Калишта

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Калишта
Калишта (Струшко).JPG

Поглед на селото Калишта и езерото

Калишта се наоѓа во Republic of Macedonia
Калишта
Местоположба на Калишта во Македонија
Координати 41°09′12″ СГШ 20°38′57″ ИГД / 
Регион Дримкол
Општина Општина Струга
Население 1178 жит.
(поп. 2002)
Надм. вис. 675 м
Commons-logo.svg Калишта на Ризницата

Калишта е село во Општина Струга, во околината на градот Струга.

Географиja и местоположба[уреди | уреди извор]

Главната улица во Калишта

Калишта се наоѓа на 4 километри јужно од градот Струга и е сместено веднаш на брегот на Охридското Езеро. Самото село Калишта и неговиот атар се допираат и протегаат од северозападниот брег на Охридското Езеро[1] на исток преку рамнината на Струшкото Поле кон подножјето на планината Јабланица на запад. Куќите на селото се расположени во плодната рамнина која се протега кон север и запад, а која е оградена од високиот карпест гребен (Елен Камен) на југ и Охридското Езеро на исток. Селото Калишта е од збиен тип и се дели на помали „маала“ според родовите кои живеат во него: Танасковци, Мустафовци, Шерифовци, Шабановци[1]. Калишта е рамничарско село расположено надморска височина од 696 метри[1]. Селото има мал атар кој опфаќа простор од 3,7 км², на кој обработливото земјиште зафаќа површина од 180 хектари, шумите зафаќаат 108 ха, а на пасиштата отпаѓаат само 52 хектари[1]. Низ селото минува асфалтниот пат од Струга кон неколку хотели и кампови, туристичката викенд-населба „Елен Камен“ и селото Радожда, а недалеку веднаш над самото село минува меѓународниот пат кон граничниот премин Ќафасан на македонско-албанската граница. Во непосредна близина на селото се наоѓа познатиот хотел „Бисер“, еден од најдобрите хотели на Охридското езеро. Соседни и околни села се Франгово и Радолишта на запад, Радожда на југ и градот Струга на север односно северо-исток.

Историja[уреди | уреди извор]

На јужната страна, веднаш на самиот крај на селото се наоѓа познатиот средновековен манастир посветен на успението на Пресвета Богородица, сместен во пештера над езерото, за кој се знае дека потекнува од XV век. Во денешно време покрај оваа стара пештерска црква постојат и две нови цркви со манастирски конаци подигнати крај самото езеро, веднаш до хотелот „Бисер“. За овој манастир секогаш се грижеле вредни калуѓерки. На карпестиот гребен кој се издигнува веднаш јужно од селото Калишта и се протега сѐ до селото Радожда постојат повеќе вакви стари средновековни пештерски цркви од XIV-XV век со доста вреден и интересен живопис. Поволната местоположба укажува дека на просторот на селото Калишта има население од многу одамна. Во пишаните историски извори Калишта спаѓа во старите села во струшкиот крај и народното предание наведува дека тоа најпрвин било македонско христијанско село[2]. Такво било сѐ до 1837 - 1838 година, до владеењето и нападите од бандите на Али-паша Јанински (овде познат како Али-паша Тепелини). За време на неговото владеење селото Калишта имало само 16 куќи, меѓутоа тогаш настанале големи „зулуми“ односно насилства, напади и грабежи со „потурчување“, поради што селските домаќинства освен две, некаде се иселиле[2]. За Али-паша овде се пеела и народна песна. Околу средината на XIX веки подоцна во Калишта се населени и други родови - турски и албански, поради што жителите на селото до 1912 година и помеѓѓу двете светски војни говореле на три јазици: македонски, албански и турски[2]. Меѓутоа, од албанската окупација од 1941 година, турскиот јазик почнал да исчезнува и жителите кои претходно говореле турски јазик сега говорат албански[2]. Покрај стариот манастир, во Калишта на самиот крај на селотопостои и нова црква посветен на Свети Никола летен, каде што се наоѓаат и селските гробишта. За неа се вели дека на нејзиното место постоела стара црква која била разрушена во првата половина на XIX век. Денешната убава црква е изградена во 1972 година, главно на залагањето на енергичниот мештанин Васил Танаскоски (тогаш на 79 години)[2]. Во средината на Калишта постои џамијата, при чија изградба, како што се вели, мајсторите ископале добро сочувана икона. Муслиманските гробишта се оддалечени од селото на тромеѓата со Радолишта и Франгово. Бројот на домаќинства во Калишта во текот на ХХ век се движел: 31 во 1921, 85 во 1948, 101 во 1961 и 114 во 1971 година.

