Ивањевци

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Ивањевци
Ivanjevci-MKD.JPG

Поглед на селото Ивањевци

Ивањевци is located in Македонија
Ивањевци
Местоположба на Ивањевци во Македонија
Координати 41°12′23″N 21°21′32″E / 41.20639° СГШ; 21.35889° ИГД / 41.20639; 21.35889Координати: 41°12′23″N 21°21′32″E / 41.20639° СГШ; 21.35889° ИГД / 41.20639; 21.35889
Општина Општина Могила
Население 615 жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 7245
Надм. вис. 630 м
Слава Ѓурѓовден
Commons-logo.svg Ивањевци на Ризницата

Ивањевци е село во Општина Могила, во околината на градот Битола.

Географиja и местоположба[уреди | уреди извор]

Глетка на селото Ивањевци

Ивањевци е рамничарско село на надморска височина од 630 метри[1]. Тоа е поголемо потпланинско село кое се наоѓа во крајниот северен дел на Битолското Поле[2]. Сместено е на подножјето на допирот помеѓу подножјето од високата планинска падина на запад и рамничарскиот дел од полето кој пространо се отвора кон исток и север. Од исток селскиот атар на Ивањевци е исто така заграден од соголени ридови кои се протегаат кон селата Лознани и Вашарејца, додека кон север е широко отворен кон прилепскиот дел на рамнината на Пелагонија. Ваквата положба на Ивањевци нуди одлични стопанско-економски можности. Од магистралниот пат Прилеп - Битола, Ивањевци е оддалечено 5 километри, од неговата десна страна, а од Битола е оддалечено 24 километри[3]. Околу него се селата Подино, Лознани, Долно Српци и др. Нивите лежат на рамното земјиште источно од селото. На запад е планинската падина под шума и пасишта. Од планинската падина на запад се спушта бистар поток кој протекува низ средината на селото. Водата за пиење се добива од бунари и од чешми[4]. Ивањевци е село од збиен тип[5]. Поединечни делови од селото добиле имиња според главните родови, на пример: Мартиновци, Ночевци, Паревци и др. Атарот кој се допира до границите на Општина Прилеп зафаќа површина од 17 км² на кои преовладува обработливото земјиште на 898 ха, пасиштата заземаат 597 ха, а шумите само 98 ха[6]. Потези и местности во атарот се: Маркова Стапалка (источно од селото каде во камен се познаваат стапалките на Крали Марко), Широк Дол, Липа, Везовица, Орлеица, Леска, Лозница, Вишна, Русалија, Бели Камења, Ровов Дол, Рупчеица, Садоање, Мрамор, Нимчеица, Шаркова Ливада, Беќирови Врби (именувано по поранешен чифликсајбија), Савеица, Света Петка, Шиклеица, Селиште[7].

Историja[уреди | уреди извор]

Глетка на северниот дел на селото Ивањевци

Во пишаните извори, селото за прв пат се споменува во 1337 година, како Иваници, кога кралот Стефан Душан го приложил на манастирот Трескавец.[8]. Изгледа дека тоа е денешното село Ивањевци. Друго пишано споменување на селото – како Ивановци, се среќава во периодот меѓу 1650 и 1750 година во XVIII век[8]. Месноста со назив Селиште лежи југозападно од Ивањевци, а на неа нема остатоци од старини. Источно од селото е местноста Света Петка, каде што на површината на земјата се воочуваат остатоци од ѕидини на манастирот кој го носел тоа име. Во Ивањевци има црква посветена на Свети Ѓорѓи која што е изградена во 1847 година. На Ѓурѓовден се одржува „селскиот панаѓур“. На местото на зградата на денешото основно училиште се наоѓала црквичката Свети Никола околу која имало гробови. Кога се градело училиштето сѐ било израмнето со земја. Според кажувањата Ивањевци некогаш било чисто турско село и имало 30 до 40 турски семејства[8]. Селото имало уште и џамија која се наоѓала на местото на сегашната продавница (во 1955 г.) и муслимански гробишта. Турците од Ивањевци се иселиле во Битола и други села. Во теренските истражувања во педесетите години на ХХ век, еден селанец раскажал предание: „Дедо ми кажуваше дека Турците ги утепала болеста - улера“ (колера). Додека имало Турци во Ивањевци, постојано населени Турци имало и во соседното село Српци. Селаните наведуваат дека тие биле „прави Турци, како канатларчани“, т.е. Турци од селото Канатларци, односно вистински Турци кои зборувале турски, а не Македонци со исламска вероисповед како во блиското соседно село Трновци[8]. После иселувањето на Турците, земјата во Ивањевци ја заземале некои „битолски агалари“. Тие населувале „како ортаци и момоци“ Македонци христијани од други села. Последни сопственици на чифликот се викале Аџи Мустафа, Садуш Афтар, Усеин-ефенди, Амет-ефенди и др. Сите живееле во Битола. Иселувањето на Турците од Ивањевци и доселувањето на Македонците христијани се случило во втората половина на XVIII век, пред околу 240 години[8]. Тогаш во Ивањевци најпрвин дошле претците на денешниот род Ночевци, потоа дошле Мартиновци итн. Сепак пишаните историски документи од XIV век пред времето на доаѓањето на турските завојувачи, самото име на селото, како и староста на селската црква сведочат дека Ивањевци од дамнина уште пред 7 векови било населено со Македонци христијани. Русалија е место на ридот западно од селото. Таму во 1954 година, за време на садењето дрва за пошумување се ископани „бобарски гробишта“[8]. Во тие гробови се пронајдени два ножа. Во 1955 година селото имало вкупно 111 домаќинства. Бројот на домаќинства во селото низ годините изнесувал: 40 во 1921 г., 91 во 1948 г., 147 во 1961 г., 174 во 1971 г[8].

