Европска централна банка

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Европска централна банка
Лого на Европската централна банка Седиште на Европската централна банка (Eurotower)
Лого на Европската централна банка Седиште на Европската централна банка (Eurotower)
Седиште Франкфурт, Германија
Координати 50°06′34.2″ СГШ 8°40′26.4″ ИГД / 50.1095, 8.6740
Основана 1 јуни 1998
Претседател Марио Драги
Земја
Валута евро
ISO 4217 EUR
Резерви
Каматна стапка 0,75%
Депозитна стапка 0%
Страница www.ecb.europa.eu
Претходник
Европска Унија
Знаме на Европската унија

Дел од серијалот:
Политика на и управување со
Европската Унија

Европската централна банка (ЕЦБ) (англиски: European Central Bank, ECB) со седиште во Франкфурт на Мајна, Германија, е централна банка на Eврозоната, која е надлежна за монетарната политика на членките на Европската Унија што го употребуваат еврото како валута. ЕЦБ е основана на 1 јуни 1998 година. Европската централна банка (ЕЦБ) е орган на ЕУ и заедно со централнитe банки на 17 членки на ЕУ го сочинува заедничкиот Европски систем на централни банки (ЕСЦБ). Иако ЕЦБ и ЕСЦБ биле основани со Договорот на ЕУ од 1992 година, тие започнале да работат дури во 1998 (ЕЦБ) и 1999 година (ЕСЦБ) со воведувањето на еврото за безготовински плаќања. ЕЦБ и ЕСЦБ го замениле Европскиот монетарен институт, кој бил воведен во 1994 година врз основа на Европската економска и монетарна унија.

Капиталот на банката е во сопственост на централните банки на сите 27 членки на ЕУ. Банката е основана со Договорот од Амстердам во 1998 година, и е со седиште во Франкфурт, Германија. Актуелниот претседател на Европската централна банка е Марио Драги, поранешен гувернер на Банката на Италија кој го замени Жан-Клод Трише.

Економска и монетарна унија[уреди]

Воведувањето на монетарната унија е извршено со ратификацијата на Спогодбата за Европската Унија во Мастрихит во 1992 година. Економските придобивки од формирање на монетарната унија се гледаат во следното:

  • единствена валута ги отстранува трансакционите трошоци при менување на валутата на земјите членки (која се проценува на 0.5% од БДП на Европската Унија),
  • исчезнува ризикот од флуктуација на девизните курсеви како на домашните така и на странските валути при трговија внатре во ЕУ,
  • независната Европска централна банка гарантира ценовна стабилност.


Формирањето на монетарната унија значи одрекување на монетарниот суверенитет на земјите членки во корист на ЕЦБ. Основањето на ЕЦБ претставува институционален столб на монетарната унија. Воведувањето на економската и монетарна унија се одвиваше во три фази:[1]


Основање на Европската централна банка[уреди]

Европската централна банка е наследник на Европскиот монетарен институт (ЕМИ). ЕМИ бил основан во почетокот на втората фаза од економската и монетарна унија за да се справи со преодните прашања на државите, усвојување на еврото и да го подготви создавањето на Европската централна банка и Европскиот систем на централни банки (ЕСЦБ). ЕМИ ја презел функцијата од претходниот Европски монетарен фонд за соработка (EMФС). ЕЦБ формално го заменила ЕМИ на 1 јуни 1998 година врз основа на Спогодбата за Европската унија (Спогодбата од Мастрихт), сепак таа не функционирала во целост до воведувањето на еврото на 1 јануари 1999 година, сигнализирајќи ја третата фаза на ЕМУ. ЕЦБ била последна институција потребна на ЕМУ, како што било наведено извештаите за ЕМУ направени од страна Пјер Вернер и Жак Делор. ЕЦБ формално започнала со работа на 1 јуни 1998 година.[3]

Цели и задачи на Европската Централна Банка[уреди]

