Ахмед I

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Osmanli-nisani.svg    Ахмед I
Отомански султан
Калиф
Tughra of Ahmed I.JPG
Владеење 1603–1617
Период Територијално проширување на Отоманската Империја
Полно име Ахмед I
Претходник Мехмед III
Наследник Мустафа I
Семејство Отоманска династија
Династија Отоманска династија
Татко Мехмед III
Валиде султан Хандан султан
Сината џамија

Ахмед І (отомански: احمد اول Aḥmed-i evvel, турски: I.Ahmet) — четиринаесетиот султан на Отоманската империја кој владеел во периодот од 1603 до 1617 година.

Први години[уреди | уреди извор]

Ахмед на султанскиот престол застанал кога имал само 14 години. Тој дозволил неговиот помлад брат Мустафа да остане жив, но го затворил во дворецот. Голем везир во првите години од неговото владеење останал Јавуз Али-паша, втор везир Касим-паша, а трет везир Курт-паша. На почетокот на владеењето на Ахмед, Отоманската Империја водела војна истовремено со Австрија и Персија. Покрај тоа, продолжил бунтот во Анадолија започнат во времето на неговиот татко Мехмед III, и бунтовниците контролирале голема територија. Персискиот шах го опседнал градот Ереван шест месеци. По неговото заземање тој продолжил со освојување на Шамахи, Ширван, Акџекала и Карс. Ханот Емирган дошол со војска пред тврдина Карс во Грузија и наскоро ја освоил. Во јуни 1604 година Џагалоглу тргнал со војска против Персија. Персискиот шах стигнал пред Тебриз а Џагалоглу стигнал пред Ширван. Потоа се повлекол во Ван а оттаму во Ерзурум. Во тоа време починал големиот везир Јавуз Али-паша, а на негово место бил поставен Лала Мехмед-паша. Во Каиро бил убиен Мактул Хаџи Ибрахим-паша поради побуна а на негово место бил поставен Хадим Мехмед-паша.

Договор од Житваторок[уреди | уреди извор]

Во ноември 1604 на Ахмед му се родиле двајца синови Осман и Мехмед. Во Анадолија продолжиле побуните на спахиите. Во периодот од 1604 до 1606 година се воделе преговори за мир со Австријците. Завршиле со потпишување на договор од Житваторок на 11 ноември 1606 година. Со овој мир бил укинат годишниот данок од 30.000 златници, австрискиот цар и османлискиот султан станале рамноправни, Османлиите ја признале царската титула на Хабсбурговците, се престанало со упаѓањата и ограбувањата, селата кои претходно ја признавале османската власт и плаќале даноци и натаму ја признавале. Освен тоа, Унгарија останала слободна но морала да им плаќа данок на Османлиите. Мировниот договор претставувал почеток на опаѓање на силата на Османлиската империја.

Немири во Анадолија[уреди | уреди извор]

Во следниот период повторно дошло до побуни во Анадолија. Хусеин-паша бил убиен при опсадата на Роха. Во Багдад пак бил убиен Јусуф-паша. Анадолискиот бејлербег бил помилуван, но кога повторно се побунил бил погубен. Еден од бунтовниците Џанбулад барал да му се признае право да кова монети како и молитва во негово име и склучил сојуз со тосканскиот голем војвода Фердинанд. Големиот везир Мурат со војската успеал да ја задуши побуната а бунтовниците биле фрлени во бунар.

Меѓутоа повторно избувнала нова побуна од страна на Календероглу. Тој ги проширил границите на Ајдинско-саруханскиот санџак до границите на Хамид и Караманија. Добил засилување од 1000 луѓе кои му ги довел Агачген Пири од Анатлија. Тој со својата војска стигнал во Измир и испратил пратеници во Цариград со барање за примирје. Календроглу се проширил кон југ. Голмиот везир Мурат трганал со војска кон Анкара. Дошло до битка во која победиле силите на Мурат. Приврзаниците на Календроглу по ова започнале да се повлекуваат.

Големиот везир тргнал со војската кон Токат каде што добил писмо во кое пишувало „ Таму каде што ова благородно писмо ќе пристигне таму ќе презимиш “. Мустафа-паша и Хаџи Ахмет го известиле великиот везир дека во Азија нема повече бунтовници, меѓутоа се влошила состојбата на персиската граница. Великиот везир им одговорил „заповед на мојот падишах е да презимам во Ерзорум и потоа да тргнам против шахот“. Во меѓувреме дошло до повторно влошување на односите со Австријците. Турците сакале да постават свој кнез во Ердељ, а Австријците ги барале назад Гран, Каниз и Ерлау. Бил потпишан мир со кој Австријците им исплатиле на Турците сума од 200.000 гулдени. Потоа дошло до нов договор во врска со некои села во близина на Гран.

1608-1613[уреди | уреди извор]

Во 1608 година бил склучен и мировен договор со Полска сличен на договорот од Житваторок, со кој Османлиите се обврзувале да ги спречат Татарите да ја вознемируваат Полска, а Полјаците се обврзале да ги спречат Козаците да ја вознемируваат Молдавија. Во 1610 година дошло до бунт во Египет. Намесникот на Египет Мехмед успеал да воведе ред и дисциплина. Во пролет 1610 година везирот Мурат тргнал со војска против Персија. Успеал да го освои Тебриз. Персискиот шах побарал преговори за мир. Биле испратени 40000 златници за прехрана на војската. Во 1612 год. дошло до нови преговори за мир со Персијанците. Било договорено за исплаќање на 200.000 златници како надомест за освоените територии.

Последни години[уреди | уреди извор]

Во 1614 година повторно доошло до заострување на односите со Персија. Бејлербегот на Дијабеќир Дилавер-паша и бејлербегот на Ван Телели Мехмед-паша тргнале кон Ереван, а емирот на Курдите против Нехавенд. Ереван бил опседнат четириесет и четири дена. Персијците побарале преговори за мир. Војската започнала да се повлекува. Бил сменет великиот везир Мурат, а на негово место дошол Халил Капундан-паша. Тој со војска тргнал кон Молдавија против Козаците. Самуел Хорецки и Махаило Вишивески успеале да го протераат војводата Томоз поставен од Турците. Против нив биле испратени Ибрахим-паша и Искендер-паша кои успеале да ги победат Молдавците. Во 1617 Искендер-паша ја повлекол војската од границите.

Личен живот[уреди | уреди извор]

Владеењето на Ахмед било обележено со пораст на корупцијата и самоволието на локалните владетели. Ахмед на крајот се повлекол од јавниот живот, а големо влијание врз него имала неговата сакана сопруга Косем султан. Ахмед бил познат по своите вештини во мечување, пишување поезија и јавањето коњи. Во текот на својот живот се оженил два пати, со Махфирузе Хатиџе султан која станала мајка на идниот Осман II и со Косем султан која станала мајка на Мурат IV и Ибрахим I.

Во време на Ахмед во Цариград била изградена Сината џамија, едено од ремек-делата на исламската архитектура. Тој бил одговорен за уништувањето на музичкиот часовник кој Елизабета I го испратил во империјата во време на владеењето на неговиот татко.

Ахмед I бил погребан во мавзолеј, кој се наоѓа во близина на Сината џамија. Пред да почине, Ахмед го прогласил својот брат Мустафа I за свој наследник, бидејќи неговиот син Осман бил многу мал. Тоа било можно бидејќи Ахмед станал првиот султан кој не го извршил ритуалот на братоубиство, нешто кое било претходно практика.