Стопанство[уреди | уреди извор]

Потокот кој тече низ Ивањевци

Според составот на атарот селото Ивањевци во основа има поледелско-сточарска функција[9]. Населението речиси во целсот се бави со полјоделство и сточарство. Од земјоделството најзастапено е одгледувањето на жита од кои најмногу пченица, а потоа јачмен и пченка. На големи површини се одгледуваат и градинарски и индустриски растенија од кои најмногу: тутун, зелка, компир, сончоглед, шеќерна репка, пиперки (зелени и ајварка), патлиџани (домати), боранија, грашок, кромид, лук, марула, морков. Најголем дел од земјоделските производи се продаваат во Битола и Прилеп, а помал дел и во Скопје преку трговци. Од сточарството најзастапени се одгледувањето крупе добиток односно крави, волови и телиња од кои се добива многу млеко кое го откупуваат двете најголеми млекарници од Битола, а од поситната стока најзатапени се овците чие млеко исто така се откупува, а јагнињата се продаваат за извоз на домашните и странските пазари. Во помала мерка е застапено и одгледувањето на свињи, кози и живина како кокошки. Покрај убавите пасишта и ливади (утрини), за потребите на стоката преку зимата во Ивањевци се одгледуваат и фуражни култури како луцерка, граор, крмна пченка. Во селото Ивањевци работат и други стопански претпријатија и објекти како фабрички погон[10] за метални конструкции кој се наоѓа на самиот влез во селото од левата страна, а во кој се вработени 15 работници, потоа во селото работат и пошта, амбуланта, ветеринарна клиника „ВЕТ-МАКС“, неколку продавници, ресторан-ќебапчилница „Тројца браќа“ , кафулиња, аптека и др. Еден дел од населението на Ивањевци се занимава и со дејности надвор од селото како работа во полицијата, автопревоз, градежништво, угостителство и други услужни дејности или фабрички погони во Битола, Прилеп и Демир Хисар. Економската состојба на жителите на Ивањевци е значително подобра и повисока од онаа на населението во другите околни села, што се забележува според самата уреденост и изглед на куќите од кои некои имаат и сончеви колектори и воопштоод уреденоста, изгледот и чистината на целото село, улиците и другите објекти.

Население[уреди | уреди извор]

Според статистиката на Васил К'нчов („Македониja, Етнографиja и статистика“) од 1900 година, во Ивањевци живееле 280 жители, сите Македонци.[11]

По Првата светска војна Ивањевци е центар на општина во Битолската селска околија и имало вкупно 409 жители.[12]

Според пописот од 2002 година, селото Ивањевци брои 615 жители, од кои 611 Македонци, 3 Роми и 1 останат.[13]

На табелата е прикажан бројот на население во сите пописни години:[14]

Година 1900 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 280[11] 758 861 989 959 970 753 673 615

Во Ивањевци живеат само Македонци со православна христијанска вероисповед. Бројот на населението се намалил од 989 жители во 1961, на 672 жители од кои 667 Македонци и 5 Турци во 1994 година[15].

Родови[уреди | уреди извор]