Примарната цел на ЕСЦБ е гарантирање на стабилноста на цените во еврозоната, односно одржување на инфлацијата на ниско ниво и спречување на дефлација. Примарната цел на Европската централна банка е утврдена во членот 127 од Договорот за функционирање на Европската унија. Управниот совет во октомври 1998 година ја дефинирал ценовната стабилност како ниво на инфлација од околу 2%, мерена преку Хармонизираниот индекс на потрошувачките цени, набљудувано на среден рок. Управниот совет ја потврдил оваа дефиниција во мај 2003 година, по темелна евалуација на на стратегијата на монетарната политика на ЕЦБ. По тој повод, Управниот совет појаснил дека “одржувањето на ценовната стабилност има за цел да се задржи стапката на инфлација под, но блиску до, 2% на среден рок". Без оглед на тоа што целта е стабилноста на цените, во Договорот, исто така, се наведува дека "ЕСЦБ ги поддржува општите економски политики во Унијата, со цел да се придонесе кон постигнувањето на целите на Унијата." За разлика од другите централни банки, на пример, на Федералниот резервен систем, ЕЦБ има една примарна цел, а сите други цели се подредени на неа.[4]


Главните задачи на ЕЦБ се воспоставување и спроведување на монетарната политика во земјите на Европската монетарна унија (ЕМУ), ракоодење со официјалните девизни резерви, промовирање на непречено плаќање и извршување на девизни трансакции. Освен тоа, ЕЦБ има ексклузивно право да го одобри издавањето на евробанкнотите во еврозоната. Задачите на Европската централна банка се дефинирани во Договорот за основање на Европската Унија. Одтука, ЕЦБ оносно Евросистемот ја формира и имплементира:[5]

  • Монетарната политика

Евросистемот е одговорен за дефинирање и спроведување на монетарната политика на еврозоната. Ова е јавната политичка функција која се спроведува главно преку операции на финансиските пазари. Важно за оваа задача е целосната контрола на Еуросистемот врз монетарната база. Како дел од тоа, ЕЦБ и националните централни банки се единствените институции кои имаат право да издаваат банкноти во еврозоната. Со оглед на зависноста на банкарскиот систем од примарните пари, Евросистемот е во позиција да има доминантно влијание на условите на пазарот на пари и на пазарните каматни стапки.

  • Девизното работење

Девизното работење влијае на девизниот курс и домашните услови на ликвидност, кои се важни за монетарната политика. Ако централната банка ја врши оваа задача, таа гарантира дека девизното работење останува конзистентно со целите на монетарната политика.

  • Промовирање на непречено функционирање на платните системи

Платните системи се средство за трансфер на пари помеѓу кредитните и други финансиски институции. Оваа функција ги става нив во срцето на економската финансиската инфраструктура . Доделувањето на задачата за промовирање на нивното непречено функционирање на Евросистемот ја признава важноста за постоење ефикасен платен систем - не само за водењето на монетарната политика, туку и за стабилноста на финансискиот систем , како и за економијата како целина.

Една од најважните причини за управување со портфолиото на девизните резерви е да се осигура дека ЕЦБ има доволно ликвидност за да го спроведе девизното работење. Девизните резерви на ЕЦБ се управуваат на децентрализиран начин од страна на националните централни банки кои ќе одлучат да учествуваат во функција на ЕЦБ за управување со девизните резерви. Овие националните централни банки дејствуваат во име на ЕЦБ во согласност со инструкциите добиени од ЕЦБ. Иако националните централни банки се справуваат со своите девизни резерви самостојно, нивните операции на девизниот пазар, над одреден лимит, се предмет на одобрување на Европската централна банка, со цел да се обезбеди конзистентност со девизниот курс и монетарната политика на Евросистемот.[6]

Натамошни задачи на ЕЦБ се и: советодавни функции, собирање на статистички податоци, прудентна супервизија и финансиска стабилност, издавање евробанкноти и обезбедување на нивниот интегритет, меѓународна соработка итн.[7]