Потекло и значење на името[уреди | уреди извор]

За потеклото и значење на името на селото Калишта постојат две претпоставки, од кои едната е предание на неговите жители, а втората се заснова на одликите на местоположбата. Името на селото потекнува од македонскиот јазик и на местниот струшки говор се нарекува и Калишча, а речиси во истата форма (со наставката , односно Калишти) се нарекува и од албанското население. Меѓу мештаните постои легенда според која се верува дека поради природните убавини на езерото и селото, некогаш овде повремено престојувала некоја кралица со име Калина, поради што селаните велат дека селото го добило името според неа[2]. Според верувањето нејзината куќа, наречена „кула“ се наоѓала крај средновековниот манастир[2]. Инаку, името Калишта е со значење на калливо место, место каде што земјата е каллива односно има или се прави кал, што наполно соодветствува со рамничарската местоположба веднаш на брегот на Охридското Езеро кој во овој дел е песоклив и каллив, обраснат со трски, лотоси и други водни растенија. Во Македонија постои уште едно село со име Калиште во подножјето на Шар Планина во Гостиварско.

Стопанство[уреди | уреди извор]

Според составот на атарот селото Калита има поледелска функија, а дел од домаќинствата се занимаваат и со риболов[1]. Сепак врз основа условите кои ги нуди природата и местоположбата жителите на Калишта се занимаваат со бројни второстепени и третостепени услужни стопански дејности, пред сѐ туризам и угостителство кое во голем подем поради што и самото село претставува своевидно туристичко средиште. Од земјоделството најзастапени гранки се поледелското одгледување на жита, пред се и најмногу пченица и особено пченка, како и градинарските култури како одгледување на зелени и црвени пиперки, патилиџани (домати), лук, кромид, марула, тикви. Од сточарството во помали размери е застапено одгледувањето на крупни говеда како крави и волови, а доста е застапено и живинарството односно одгледувањето на кокошки, гуски и шатки. Секоја куќа покрај насадите со градинарските култури во своите дворови има и доста овошни дрвја пред се: јаболка, сливи, цреши и круши. Со земјоделство и сточарство во Калишта главно се занимаваат жителите Албанци, додека риболовот е старо занимање на жителите Македонци[2], кои во услови на негово опаѓање во поново време со можностите за приватно претприемништво повеќе се преориентираат кон туризмот и угостителството. Во селото работи и столар „Краста“ со сопствен погон и стоваршите, повеќе продавници. На карпестиот гребен и возвишение јужно и југозападно од селото има и помали ископи на песок и камен за градежништво. Поради непосредната близина и добрата поврзаност со градот Струга некои жители се вработни или остваруваат занаетчиски и услужни дејности таму, а поради непосредната близина на албанската граница во поново време некои жители се занимаваат и со трговија.

Туризам и угостителство[уреди | уреди извор]

Поради изворедната местоположба со многубројни природни убавини крај брегот на Охридското Езеро во селото Калишта повеќе од половина век е доста равиен туризмот и самото село е прераснато во значајно туристичко средиште. Веднаш на самиот јужен крај на селото се наоѓа познатиот хотел „Бисер“ кој е еден од најголемите, најдобрите и најубаво опремените хотели на Охридското Езеро. Веднаш непосредно до овој хотел се наоѓа и познатиот средновековен манастир посветен на Пресвета Богородица, после кој веднаш се наоѓа неодамна обновениот хотел „Изгрев“ кој во моментот ги поседува најмодерните и најубаво опремените плажа и воден парк (топогани, скокалници итн.). Од големите хотелски комплекси и одмаралишта, веднаш над самото село Калишта на околу 1 километар оддалеченост на патот кон Радожда се наоѓаат и хотелите „Макпетрол“ и „Скопје“. Непосредно до селото на карпестиот возвишен гребен, опкружена во борова зимзелена шума се наоѓа туристичката населба „Елен Камен“ со многубројни викенд-куќи и модерни вили. Туризмот е во подем и во самото село Калишта, посебно кај жителите Македонци кои поради напуштање и намалување на обемот на вековно старото занимање со риболов, од неодамна имаат отворено неколку нови хотели и ресторани. Скоро отворени туристичко-угостителски објекти кои работат во самото село Калишта се: хотелот и рибен ресторан „Езерски Бран“, хотелот „Разме“, ресторанот „Лиќени“, авто-кампот „Рино“.