Во Ивањевци последните 3 века, па сѐ до денес живеат исклучиво православни македонски родови. Овие се македонските родови во селото: Ноачевци (Митровден) најстар род во селото[8]. За нив се вели: „дојдени се, но никој не знае од каде“. Мартиновци (Свети Никола) дошле од битолското село Мојно[8]. Таму живееле тројца браќа. Еден од браќата имал два сина: Марвин и Доде. Тие пред 240 години од Мојно се преселиле во Беранци близу Српци. Таму четири години ги чувале селските говеда. Потоа преминале во Ивањевци, каде што купиле земја „од некој Дебранец“. Во родот Мартиновци се знае следниот родослов (генеалогија): Видан стар на 62 години во 1955 г.- Мице-Ничо-Нешко-Мартин (се доселил неговиот татко). Џафкуровци (Свети Никола) дошле од Старо Подино, кое се наоѓало под планинското село Древеник[8]. Андоновци (Света Петка) се доселиле однекаде. Паревци (Света Петка) се по потекло од Трновци. Нивните претци се иселиле „кога во Трновци завладеале турци“ (Македонци муслимани). Од Трновци преминале во Свето Тодори, а потоа дошле во денешното село. Лазаровци (Свети Никола) и тие како и Паревци од Трновци преминале во Свето Тодори, а потоа дошле овде. Буџаковци (Свети Архангел) со постаро потекло од Трновци. Од таму преминале во Свето Тодори, па во сегашното село[8]. Во Свето Тодори имаат роднини (Нолевски). И тие велат: „Кога насилиле турците (муслиманите), тогаш за нив немало живот во Трновци“. Во Ивањевци работеле „кај агалари колку за леб“. Пишмановци (Свети Никола) дошле во XIX век од Беранци кај Српци. Таму роднини им се Волкановци. Шекревци (Свети Никола) дошле во турско време од демирхисарското село Вирово[8]. Станковци (Свети Архангел) дошле на почетокот на XIX век од селото Свето Митрани во Крушевско. Шарковци (Света Петка), Џиуновци (Света Пречиста), Велевци (Свети Никола) и Кирковци (3 к., Свети Никола) доселени од некаде[8]. За Кирковци се говори дека „шетале секаде како момоци и субаши“. Сугаревци ( Mитровден) дошле од Подино, каде што имаат истоимени роднини.

Општествени институции[уреди | уреди извор]

  • Црквата св. Ѓорѓиј - e изградена 1847 година. Во поранешна општина Ивањевци од црквите украдени се 20 икони од страна на бугарите и се однесени во софискиот музеј .

Во селото Ивањевци од општествените установи работат деветгодишно основно училиште ОУ „Кочо Рацин“ - Ивањевци во кое настава посетуваат децата од Ивањевци и соседните села Вашарејца, Подино, а исто така има пошта, амбуланта[16] и канцеларија на местната заедница.

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Цркви[17]
Археолошки локалитети[18]
  • Тумба - населба од неолитско време;
  • Св. Ѓорѓи - осамен наод од римско и доцноантичко време и среден век;

Редовни настани[уреди | уреди извор]

Во ова убаво место активен е спортскиот и културниот живот. Младите од ова село редовно учествуваат во општинските фудбалски натпревари. Главно занимање на населението е земјоделството (одгледување на тутун), а во помала мера и сточарството. Ова место активно е и во политичкиот живот на општината. Важно е да се додаде дека ова место има многу живописни предели кои вредат да се посетат.

Споменикот на Марјан Божиновски, македонски бранител загинат во Масакрот кај Вејце, пред зградата на месната заедница

Личности[уреди | уреди извор]

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

  • фудбалски клуб ФК ,, ПОБЕДА ,, од Ивањевци кој постои многу години и се натпреварува во општинската и регионалната лига. Своите натрпевари ги игра на фудбалското игралиште кое се наоѓа на самиот влез на селото од десната страна.

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Од село Ивањевци се иселиле голем број на луѓе во минатото, посебно во текот на 60-тите години. Најголем број се населиле во градовите Мелбурн и Сиднеј во Aвстралија, Њу Џерси во САД, Торонто во Канада, Минхен и Франкфурт во Германија, Малме и Гетеборг во Шведска. Собрани се податоци за овие иселеници: Плосниковци живеат во Дихово, Лукаревци живеат во Долно Српци[8]. Ѓоревци живеат во Карамани. Черговци живеат во Могила. Сламковци живеат во Бучин. Ноачовци живеат во Бистрица. Димовци биле стар селски род. Подоцна се „испустиле“ (се иселиле и изумреле) затоа што нашле „вакавски пари на Света Петка“[8]. Во Ивањевци сега постои топографското име Димовска Нива.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.134
  2. Трифуноски, Ф. Јован. „Битолско-прилепска котлина“. САНУ, 1998, стр. 325
  3. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.134
  4. Трифуноски, Ф. Јован. „Битолско-прилепска котлина“. САНУ, 1998, стр. 325
  5. Трифуноски, Ф. Јован. „Битолско-прилепска котлина“. САНУ, 1998, стр. 325
  6. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.134
  7. Трифуноски, Ф. Јован. „Битолско-прилепска котлина“. САНУ, 1998, стр. 325
  8. 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 8,11 8,12 8,13 8,14 Ф. Трифуноски, Јован (1998) (на српски). Битољско-прилепска котлина. Српска академија наука и уметности. стр. 326.  Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „jovantrifunoski“ е зададен повеќепати со различна содржина. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „jovantrifunoski“ е зададен повеќепати со различна содржина. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „jovantrifunoski“ е зададен повеќепати со различна содржина. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „jovantrifunoski“ е зададен повеќепати со различна содржина. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „jovantrifunoski“ е зададен повеќепати со различна содржина.
  9. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.134
  10. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.134
  11. 11,0 11,1 Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.238.
  12. Списък на населените места в Македония, Моравско и Одринско, София 1917, с. 4.
  13. http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис во Македонија 2002. - Книга 10.
  14. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk.
  15. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.134
  16. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.134
  17. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 
  18. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069

Надворешни врски[уреди | уреди извор]