За разлика од националните централни банки, Европската централна банка врши само неколку операции. Таа се фокусира на формулирање на политиките и на обезбедување дека одлуките се спроведуваат доследно од страна на националните централни банки. Особено, ЕЦБ е одговорна за:

  • Дефинирање на политиките на Евросистемот
  • Одлучување, координирање и следење на операциите на монетарната политика
  • Донесување на законски акти
  • Одобрување на издавање на банкноти
  • Интервенции на девизниот пазар
  • Работењето на платните системи и надзор на плаќањето и други инструменти на финансискиот пазар
  • Меѓународна и европска соработка
  • Поднесува извештаи до органите на ЕУ
  • Следење на финансиските ризици
  • Исполнување на советодавните функции за институциите на ЕУ и националните власти
  • Водење на ИТ системи
  • Стратешко и тактичко управување со девизните резерви на ЕЦБ

Органи за одлучување во ЕЦБ[уреди]

Органи на одлучување во ЕЦБ се:[8]

Управниот совет е највисокото тело за донесување одлуки на ЕЦБ, во кој припаѓаат членовите на Извршниот совет на ЕЦБ и гувернерите на централните банки на земјите од еврозоната. Согласно Статутот на ЕСЦБ, Управниот совет на ЕЦБ треба да заседава најмалку десет пати годишно. Датумите на состаноците се определуваат од самиот Управен одбор, на предлог на Извршниот одбор. Во моментов, Управниот совет се состанува два пати месечно, обично во првиот и третиот четврток од месецот. Прашањата поврзани со монетарната политика, вообичаено се дискутираат само на првиот состанок во месецот. Претседателот на Советот на ЕУ и членовите на Европската комисија можат да присуствуваат на седниците, иако право на глас имаат само членовите на Управниот совет. Секој член на Управниот совет има еден глас и, освен за одлуките за финансиските прашања на ЕЦБ, Управниот одбор одлучува со просто мнозинство. Во случај на еднаквост при гласањето, Претседателот има одлучувачки глас. Во однос на финансиските прашања, на пример, капиталот на ЕЦБ, преносот на девизните резерви или распределбата на готовинските приходи, гласовите се земаат предвид според учеството на НЦБ во запишаниот капитал на ЕЦБ. Договорот за Европската унија и Статутот на ЕСЦБ и на ЕЦБ му даваат право на Управниот совет да ги носи стратешки најважните одлуки за Евросистемот. Главните одговорности на Советот вклучуваат:

  • формулирање на монетарната политика на еврозоната, односно донесување на одлуки за нивото на основните каматни стапки на ЕЦБ;
  • усвојување на насоки извршување на задачите на Евросистемот.

При одлучување за монетарната политика и други задачи на Евросистемот, Управниот совет го почитува развојот во еврозоната како целина.


Извршен одбор е оперативно тело на ЕЦБ, кое ги спроведува одлуките на Управнито совет. Извршниот одбор на ЕЦБ е составен од претседател, заменик-претседател и четири други членови. Тие се именуваат од редот на лица со признаен углед и професионално искуство во областа на монетарните и банкарски прашања, со заедничка согласност на владите и шефовите на државите од еврозоната, по препорака од Советот на ЕУ, а по консултации со Европскиот парламент и Управниот одбор на ЕЦБ, со мандат во траење од осум години, а повторен избор не е дозволен.[9] Седниците на Извршниот одбор обично се одржуваат секој вторник. Претседателот на ЕЦБ, или во негово отсуство, заменик-претседателот, претседава на состаноците на Управниот совет, Извршниот совет и Генералниот совет на ЕЦБ. Председателот може да присуствува на седниците на Еврогрупата - неформална група на министрите за економија и финансии од еврозоната, и може да учествува на состаноците на Советот на ЕУ, кога се разговараат за прашања поврзани со целите и задачите на Евросистемот. Главните одговорности на Извршниот одбор се:

  • да ги подготват состаноците на Управниот одбор;
  • да применува монетарната политика во еврозоната во согласност со прифатените од Управниот совет насоки и решенија, како и при тоа да дава упатства на НЦБ;
  • да раководи со тековната активност на ЕЦБ;
  • да остварува одредени ингеренции, вклучувајќи регулаторни, делегирани од страна на Управниот совет.