Население[уреди | уреди извор]

Според последниот попис на населението на Македонија од 2002 година, селото има 1.178 жители. Следува табела на националната структура на населението[3]

Националност Вкупно
Македонци 95
Турци 0
Роми 0
Албанци 1 079
Власи 1
Срби 1
Бошњаци 0
Други 2

На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:[4]

Години Македонци Албанци Турци Роми Власи Срби Бошњаци Ост. Вкупно
1948 477
1953 56 510 1 1 ... 568
1961 67 596 ... ... 2 ... 2 667
1971 75 706 ... 2 ... 2 785
1981 75 896 1 ... 2 974
1994 89 901 2 ... 992
2002 95 1.079 1 1 2 1.178

Според бројот на жителите Калишта е голема населба која што во 1961 година броела 667 жители од кои 67 Македонци и 596 Албанци, додека во 1994 година бројот на населението пораснал на 992 жители од кои 89 Македонци, 901 Албанци и 2 Срби[1]. Во текот на ХХ век бројот на домаќинствата и жителите во Калишта бил во постојан пораст и се движел од 282 жители и 31 домаќинство во 1921, 477 жители и 85 домаќинства во 1948, на 785 жители и 114 домови во 1971 година[2]. Зголемување на бројот на жителите за 186 од кои кај Македонците за 6, а кај Албанците за 88 е забележан и на последниот попис од 2002 година.

Родови[уреди | уреди извор]

Во Калишта живеат Македонци од православна вероисповед и Албанци со исламска вероисповед.

  • Староседелски македонски род во Калишта се Танасковци чија слава е Свети Никола и се остаток од некогашното бројно македонско христијанско население во селото. Го знаат следниот родослов: Васо (на 79 години во 1971)-Павле-Коста-Танас-Кочо. Родовското презиме го добиле по кочовиот син Танас, а за предокот Коста се вели дека бил многу познат риболовец кој еднаш продал дел од обработената земја за да може да го плати износот на годишниот закуп за риболов во езерото[2].
  • Албански родови во Калишта се: Скавица (25 куќи) е еден од најстарите албански родови во селото. Се доселиле ‘како козари’, во втората половина на 18-от век. Дошле од Љума од селото Скавица, а патот ги водел преку превојот Враца (на Шар Планина).[5] Мустафовци кои се гранка на претходно наведениот македонски христијански род Танасковци. Во првата половина на XIX век поради напад од Али-паша Јанински селото Калишта било раселено и во него останале само два брата - синови на некој Коче при што едниот од нив Танаско останал во христијанство и од него потекнуваат споменатите Танасковци, а другиот брат преминал во ислам и од него се Мустафовци кои со бројните албански доселеници го прифатиле и албанскиот јазик. Шерифовци доселени се околу средината на XIX век со турско (јуручко) потекло од „источна страна“ од околината на Гевгелија. Шабановци и Алиу се доселиле после Шерифовци од јужна Албанија. Шкиналари можно е да имаат македонско (словенско) потекло на што укажува нивното име[2]

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Манастирот „Успение на Пресвета Богородица“ во Калишта
Селската црква посветена на Св. Никола Летен

Во селото Калишта работи деветгодишно основно училиште. Работат и приватна амбуланта со здравствена ординација и повеќе други услужни објекти.

Цркви и манастири[уреди | уреди извор]

Личности[уреди | уреди извор]

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Од селото има поголем број на иселеници и тоа претежно Албанци во Струга, Скопје и во странство претежно во западна Европа: Германија и Швајцарија. Албанскиот род Калиштани се иселил во струшкото село Биџево[2].


Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Панов, Митко (1998) (на македонски). Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја.. Патрија. стр. 144. 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 Ф. Трифуноски, Јован (1992) (на српски). Охридско-струшка област. Српска академија наука и уметности. стр. 168-169. 
  3. http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис во Македонија 2002. - Книга 10.
  4. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk.
  5. Албанците во Македонија само од 1780 година, д-р Ристо Ивановски, Битола, 2014 год., 9 стр.
  6. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7.