Народна литература

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Народната литература е создадена од народот или пак како наратор се зема народниот раскажувач. Но поточно народната литература е создадена од колективен автор. Таа се пренесувала од колено на колено (од генерација на генерација) по усмен пат. Најпознати собирачи на народни умотворби од Македонија се Марко Цепенков, Кузман Шапкарев, Константин Миладинов, Димитар Миладинов и др.

Поделба[уреди | уреди извор]

Надодна книжевност се среќава уште и како усна или наративна. Тоа е традиционален книжевен облик близок на народот и очуван во неговите сеќавања. Ваков вид книжевност во балканските простори има исклучиво важна, долга и значителна традиција. Народната книжевност се пренесувала усно, преку раскажување, пеење, магијски и бајачки обреди. Богатството на народната книжевност е непроцениво, посебно за народите кои од различни катастрофи, војни и други неповолни причини не успеале од времето да ја одбранат својата пишана книжевност.

Карактеристично за усната книжевност е нејѕиното пренесување од колено на колено. Во древните времиња, на традиционалните зимски седенки, раскажувањето и пеењето претставувало посебен вид на уметничко претставување, очувување на историските карактеристики, но и магиско, апотропејно справување со злите сили.

Народната книжевност потекнува од незнаен автор. Според начинот на интерпретација може да се подели на поединечна и колективна. Според основна поделба, усната книжевност се дели на проза и поезија, која пак се среќава во класичната поделба на епска, лирска и епско лирска поезија. Дополнително усната книжевност, посебно лирската поезија може да се подели на:

  • обредни;
  • митолошки;
  • религиски;
  • трудови;
  • љубовни;
  • семејни;
  • песни за деца;
  • хумористични;
  • ласцивни;
  • тажаленки.

Извори и собирачи[уреди | уреди извор]

Меѓу најценетите извори се вбројуваат гуслари, трговци, жени и претставници на групи кои учествувале во обреди. Оваа книжевност била составен дел од секојдневието на народниот човек и можела да се сретне при речи си секаков вид на работа (жнеење, копање, одење во црква, подготовка на храна, раѓање, лечење, погреби и др.), во исто време народното прераскажување и пеење на епските песни се сметало за вистинска дарба и оние кои ги пренесувале овие дела биле почитувани и радо прифаќани на секоја гозба, прослава, седенка. За народната книжевна традиција кај балканските народи постојат сведоштва сочувани од страна на европски патописци и хроничари, како што се Словенецот Бенедикт Курипешиќ, унгарскиот летописец Себастиан Тиноди, германскиот писател Стефан Герлах и др. Во 16 век, се сренуваат цели народни (јуначки) песни, во делата на Петар Хекторовиќ (Хвар, од кои е едната за „Марко Краљевиќ и брат му Андријаш“. Во 17 век дубровничкиот писател Ѓурѓе Бараковиќ остава записи за книжевна народна практика со која се опевуваат херојските дела на Крали Марко, Милош Обилиќ и др.

Вистински подем во воскреснување и пошироко претставување на народната (усна) книжевност стига со Вук Стефановиќ-Караџиќ, кој пак под влијание на браќата Грим, собира и објавува значителен дел на народната проза и поезија од Србија.

Во Македонија со собирачка дејност најнапред се издвоил Димитриј Миладинов, а подоцна и неговиот брат Константин. Непроцениво е собирачкото дело на Марко Цепенков, а во таа дејност се истакнуваат и Кузман Шапкарев и Ѓорѓија Пулевски.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]