Генералниот совет ги вклучува претседателот и заменик-претседателот на ЕЦБ и гувернерите на националните централни банки на сите земји-членки на ЕУ. Останатите членови на Извршниот одбор, претседателот на Советот на ЕУ и член на Европската комисија можат да присуствуваат на седниците на Генералниот совет, но немаат право да гласаат. Генералниот совет може да свикува седници, кога претседателот смета дека е потребно, или на барање на најмалку тројца членови. Тој заседава обично во Франкфурт, еднаш на три месеци. Генералниот совет не носи одговорност за одлуките поврзани со монетарната политика во еврозоната. Тој ги презема задачите на ЕМИ кои ЕЦБ треба да ги спроведува во третата фаза на ЕМУ, додека има земји-членки на ЕУ, кои не го прифаќаа еврото. Тоа значи дека Генералниот совет одговара главно за известување за напредокот за приближување на земјите-членки на ЕУ, кои не го прифатиле еврото, и за обезбедување на совети за неопходните подготовки за прифаќање на еврото за нивна валута. Генералниот совет ги помага советодавните функции на ЕСЦБ и помага за собирање на статистички информации.[10]


Институционална независност на Европската централна банка[уреди]

Европската централна банка претставува независна институција и оваа институција функционира по правила кои се пропишани во Статутот н ЕЦБ и Мастришкиот договор. Според овие правила, никој не може да влијае на работата на ЕЦБ. При остварување на задачите поврзани со Евросистемот, ЕЦБ и националните централни банки немаат право да побараат или прифатат упатства од институциите или органите на заедницата, од која и да е влада земја-членка на ЕУ или од каков и да е друг орган. Аналогно, институциите и телата на заедницата и владите на земјите-членки немаат право да влијаат на членовите на органите за донесување решенија на ЕЦБ или на НЦБ при остварување на нивните задачи.


Персонална независност. Статутот на ЕСЦБ и на ЕЦБ ги предвидува следниве услови за гувернерите на националните централни банки и за членовите на Извршниот одбор:

  • минимален мандат од пет години за гувернерите на националните централни банки;
  • мандат од осум години за членовите на Извршниот одбор на ЕЦБ, без можност за повторен избор;
  • отстранување од функцијата на членовите на Извршниот одбор во случај на неспособност за извршување на обврските или при сериозно прекршување; во тој поглед Судот на Европските заедници е надлежен да ги решава сите спорови.


Функционална независност.[11] Во однос на законодавната власт, ЕЦБ има најголем степен на независност. Според Мастришкиот договор ЕЦБ има минимална обврска за известување, т.е. таа има обврска да поднесе годишен извештај до Европскиот Парламент. Статутот на ЕСЦБ и на ЕЦБ изрично им забранува на ЕЦБ и националните централни банки да одобруваат кредити или било кој друг тип на позајмувања на институции и тела на ЕУ, централните влади, како и локални, регионални и други јавни органи на власта. Исто така, ним им е забрането директно да купуваат должнички инструменти од наведените субјекти. Регулативното користење на операциите на отворен пазар претставува дополнителна гаранција за независноста на ЕЦБ. Уште една од карактеристиките кои зборуваат за независноста на ЕЦБ е тоа што таа самата го одредува својот буџет.[12]

Стратегија на Европската Централна банка[уреди]

Стратегијата на монетарната политика на ЕЦБ обезбедува сеопфатна рамка во која се донесуваат одлуките за соодветното ниво на краткорочните каматни стапки. Стратегијата на монетарната политика на ЕЦБ се состои од:

  • квантитативна дефиниција на ценовната стабилност, и
  • дваoстолбниот пристап кон анализа на ризиците на ценовната стабилност.


