Мурат IV

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Osmanli-nisani.svg    Мурат IV
Отомански султан
Калиф
Tughra of Murad IV.svg
Владеење 1623–40
Период Територијално проширување на Отоманската Империја
Полно име Мурат IV
Роден јули 26, 1612(1612-07-26)
Починал февруари 9, 1640(1640-02-09) (воз. 27 г.)
Претходник Мустафа I
Наследник Ибрахим I
Семејство Отоманска династија
Династија Отоманска династија

Мурат IV (16 јуни 1612 - 9 февруари 1640) бил седумнаесетиот султан на Отоманската империја. На престолот се искачил како 11-годишно момче и владеел во периодот од 1623 до 1640 година. Тој бил син на Ахмед I и неговата сопруга Косем султан која имала грчко потекло[1][2][3].

Владеење[уреди | уреди извор]

Мурат IV владеел од 1623 до 1640 година. Тој важел за моќен султан и успеал да воспостави доминација во империјата. Тој спровел многу мерки со цел стабилизација на состојбите во државата. Кога стапил на престолот имал 11 години. На власт дошол со помош на неговата мајка Махпејкер султан. Веднаш по неговото стапување на власт повторно дошло до побуна. На чело на побуната стоел високиот службеник Беќир. Против него со војска тргнал управникот на азапската област кој исто така се викал Бекир. Дошло до битка кај Багдад во 1623 година во која трупите кои ги предводел Сулејман паша претрпеле пораз. Дошло до повторно заострување на односите со Персија. Персијанците го опсадувале Багдад, Беќир бил заробен а потоа ставен брод полеан со петролеум и запален пред очите на цел Багдад. Дошло до смена на великиот везир кско и до обновување на договорите со Англија, Франција, Венеција, Полска и Австрија. Во меѓуврме дошло до нова побуна во Азија на чие чело стоел Абаз. Во мај 1624 год. против бунтовниците со војска тргнал великиот везир Черкез Мехмед паша. Во местото наречено Мала ливада заповедникот на бунтовниците Чапур Бекир го заробил и убил Шериф паша. Дошло до битка кај Кајсери во која дошло до пораз на бунтовниците. Водачот на бунтовниците Абаз побегнал во Ерзурум. Додека великиот везир војувал против бунтовниците капуданпаша тргнал во поход против кримскиот хан Мехмед-Гирај. Турската војска доживеале пораз од страна на кримските Татари. За нов кримски хан бил поставен Џанибек-Гирај.

Во јули 1624 дошло до напад на Цариград од страна на Козаците. Против Козаците биле испратени 10000 војници. На крајот Козаците се повлекле на Црно Море. Во овој период великиот везир Хафиз паша тргнал против Персијците. Во битката кај Керкула кај Курдистан Османлиите им нанеле пораз на Персијанците. Во 1626 година во Цариград дошло до побуна на војскта. Тие биле предводени од капуданпашата Реџеп и ја брале главата на кајмакамот Гурџи Мехмед паша. Нов кајмакам станал капуданпашата Реџеп. Во 1629 султанот Мурат наполнил седумнаесет години и можел самостојно да управува со државата. Истата година умрел водачот на бунтовниците Абаз. На негово место дошол неговиот внук Зам Мирз.

Во овој период започнале нападите на Грузијците. Тие нападнале на Конија и започнале да вршат насилство врз тамошните жители. Против Грузијците великиот везир го испратил беглербегот на Анадолија. Бил заробен нивниот водач Маграв заедно со синот и четириесет Грузијци. После ова анадолскиот намесник Зор паша бил испратен против туркменското племе Бин Дели. Беговите на оваа племе му се покориле на великиот везир. Истото го направиле и останатите курдски племиња.

Повторно продолжиле непријателствата со Персија. Османлиите го опседнале Багдад. По пет дена опсада Османлиите одлучиле да се повлечат. Татрите упаднале во Русија но морале да се повлечат бидејќи великиот везир ги повикувал за борба против Персија. Бил обновен мировниот договор со Полска. Во септември 1631 год дошло до нова побуна на јаничарите и спахиите. Тие барале смена на великиот везир и по ова за нов везир бил поставен Хафиз паша. Ова довело до побуна во градот Дијабекар во Мала Азија. Побуната траела три месеци. Тие ја барале главата на великиот везир Хафиз. Кога султанот стигнал да ги чуе нивните барања им одговорил „немата волја да ги слушнете моите зборови зошто ме викнавте“. Хусеин ефенди по ова бил поставен за нов везир.

Во мај 1633 год. кога се прославувал роденден на еден од принцовите во Истанбул избил пожар. Поради ова султанот наредил да се срушат сите кафеани во Истанбул. Исто така било забренето пушење тутун. Во поход против Персијанците тргнал Муртаза паша кој собрал војска кај градот Мардин. Персијанците биле победени кај Тахмурахан и биле потиснати од Грузија. Тие тргнале кон Ван, но Мехмед паша добил наредба од султанот да тргне со војска против Персијанците. Во октомври 1633 год. тој стигнал со војска кај Усќудар. Во 1635 год. султанот Мурат IV решил да ја обнови војната против Персија со цел да ги поврати источните гранични тврдини. Тој со својата војска го опседџнал Ереван кој паднал на 8 август 1635 год.

Во 1637 год. султанот тргнал со војска кон Багдад. Тој бил заземен во 1638 год. По ова започнале мировни преговори коибиле склулени во 1640 година според кој Персија го задржала Ереван, а Османлиите го добиле Ирак. Во 1639 год избувнала војна со Венеција. Причина за тоа било ограбувањето на Лоретското богатсво од страна на алжирски и турски бродови што се случило во 1638 год. како одговор на ова венецијанскиот адмирал изаробил 15 турски галии на Крф. Поради ова султанот наредил убиство на сите Венецијанци во империјата како и затварање на Венецијанскиот конзул. Дошло до договор со Венецијанците на 5 септември 1638 год. Според овој договор на турските пирати им се дозволувало да пловат доколку не им штетат на венецијанските бродови, бил казнет заповедникот на Валона, на Венецијанците им се дозволувало напаѓање на турските пирати на отворено море, а како надомест на штетата требале да исплатат 250000 златници.

По завршувањето на војната со Персија султанот Мурат се здобил со болки во коските. По тримесечно боледување починал на 9 февруари 1640 година.

Личен живот[уреди | уреди извор]

Тоа бил накрвавиот од сите отомански султани, но тој се справил со јаремот на везирите и воената анархија.“Убиј или ќе бидеш убиен” – било неговто правило, и тој убивал апсолутно невини – само за да убива. Тој е познат по тоа што го вратил авторитетот на земјата преку бруталноста на неговите мерки. Често пати знаел да заповеда да дојде некој паша кај него и едноставно да го погуби. Но, во касарните се вратила дисциплината, а во судовите – правдата.

Од Персија го заземал Ереван, Тебриз и Багдад.

Му било дадено името "Завојувач на Багдад". Починал во 1640 година, само на 28 година од треска и вино. Пред смртта, решил да остане последен од својата династија, и сакал да го убие својот брат Ибрахим – единствен наследник на машката линија, но во ова не успеал.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. E. van Donzel, Islamic Desk Reference: Compiled from the Encyclopaedia of Islam, Brill Academic Publishers, p 219
  2. Robert Bator, Daily Life in Ancient and Modern Istanbul, Runestone Press, p 42
  3. Douglas Arthur Howard, The History of Turkey, Greenwood Press, p 195