Врбен

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Врбен
Поглед на Врбен 2.jpg

Поглед на селото Врбен

Врбен is located in Македонија
Врбен
Местоположба на Врбен во Македонија
Координати 41°43′16″N 20°43′50″E / 41.72111° СГШ; 20.73056° ИГД / 41.72111; 20.73056Координати: 41°43′16″N 20°43′50″E / 41.72111° СГШ; 20.73056° ИГД / 41.72111; 20.73056
Регион Logo of Polog Region.svg Полошки
Општина Coat of arms of Mavrovo and Rostuša Municipality.svg Маврово и Ростуша
Област Горна Река
Население 142[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 1256
Повик. бр. 042
Надм. вис. 1260 м
Слава Свети Никола
Commons-logo.svg Врбен на Ризницата


Врбен — село во Општина Маврово и Ростуша, во областа Горна Река, во околината на градот Гостивар.

Географиja и местоположба[уреди | уреди извор]

Панорама на селото

Врбен е планинско село коешто се наоѓа на јужните падини на планината Враца, во горното сливно подрачје на реката Радика, на надморска височина од 1.260 м. Селскиот атар е релативно голем и зафаќа површина од 25,6 км2. Селото е оддалечено 29 километри од градот Гостивар.[2]

Селото е поврзано со асфалтен пат од Маврови Анови, кој понатаму продолжува како макадамски пат до селото Богдево.

Историja[уреди | уреди извор]

Во XIX век, Врбен било село во Реканската каза на Отоманското Царство.

На почетокот на XIX век, Врбен, како и останатите села во областа Горна Река, е во активен процес на албанизација. Во 1844 година, селаните Силјан и Трпо финансиски го поддржале издавањето на книгата „Первоначална наука за должностите на човекот“ од Атанасиј Иванов, а во 1852 година, жители на селото го поддржале издавањето на книгата „Утешение грешним“ од Кирил Пејчиновиќ.[3]

Во периодот по Балканските војни, селото потпаѓа под српска власт.

Стопанство[уреди | уреди извор]

ХЕЦ „Врбен“

Селото во основа има сточарско-шумарска функција. Во атарот на селото преовладуваат шумите со површина од 1.347,4 ха и пасиштата со површина од 1.080,8 ха, додека на обработливото земјиште отпаѓаат само 116,3 ха.[2]

Во селото е сместена проточната ХЕЦ „Врбен“, којашто заедно со ХЕЦ „Вруток“ и ХЕЦ „Равен“ е дел од ХС „Маврово“. Хидроелектраната е најоддалечена од сите три на хидросистемот. Таа има два струјотвори и вкупна инсталирана моќност од 12,8 мегавати.

Население[уреди | уреди извор]

Во делото „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“, издадена во Цариград во 1878 година, Врбен е посочено како село со 300 домаќинства, при што населението го сочинувале 450 жители Албанци со христијанска и 310 жители Албанци со муслиманска вероисповед.[4]

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Врбен имало 360 жители Албанци со муслиманска и 300 жители Албанци со христијанска вероисповед.[5]

Според митрополит Поликарп Дебарски и Велешки, во 1904 година, во Врбен имало 63 српски куќи.[6]

Според податоците на секретарот на Бугарската егзархија Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), христијанското население на селото во 1905 година го сочинувале 384 Албанци.[7]

Весникот „Дебарски Глас“ во 1909 година го нарекол Врбен „христијанско арнаутско село“ во коешто живеел Уста Раде (?-1909), кој бил почитуван од страна на бугарскиот егзарх Јосиф I Бугарски.[8] Во издание на истиот весник од 1911 година е наведена статистика според која селото броело 150 албански патријаршиски куќи. Притоа, селото било зафатено со српската пропаганда, па така во него имало српско училиште со еден учител, но без ученици.[9]

На етничката карта на Северозападна Македонија од 1929 година, Атанасиј Селишчев го забележал Врбен како албанско село.[10]

Поради емиграцијата на населението, во Врбен бројот на населението, речиси се преполовил. Така, во 1961 година селото броело 331 жител, од кои 283 биле Македонци, а 37 Албанци, додека во 1994 година бројот се намалил на 180 жители, од кои 172 се Македонци, а 8 жители Албанци.[2]

Според последниот попис од 2002 година, во селото Врбен живееле 142 жители, од кои 135 Македонци и 7 Албанци. Бројот на домаќинства изнесувал 38, а бројот на живеалишта 66.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[11] 1905[12] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 660 384 222 256 331 231 234 181 180 142
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[13]

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Во селото има училиште до четврто одделение.[2]

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото влегува во рамките на Општина Маврово и Ростуша, која настанала со спојување на поранешните општини Маврови Анови и Ростуша со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Маврови Анови.

Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Трница, во која влегувале и селата Беличица, Волковија, Кичиница, Сенце и Трница.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Трница, во која покрај селото Врбен се наоѓале селата Беличица, Бибање, Богдево, Бродец, Волковија, Грекеј, Жужње, Кичиница, Кракорница, Нивиште, Нистрово, Ничпур, Рибница, Сенце и Тануше.

Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната Општина Маврово.

Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Гостивар.

Избирачко место[уреди | уреди извор]

Во селото се наоѓа избирачкото место бр. 493 според Државната изборна комисија, кое е сместено во основното училиште.[14]

На локалните избори во 2017 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 127 гласачи.[15] На претседателските избори во 2019 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 119 гласачи.[16]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Црквата „Св. Никола“
Археолошки локалитети[17]
  • Кожа — сакрален објект од средниот век.
Цркви[18]
Манастири
Реки

Личности[уреди | уреди извор]

Родени во Врбен

Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. конс. 6 ноември 2017. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Панов, Митко (1998) (на македонски). Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја. Скопје: Патрија. стр. 61. 
  3. Селищев А. М.. „Славянское население в Албании“. София, 1931, стр. 13.
  4. „Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“. Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176–177.
  5. К’нчов, В.. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 264.
  6. Извештај на митрополит Поликарп, 25 февруари 1904.
  7. Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 184–185.
  8. Дебърски глас, година 1, брой 1, 5 април 1909, стр.2.
  9. Дебърски глас, година 2, брой 38, 3 април 1911, стр. 2.
  10. Селищев, Афанасий. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. София, 1929.
  11. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  12. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  13. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. 
  14. „Изборна единица 6: Општина Маврово и Ростуша“ (PDF). конс. 6 ноември 2017. 
  15. „Локални избори 2017“. конс. 6 ноември 2017. 
  16. „Претседателски избори 2019“. конс. 5 мај 2019. 
  17. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  18. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. стр. 54-55. ISBN 978-608-65143-2-7. 
  19. „Пратенички состав“ (македонски). Собрание на Македонија. конс. 2010-11-24. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]