Вануату

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Република Вануату
Ripablik blong Vanuatu  (бислама)
République de Vanuatu  (француски)
Republic of Vanuatu  (англиски)
Знаме Грб
ГеслоLong God yumi stanap („Со Бог сме“)
ХимнаYumi, Yumi, Yumi („Ние, ние, ние“)
Главен град
(и најголем)
Порт Вила
17°45′ ЈГШ 168°18′ ИГД / 
Службен јазик Бислама, англиски, француски
Демоним Вануатци
Уредување Парламентарна република
 -  Претседател Јолу Абил
 -  Премиер Сато Килман
Независност од Франција и Британија 
 -  Датум 30 јули 1980 
Површина
 -  Вкупна 12.190 км2 (161ва)
Население
 -  Попис 2009 243,304[1] 
 -  Густина 19.7 жит/км2 (188та)
БДП (ПКМ) проценка за 2009
 -  Вкупен $1,141 милијарди[2] 
 -  По жител $4,737[2] 
БДП (номинален) проценка за 2009
 -  Вкупно $635 милиони[2] 
 -  По жител $2,635[2] 
ИЧР (2004) 0.693 (среден) (126та)
Валута Вануатски вату (VUV)
Часовен појас UTC+11 (UTC+11)
Се вози на десно
НДД .vu
Повик. бр. 678

Вануату, или официјално Република Вануату (англиски: Republic of Vanuatu; француски: République de Vanuatu, бислама: Ripablik blong Vanuatu), е островска држава која се наоѓа во јужниот Тихи Океан, во Коралско Море (Меланезија). Архипелагот се наоѓа на 1,750 километри источно од Австралија, 500 километри североисточно од француската територија Нова Каледонија, западно од Фиџи и јужно од Соломонските Острови.

Најголеми острови се Еспириту Санто, Малекула и Ефате. Главниот град, Порт Вила, кој брои околу 10.000 жители се наоѓа на Ефате. Во колонијалистичкиот период, ова територија се нарекувала Нови Хебриди, и била под заедничко владение (кондоминиум) на Велика Британија и Франција, се до независноста во 1980 година.

Основната економска дејност е земјоделството - одгледување на кокосови палми, кафе и какао. Се развива и риболовот.

Име[уреди]

До независноста на Вануату, државата и островите биле именувани како Нови Хебриди.

Денешното име на државата потекнува од зборовите vanua („земја“, „дом“),[3] и tu ("стои").[4] Двата збора го означуваат независниот статус на новата нација.[4]

Историја[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Историја на Вануату.

Праисторискиот период на Вануату е сиромашен со информации, но сепак се потврдува теоријата дека австронезиско население се доселило на островите пред 4.000 години.

Првиот остров пронајден од страна на европејците бил островот Еспириту Санто кога во 1606 година португалскиот истражувач Педро Фернандес де Кеирос работел за шпанскиот крал. Европејците не се вратиле сè до 1768 година, кога Луи Антоан де Бугенвил повторно ги посетил островите. Во 1774 година, капетан Кук ги именувал островите како Нови Хебриди, име кое се користело сè до независноста на Вануату.

Долго време островите биле под раководство на Франција и Велика Британија и локалното население било под притисок без никакви права. Со доаѓањето на Американците на островите во 1940-те се подигнал и национализмот на локалното население.

Првата политичка партија во Вануату била во раните 1970-ти години и била наречена Национална партија на Нови Хебриди. Во 1974 година партија била преименувана во „Vanua'aku Pati “ и партијата се изборила за независност и во 1980 година се основала Република Вануату.

Географија и клима[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Географија на Вануату.
Островот Ефте.

Вануату е архипелаг кој се состои од околу 82 релативно мали вулкански острови од кои 65 се населени. Два од овие острови Франција си ги присвојува кон своите прекуокеански територии, поточно кон Нова Каледонија. 14 острови имаат над 100 километри квадратни. Најголем остров е Еспириту Санто.

