Требиште

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Требиште
Поглед на Требиште.jpg

Поглед на селото од дворот на Бигорскиот манастир

Требиште is located in Македонија
Требиште
Местоположба на Требиште во Македонија
Координати 41°37′41″N 20°35′21″E / 41.62806° N; 20.58917° E / 41.62806; 20.58917Координати: 41°37′41″N 20°35′21″E / 41.62806° N; 20.58917° E / 41.62806; 20.58917
Регион Logo of Polog Region.svg Полошки
Општина Coat of arms of Mavrovo and Rostuša Municipality.svg Маврово и Ростуше
Област Долна Река
Население 765[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 1254
Повик. бр. 042
Надм. вис. 940 м
Требиште на општинската карта
Требиште во Општина Маврово и Ростуша.svg

Атарот на Требиште во рамките на општината
Commons-logo.svg Требиште на Ризницата


Требиште — село во Општина Маврово и Ростуше, во областа Долна Река.

Потекло на името[уреди | уреди извор]

Селото првпат е забележано како Требиштем во документ од 1426 година, што може да има повеќе значења. Првото е да доаѓа од паганското значење на „требиште“ како жртвеник, олтар, вакавско земјиште или света шума. Второто е да доаѓа од „требено место“ или очистено место. Третото е од основата треб- што доаѓа од глаголот треби. И последното е дека доаѓа од „требиште“ што означува очистено место од дрвја и камења и претворено во нива.[2]

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Требиште се наоѓа во областа Долна Река, во југозападниот дел на територијата на Општина Маврово и Ростуше, од десната страна на реката Радика, чиј атар се издига на планината Дешат, каде што се допира со државната гранична линија со Албанија.[3] Селото е планинско, сместено на надморска височина од 940 метри.[3]

Селото е сместено на средно висока тераса, под Вели Врв на Дешат. Поседува бројни извори на вода и чешми.[4]

Месности во атарот на селото се следниве: Костадинов Лаз, Крушевица, Слатина, Банатски Дол, Пирок, Лојза, Параспур, Млаче, Шумица, Јавори, Виница, Рид, Леовец, Брдце, Планина, Осој, Лопушник, Корија, Старо Гумно, Коритишча, Горна Равен, Колиба, Лок, Чука, Пароски Ливади, Средорек, Старо Бачило, Сара, Ѓинина, Студена Вода и Бара.[4]

Селото има збиен тип и куќите се збиени на горниот дел од терасата, додека подолу се наоѓаат ниви, а над него се наоѓа шума. Мал дел од куќите се издвоени со поток од останатиот дел од селото.[4]

Во непосредна близина на селото, односно на левиот брег од реката Радика, се наоѓа и познатиот Бигорски манастир. До селото води асфалтен пат, а поголемиот дел од куќите се нови и современи.

Поради стрмниот предел, селото е изложено на опасност од свлечишта. Во близина на селото е активно и свлечиштето „Велебрдо“, кое последен пат било активно во периодот 1996-1999.[5]

Оддалечено е 23 километри североисточно од градот Дебар и 4 километри северно од општинскиот центар Ростуше.

Историја[уреди | уреди извор]

Во минатото постоело село под денешната местоположба под името Ореово, веднаш до самата Радика. Тоа село било уништено од страна на јаничарите и останал само извесен Ѓорѓи. Подоцна, јаничарите се вратиле и ја запалиле куќата на тој Ѓорѓи, за потоа и тој да замине. Од ова село се наоѓаат остатоци од црква и гробишта.[4]

Денешното село е основано од доселеници од Порече во расчистен дел „Требиш“. За време на потурчувањето, дел од Мијаците биле исламизирани. Старите гробишта, додека биле христијани, се наоѓа во месноста Пирок.[4]

Во XIX век, Требиште било село во Реканската каза, на Отоманското Царство. Пред 1885 година при обединувањето на нахиите Горна и Долна Река, селото било седиште на казата. Кон крајот на 1887 година, седиштето на казата било преместено во Жировница.[6]

Стопанство[уреди | уреди извор]

Селото зафаќа простор од 15,4 км2. На него преовладуваат шумите на површина 1.014 хектари, пасиштата заземаат 358 хектари, додека на обработливото земјиште отпаѓаат 120 хектари.[3]

Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција.[3]

Население[уреди | уреди извор]

Во делото „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“, издадено во Цариград во 1878 година, кое прикажува статистика за машкото население во 1873 година, Требиште е посочено како село со 150 домаќинства и 409 жители.[7]

Според статистиката на бугарскиот етнограф Васил К'нчов („Македонија, етнографија и статистика“) од 1900 година во селото имало 832 Македонци (192 христијани и 640 муслимани).[8] Според секретарот на Бугарската егзархија Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Требиште имало 336 Македонци под врховенството на егзархијата.[9]

Требиште е големо село, коешто во 1961 година броело 904 жители, од кои 640 биле Турци, 233 Македонци и 28 Албанци. Во 1994 година бројот се зголемил на 1.106 жители, од кои 156 биле Турци, 39 Албанци, 22 Македонци, а 889 се запишани како останати.[3]

Според последниот попис од 2002 година, во селото Требиште живееле 765 жители, од кои:[1]

* Жителите кои се изјасниле како Албанци, Турци и Бошњаци, всушност претставуваат Македонци со исламска вероисповед, бидејќи најголем дел од нив се изјасниле дека македонскиот јазик им е мајчин.

Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Требиште:

Години Македонци Албанци Турци Срби Бошњаци Ост. Вкупно
1948 940
1953 354 268 399 1 2 1.024
1961 233 28 640 1 2 904
1971 379 0 414 0 355 1.148
1981 51 4 36 0 1.075 1.166
1991 17 33 52 0 1.118 1.220
1994 22 39 156 0 889 1.106
2002 303 159 277 0 18 8 765

* Извор: Државен завод за статистика на Република Македонија (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години

Родови[уреди | уреди извор]

Во Требиште отсекогаш живееле Македонци. Според записите на Томо Смилјаниќ - Брадина на почетокот на ХХ век во Велебрдо живееле следните македонски муслимански и христијански родови:[4]

  • Поповско Маало: Поповци, Кушеловци, Скилевци и Гиговци, кои имаат (31 к.) и доселени се од околината на Бабуна (Велешко) пред 200 години.
  • Аџиновско Маало: Демировци (32 к.), Зенговци (6 к.) и Рустемовци (6 к.), доселени се од областа Матија во Албанија пред 400 години и целосно се измешани со торбешкото население.
  • Јоџинско Маало: Истрефовци, Кубуровци, Куртовци и Драчевци (33 к.), некои избегале во селото Бањица кај Гостивар. Во ова маало е и родот Садиковци (8 к.), доселен од селото Велебрдо пред 180 години.
  • Поречковци (4 к.), доселени се од областа Порече.
  • Анѓелковци (5 к.), доселени се од селото Броштица, дебарско.
  • Сараќиновци (4 к.) и Веловци (1 к.).

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото се наоѓа во рамките на новосоздадената Општина Маврово и Ростуше, која настанала со територијалната поделба на Македонија во 2004 година. Претходно селото припаѓало на поранешната Општина Ростуша, која со измените во Законот за територијална поделба на Македонија била припоена со Општина Маврови Анови, со што двете општини ја создале новата Општина Маврово и Ростуше, во која денес се наоѓа селото.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар, додека во периодот по војната од 1957 до 1965 година се наоѓала во некогашната општина Маврово. Во рамките на општина Ростуша се наоѓало во периодот 1955-1957.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Ростуша, во која покрај Требиште се наоѓале и Аџиевци, Битуше, Велебрдо, Галичник, Јанче, Присојница, Ростуша и Сушица. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на истоимената општина, во која било единствено село.

Изборно место[уреди | уреди извор]

Во селото постојат изборните места бр. 0470 и 0470/1 според Државната изборна комисија, сместени во простории на основното училиште.[10]

На претседателските избори во 2019 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 1.219 гласачи.[11][12]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Главната селска црква „Св. Ахил Лариски“
Цркви[13]
Џамии[13]
Леднички езера[14]
  • Северно Гашово Езеро (првично познато како Северно Требишко Езеро) — мало ледничко езеро по врвот Веливар
  • Јужно Гашово Езеро (првично познато како Јужно Требишко Езеро) — мало ледничко езеро по врвот Веливар
Реки[15]

Личности[уреди | уреди извор]

Родени или потекло од Требиште

Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. Посетено на 30 март 2013.
  2. Иванова, Олга. Rečnik na iminjata na naselenite mesta vo R. Makedonija (B, Ǵ, E, J, N, R, T, Ḱ, U, F, H, Dž, Š). Skopje. ISBN 9786082200262. OCLC 909857299.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Панов, Митко (1998). Енциклопедија на селата во Република Македонија (PDF). Скопје: Патрија. стр. 299. Посетено на 25 мај 2020.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Смиљаниќ; Тома (1925). Mijaci, Gorna Reka i Mavrovsko Polje. Белград: Српска кралска академија. OCLC 28398861.
  5. Група автори (2016). „Свлечишта“. Студија за геодиверзитетот и геонаследството на Република Македонија и другите компоненти на природата (PDF). Скопје: Министерство за животна средина и просторно планирање. стр. 72. ISBN 978-9989-110-90-0.
  6. Osmanli Yönetiminde Makedonya (Македониjа во времето на османлиското владеење), Istanbul 2005, p.12-13, 16-17.
  7. „Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 174-175.
  8. Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900. стр. 263.
  9. Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рp. 184-185.
  10. „Описи на ИМ“. Посетено на 25 мај 2020.
  11. „Претседателски избори 2019“. Посетено на 25 мај 2020.
  12. „Претседателски избори 2019“. Посетено на 25 мај 2020.
  13. 13,0 13,1 Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска (уред.). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7.
  14. Василески, Д.(2008): Планински езера на Дешат - Lakes on mountain Desat. АД Напредок, Тетово; стр. 53-54
  15. Петрушевски, Илија; Маркоски, Благоја (2014). Реките во Република Македонија (PDF). Скопје: Геомап. стр. 72. ISBN 978-9989-2117-6-8.

Поврзано[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]