско, на надморска височина од 960 метри. Од самиот град Охрид е оддалечено 12 километри.[2]

Куќите на ова мало село се распослани во долината на малата река Вапилица, десна притока на Коселска Река. Околни села се: Расино, Ливоишта и Косел. Мештаните со вода за пиење се снабдуваат од бунари.[3]

Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Ќерамидница, Вапилица, Муто-Орев, Скаранец, Ливаѓе, Кошариште, Бенов-Лаз, Чавдарица, Широка-Арем, Манастириште, Рукоец, Мамачов Рид и Тројани.[3]

Селото е од разбиен тип. Поделено е на следниве маала: Горно, Долно, Ливадско, Смоленичко и Крувче.[3]

Поради тоа што селото е сместено на Коселскиот Расед, во селото може да се сретнат поствулкански појави, како што се мофетите.[4]

Историја[уреди | уреди извор]

Познато е преданието дека старото село Вапила за време на турското владеење било уништено, меѓутоа не се знае кој ја уништил старата населба.[3]

Меѓутоа од тоа старо село се останати старини. Еден поголем дел источно од селото се нарекува Манастириште. Мештаните кажуваат дека имало остатоци од стар храм, односно од манастирот „Св. Спас“. По пропаѓањето на овој манастир, бил изграден истоимен манастир во селото Горно Лакочереј.[3]

Други старини се во самото село на месностите Гробишта и Црква. Тие се наоѓаат во непосредна близина едно со друго. Биле пронајдени остатоци од стари христијански гробови и од црква.[3]

Денешната населба настанала во првата половина на XIX век (околу 1830 година), која ја основале три словенско-христијански домаќинства. Од нив потекнуваат денешните селски родови.[3]

Во XIX век, Вапила било село во Охридската каза, на Отоманското Царство.

Родовите кои се населиле дошле на три турски чифлици, каде работеле до 1912 година. Сопствениците на чифлиците живееле во Охрид. Во селото се наоѓала и нивна кула.[3]

До 1945 година сите селски куќи се наоѓале една до друга, бидејќи селото било само во тесната долина. Меѓутоа, поради поплавите на реката Вапилица, селото добило разбиен тип.[3]

Стопанство[уреди | уреди извор]

Улица низ селото

Атарот зафаќа простор од 8,5 км². На него обработливото земјиште зазема површина од 308,9 хектари, на пасиштата отпаѓаат 312,7 хектари, а шумите 84,4 хектари.[2]

Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.[2]

До Втората светска војна, мештаните се занимавале со земјоделство и со сточарство, бидејќи селото поседува и ниви и планински терен. Најмногу се одгледувале кози и говеда, а во помала мера овци и коњи. Меѓутоа, сточарството денес е целосно напуштено. Исто така, и земјоделството не е развиено како порано, па многу ниви околу селото може да се забележат дека се напуштени.[3]

Население[уреди | уреди извор]

Во книгата „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“, издадена во Истанбул во 1878 година, во која е прикажена статистиката на машкото население од 1873 година, селото е посочено со 40 домаќинства и 132 жители.[5]

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Вапила живееле 64 жители, сите Македонци.[6] Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во Вапила имало 64 жители, егзархисти.[7]

Во 1961 година, селото броело 314 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 124 жители, македонско население.[2]

Според последниот попис од 2002 година, во селото Вапила живееле 112 жители, сите Македонци.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[8] 1905[9] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 64 64 268 303 314 285 249 161 124 112
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[10]

Родови[уреди | уреди извор]

Вапила е македонско православно село.[3]

Родови се:

  • Доселеници: Николовци или Шандаковци (22 к.), доселени се од некое село во околината на Пешкопеја, ја знаат следната генеологија Неде (82 години во 1980 година) Ристо-Никола-Цветан, основачот на родот кој се доселил во 1830 година; Климовци (23 к.), доселени се кога и Шандаковци од селото Велестово и Милевци или Шмаговци (5 к.), доселени се кога и претходните два рода од селото Враниште.

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Поглед на старата училишна зграда во Вапила
  • Поранешно основно училиште

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото влегува во рамките на Општина Охрид, која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година.

Во периодот од 1996 до 2004 година, селото се наоѓало во рамките на некогашната рурална Општина Косел.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Охрид.

Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Косел.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Косел, во која селото Вапила, се наоѓале и селата Горно Лакочереј, Долно Лакочереј, Завој, Куратица, Ливоишта, Опеница, Орман, Плаќе, Расино, Речица, Свиништа, Сирула и Косел. Во периодот 1950-1952, исто така, постоела општината Косел, во која влегувале селата Вапила, Косел, Ливоишта, Расино и Сирула.

Изборно место[уреди | уреди извор]

Во селото постои изборното место бр. 1337 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште. Во ова изборно место е опфатено и селото Расино.[11]

На претседателските избори во 2019 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 82 гласачи.[12]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Поглед на главната селска црква „Св. Недела“
Археолошки локалитети[13]
Цркви[14]

Редовни настани[уреди | уреди извор]

Слави[3]
  • Првата недела пред Велигден — постара слава
  • Стара недела (20 јули) — понова слава
Народни собири

Личности[уреди | уреди извор]

Родени во Вапила

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

  • ФК Борец — фудбалски клуб од Вапила, првак на Општинската фудбалска лига - Охрид во сезоната 2008/2009

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Се знае за следните иселени родови од селото: Кросновци (20 к.) и Вапилци (10 к.), живеат во Косел; Дировци (20 к.) и Стевовци (5 к.), живеат во Горно Лакочереј; Танковци (10 к.) и Анѓелоски (7 к.) во Ливоишта; Димовци (1 к.) во Подмоље. Во минатото родот Ќечовци се иселил во струшкото село ’Ржаново.[3]

По Втората светска војна, од селото се иселил голем број од населението.[3]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. конс. 3 ноември 2019. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Панов, Митко (1998) (на македонски). Енциклопедија на селата во Република Македонија. Скопје: Патрија. стр. 47. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf. посет. 3 ноември 2019 г. 
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 Trifunoski, Jovan F.; Трифуноски, Јован Ф. (1992). Ohridsko-struška oblast : antropogeografska proučavanja. Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti. ISBN 8670251582. OCLC 27418468. https://www.worldcat.org/oclc/27418468. 
  4. Група автори (2016). „Појави на вулканизам на територијата на Република Македонија“. Студија за геодиверзитетот и геонаследството на Република Македонија и другите компоненти на природата. Скопје: Министерство за животна средина и просторно планирање. стр. 59. ISBN 978-9989-110-90-0. http://www.moepp.gov.mk/wp-content/uploads/2016/12/STUDIJA_PRIRODA.pdf. 
  5. „Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 100-101.
  6. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  7. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 162-163.
  8. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  9. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  10. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. 
  11. „Описи на ИМ“. конс. 3 ноември 2019. 
  12. „Претседателски избори 2019“. конс. 3 ноември 2019. 
  13. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  14. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 

Поврзано[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]