1.Квантитативна дефиниција на ценовната стабилност: Првиот елемент на стратегијата на ЕЦБ е квантитативна дефиниција на ценовната стабилност. Управниот совет на ЕЦБ ја дефинира ценовната стабилност како пораст од година на година на Хармонизираниот индекс на потрошувачките цени во еврозоната под 2%. Притоа, Управниот совет појаснува дека, во одржувањето на ценовната стабилност, ЕЦБ има за цел да ја задржи стапката на инфлација под, но блиску до, 2% на среден рок.

2.Пристапот на два столба

Со цел најдобро остварување на својата цел за одржување на ценовната стабилност, ЕЦБ, како и секоја друга централна банка, треба темелно да ги анализира економските случувања. Пристапот на ЕЦБ за организирање, оценување и проверка на информациите релевантни за оценување на ризиците за ценовната стабилност се заснова на две аналитички перспективи, познати како "два столба": економска анализа и монетарна анализа. Тие ја формираат основата за севкупната оценка на Управниот совет за ризиците на ценовната стабилност и одлуките за монетарната политика.

  • Економската анализа, по правило, се уредува со оценување на тековните економски и финансиски движења од аспект на меѓусебните дејства помеѓу понудата и побарувачката, факторите на производство и услугите.
  • Монетарната анализа служи како средство за проверка на краткорочните и среднорочните показатели кои се јавуваат во економската анализа. Со неа се обезбедува преглед на состојбата на ликвидноста и се следи монетарниот раст во однос на референтната вредност.[13]

Претседатели на Европската централна банка[уреди]

Првиот шеф на ЕЦБ бил Вим Дуизенберг, поранешниот претседател на Холандската банка и поранешен министер за финансии на Холандија.

Во ноември 2003 година, на функцијата претседател на ЕЦБ, него го наследил Жан - Клод Трише.

Во ноември 2011 година бил избран третиот гувернер на ЕЦБ - Марио Драги.

Наводи[уреди]

  1. „ECB: Economic and Monetary Union“. ECB. http://www.ecb.int/ecb/history/emu/html/index.en.html. конс. 15 октомври 2007. 
  2. „Економска и Монетарна унија“. Дирекција за европске интеграције. http://dei.gov.ba/dokumenti/?id=4585. 
  3. Официјална страница на ЕСБ
  4. „Powers and responsibilities of the European Central Bank“. European Central Bank. http://www.ecb.int/ecb/orga/tasks/html/index.en.html. 
  5. Bertaut, Carol C.. „The European Central Bank and the Eurosystem“. „New England Economic Review“ (2nd quarter): 25–28. http://www.bos.frb.org/economic/neer/neer2002/neer202e.pdf. 
  6. „Основни цели на Евросистемот“. ECB. http://www.ecb.int/ecb/educational/facts/orga/html/or_009.en.html. 
  7. Fairlamb, David, Rossant, John. „The powers of the European Central Bank“, BBC News.
  8. ECB: Decision-making bodies
  9. „Европа од А до Ш - Европска Централна Банка, Deutsche Welle, на Македонски јазик“. http://www.dw.de/%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0-%D0%B5%D1%86%D0%B1/a-16493740. 
  10. „Предговор од претседателот на Европска Централна Банка“. ECB. http://www.ecb.int/pub/pdf/other/escb_bg_webbg.pdf. 
  11. „Independence“. European Central Bank. http://www.ecb.int/ecb/orga/independence/html/index.en.html. 
  12. „Предговор од претседателот на Европска Централна Банка“. ECB. http://www.ecb.int/pub/pdf/other/escb_bg_webbg.pdf. 
  13. „Монетарна Стратегија на ЕЦБ“. ECB. http://www.ecb.int/ecb/educational/facts/monpol/html/mp_004.en.html. 

Надворешни врски[уреди]