Копното на Вануату изнесува околу 4.700 километри квадратни. Повеќето од земјата е ридеста, со нестабилна почва и мали количини на свежа вода. Брегот е воглавно карпест. На Вануату има неколку активни вулкани, како што е Лопеви, но има и доста подводни вулкани.

Климата на Вануату е суптропска со околу девет месеци топло време и со дождови. Топлината на водата во Вануату е околу 22 °C во зима и околу 28 °C во лето. Дневната просечна температура е помеѓу 20 °C до 32 °C. Вануату има долги врнежливи сезони со можности за циклони.

Политички систем[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Политика на Вануату.

Вануату е парламентарна демократија на чие чело е претседател кој има церемонијална улога и е избран за мандат од 5 години. Електоратот кој го избира претседателот се членовите на парламентот и претседателите на Регионалните совети. Претседателот може да биде сменет поради неспособност. Премиерот е избран од страна на членовите на парламентот.

Административна поделба[уреди]

Покраини на Вануату.
Топографска карта на Вануату и Нова Каледонија.
Островите Бенкс.
Торески Острови.
Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Покраини во Вануату.

Од 1994 година Вануату е поделена на шест покраини. Покраините во Вануату се:

Покраините се автономно единици со свои избрани локални власти познати како покраински совет. Тие собираат локални даноци и создаваат закони, создаваат покраински буџед или вршан некои основни административни работи. Поктраините се поделени на општини, обично една општина е еден остров, предводени од совет и градоначалник.

Економија[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Економија на Вануату.

Економијата е базирана на земјоделството кое овозможува егзистенција за околу 65% од населението. Најмногу се произведува кава и копра. Кавата во моментот на луѓето им донесува многу приходи па така се намалува одгледувањето на копра. Покрај ова населението се занимава и со крајбрежно производство, туризам и сточарство. Рудното богатство е незначително.

БНП на Вануату се зголемил за 3% во 1990-тите. Бидејќи Вануату има многу мали даноци, државата важи за рај за даноци, но другите држави за тоа се жалат. Владата на Вануату се труди да ги зајакне овие даночни обврски, особено на големите крајбрежни центри.

Население, јазик и религија[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Демографија на Вануату.

Вануату има население од 221.506 жители. Вануаќаните се мнозинство во државата и сочинуваат 98.5% од населението и остатокот од населението се европејци или мешани меланезиски етнички групи. Три острови од секогаш биле населени со полинезиско население. Околу 2.000 вануаќани живеат и работат во Нова Каледонија.

Во Вануату има три официјални јазици: англиски јазик, француски јазик и бислама. Бислама е пиџин, а додека во урбаните места е креолски јазик и кој вклучува типична меланезиска граматика со англиски зборовен фонд. Тој е единствениот јазик кој може да се разбере како втор јазик. Додатно на овие три јазици се зборуваат уште 113 староседелски јазици.

Христијанството е доминантна религија во Вануату.

Култура[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Култура во Вануату.

Вануатската култура е многу различна поради локалните културни елементи и влијанијата од странските култури. Вануату може да биде поделен на три културни региони. Така има северен централен и јужен културен регион и сите си имаат свои специфичности.

Наводи[уреди]

  1. . "Пребројување од пописот на домаќинствата, 2009 г." (PDF). Државна служба за статистика на Вануату.  (консултирано на 6 јануари 2010)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 „Вануату“. Меѓународен монетарен фонд. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=846&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=33&pr.y=9. конс. 21 април 2010. 
  3. Hess, Sabine C. (2009-07). „Person and Place: Ideas, Ideals and the Practice of Sociality on Vanua Lava, Vanuatu“. Berghahn Books. стр. 115. ISBN 978-1-84545-599-6. http://books.google.com/books?id=hY80OTx2KuMC&pg=PA115. 
  4. 4,0 4,1 Crowley, Terry (2004). „Bislama reference grammar“. University of Hawaii Press. стр. 3. ISBN 978-0-8248-2880-6. http://books.google.com/books?id=V7Td_VMSh9gC&pg=PA3. 

Надворешни врски[уреди]

Влада
Општи информации

Поврзано[уреди]

Наводи[уреди]