Фјодор Михајлович Достоевски

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Фјодор Достоевски
Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg
Портрет на Достоевски од 1872
Роден Фјодор Михајлович Достоевски
11 ноември 1821(1821-11-11)
Москва, Руска империја
Починал 9 февруари 1881(1881-02-09) (воз. 59 г.)
Санкт Петерсбург, Руска империја
Националност Русин
Образование Воен инженерско-технички универзитет, Санкт Петерсбург
Период 1846–1881
Жанр роман, расказ, журналистика
Правец реализам
Значајни дела
Сопружник
Деца Соња (1868)
Љубов (1869–1926)
Фјодор (1871–1922)
Алексеј (1875–1878)

Потпис

Фјодор Михајлович Достоевски (руски: Фёдор Михайлович Достоевский; 11 ноември 18219 февруари 1881) — руски писател, една од главните ликови во руската книжевност.

Детство и младост[уреди | уреди извор]

Фјодор Михајлович Достоевски e роден во Москва на 11 ноември 1821 година. Фјодор бил второ од седумте деца на Михаил и Марија Достоевски. Набрзо, откако неговата мајка умрела од туберкулоза во 1837 година, тој и неговиот брат Михаил биле испратени во воената академија во Санкт Петерсбург. Во 1839 година умрел и неговиот татко, пензиониран воен хирург и насилен алкохоличар, кој работел во болницата за сиромашни „Маринск“, во Москва. Се претпоставува дека Михаил бил убиен од страна на неговите кметови, за кои е познато дека во повеќе прилики биле огорчени од однесувањето на Михаил во пијана состојба. Се претпоставува дека го убиле така што го врзале и му истурале вотка во устата додека не се удавил. Според друга приказна, Михаил умрел со природна смрт, а објаснувањето за неговата насилна смрт ја измислил соседниот земјопоседник, со цел полесно да го купи неговиот имот.
На Фјодор не му одело баш најдобро во воената академија во Санкт Петерсбург, затоа што бил лош по математика, која ја мразел. Наместо тоа, тој се посветил на книжевноста. Тогаш, високо го оценил Оноре Де Балзак и во 1843 година дури и превел едно од неговите најголеми дела „Евгенија Гранде“ на руски. Достоевски почнал да пишува свои дела отприлика во ова време, и во 1846 година се појавил неговиот прв роман, во форма на епистоларна драма, „Бедни луѓе“, кој добил одлична критика, а критичарот Висарион Белински ја дал следнава изјава: „Се роди новиот Гогољ!“. Истата година, неговиот брат Михаил добил дозвола за издавање на списанието „Епоха“, во кое објавувал и Достоевски.[1]
Од идејна гледна точка, Достоевски се формирал под влијание на социјалистите-утописти и бил член на кружоците на Белински, на Петрешевски, како и на револуционерниот кружок на Н. А. Спешнев и Дуров. По илегалното читање на „Писмата на Белински до Гогољ“, Достоевски бил уапсен и затворен на 23 април 1849 година, под обвинение дека учествувал во револуционерните активности против царот Николај I. На 16 ноември истата година бил осуден на смрт поради делување против власта во склоп на интелектуалниот круг, т.н. „Петрашевски круг“, заедно со другите водечки членови на кружокот.[2]
По лажното стрелање, на 22 декември 1849 година, кога му биле врзани очите и бил оставен да чека на студеното време, Достоевски бил помилуван и во јануари 1850 година бил испратен на присилна работа во работничкиот логор „Каторга“ во Омск, во Сибир. Во овој период, тој бил погоден од бројни епилептички напади, за кои имал генетски предиспозиции. Во 1854 година бил пуштен од затвор и следните пет години ги поминал како поручник во седмиот баталјон, стациониран во тврдината во Семипалатинск, во Казахстан.[3]
Овој период се смета за пресвртница во неговиот живот. Достоевски веќе претходно ги напуштил револуционерните политички ставови и им се вратил на традиционалните руски вредности. Станал христијанин и голем противниик на философијата за нихилизмот. Во тоа време ја запознал Марија Димитриевна Исеава, вдовица на некој пријател од Сибир, со која потоа и се оженил.

Зрели години и смрт[уреди | уреди извор]

Гробот на Достоевски во Санкт Петерсбург.

Во 1860 година, Достоевски се вратил во Санкт Петербург, каде започнал неколку неуспешни книжевни списанија со својот брат Михаил. Достоевски бил многу потресен од смртта на неговата сопруга во 1864 година и, веднаш потоа, од смртта на неговиот брат. Во овој период, тој бил во лоша финансиска состојба, а морал да ги издржува вдовицата и децата на неговиот брат. Оттука, потполно потонал во депресија, често губел пари на комар и се задолжувал.
Достоевски имал големи проблеми со комарот. Едно од неговите најпознати дела „Злосторство и казна“ било напишано во рекордно кратко време и брзо објавено, за да може да ги исплати коцкарските долгови, а кога ги исплатил, тој повторно останал без пари. Во исто време, Достоевски ја напишал и книгатаКоцкар“ за да го исполни договорот со своите издавачи.
Достоевски патувал и во Западна Европа. Таму, најпрвин се обидел да ја обнови љубовната врска со Аполинара Суслова, млада студентка, но таа одбила да се омажи за него. Уште еднаш му било скршено срцето, но набрзо ја запознал Ана Грегоревна, дваесетгодишна девојка која работела како стенограф, со која се оженил во 1867 година. Во овој период, Достоевски ги напишал своите најголеми дела. Од 1873 до 1881 година издавал, овој пат успешно, месечно книжевно списание со кратки статии и карикатури од актуелните настани. Списанието доживеало голем успех.
Пред крајот на животот, Достоевски живеел во градот Стара Руса (близу Санкт Петерсбург). Умрел на 9 февруари 1881 година од проблеми со белите дробови кои биле предизвикани од неговите епилептички напади. Погребан е на гробиштата „Тихвин“ во манастиротАлександар Невски“, во Санкт Петерсбург. Неговото тело до гробиштата било испратено од голема толпа луѓе (се проценува дека 40.000 луѓе присуствувале на неговиот погреб). На неговата надгробна плоча пишува: „Вистина, вистина ви велам, ако пченичното зрно не падне во земјата и не умре, останува само, а ако умре, донесува многу плод.” (Евангелие според Јован XII, 24), што е и епиграф на неговиот последен роман „Браќа Карамазови“.

Дела[уреди | уреди извор]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „Beleška o piscu“, во F.M. Dostojevski, Zapisi iz podzemlja. Beograd, BIGZ, 1984, стр. 119.
  2. „Beleška o piscu“, во F.M. Dostojevski, Zapisi iz podzemlja. Beograd, BIGZ, 1984, стр. 119.
  3. „Beleška o piscu“, во F.M. Dostojevski, Zapisi iz podzemlja. Beograd, BIGZ, 1984, стр. 119.