Халиме султан

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Халиме султан
Валиде султан на Отоманското Царство
(прв мандат)
На позиција22 ноември 1617 – 26 февруари 1618
(втор мандат)
На позиција19 мај 1622 – 10 септември 1623
Роден(а)Грузија, Отоманско Царство
Починал(а)1643
Ески-сарај, Плоштад Бајазид, Истанбул, Отоманско Царство
Почивалиште
Мавзолеј на Мустафа I, Света Софија, Истанбул
СопружникMehmed III
ДецаШехзаде Махмуд
Мустафа I
Хатиџе султан
Шах султан
ВероисповедИслам

Халиме султан (османски турски: حلیمه سلطان) — сопруга на султанот Мехмед III и мајка на султанот Мустафа I и Валиде султан, како и корегент на Отоманското Царство. Таа имала четири деца со Мехмед: Шехзаде Махмуд, Мустафа I и две ќерки. Таа била де факто совладетелка како Валиде султан од 22 ноември 1617 до 26 февруари 1618 година и од 19 мај 1622 година до 10 септември 1623 година. Халиме исто така била една од истакнатите личности во периодот познат како Султанат на жените.

Халиме живеела во Отоманското Царство како дворјанец за време на владеењето на седум султани: Мурат III, Мехмед III, Ахмед I, Мустафа I, Осман II, Мурат IV и Ибрахим.

Ран живот[уреди | уреди извор]

Со грузиско потекло,[1][2] Халиме Султан [3] се омажила за Мехмед, кога тој сè уште бил принц и гувернер на Сарухан (Маниса). По смртта на султанот Мурат III во 1595 година, таа дошла во Цариград заедно со Мехмед. Во Цариград, нејзиниот син Махмуд бил многу популарен меѓу јаничарите. Сепак, Халиме не била омилена од нејзината свекрва Сафије Султан. [4]

Таа испратила порака до религиозниот гледач бидејќи била суеверна и сакала да знае дали нејзиниот син ќе стане следниот султан и уште колку долго ќе владее нејзиниот сопруг. Гледачот одговорил, но пораката била пресретната од Абдурезак Ага, главниот црн евнух на царскиот харем, кој подоцна им ја дал на Мехмед и Сафије, наместо неа.[5] Во пораката се велело дека Мехмед ќе умре во рок од шест месеци, а нејзиниот син ќе стане следниот султан. Сафије ова му го соопштила на Мехмед а самиот Махмуд навистина не знаел ништо за постапката на неговата мајка, по кое бил погубен. [4]

Следбениците на Махмуд, кои требало да бидат вклучени во оваа работа, биле фрлени во морето. Се шпекулирало и дека и таа била погубена. Сепак, таа била испратена во Ески (старата) палата сместена на плоштадот Бајазид до крајот на јуни.[5] Мехмед починал само шест месеци по смртта на Махмуд. Во петокот на 9 јануари, Сафије султан, заедно со Шехзаде Мустафа, исто така биле испратени во Ески-сарај.[6] Помеѓу смртта на Мехмед и устоличувањето на Мустафа, нејзината стипендија се состоела од 100 аспери дневно. [4]

Валиде султан[уреди | уреди извор]

Прв мандат[уреди | уреди извор]

Кога Мустафа се искачил на престолот во 1617 година, таа станала Валиде султан, како и регент и се стекнала со голема моќ. Таа, како сопруга на Мехмед, очигледно била во можност да има поголем статус како Валиде Султан отколку што имала Хандан Султан, другата сопруга на Мехмед. Ова веројатно било во голема мера затоа што таа ја практикувала власта подиректно, дејствувајќи како регент за нејзиниот ментално неспособен син бидејќи неговата ментална состојба не се подобрила. Никој не очекувал дека Мустафа, кој страдал од тешки емоционални проблеми, ќе стане султан, и затоа таа не уживала позиција со голем статус во царскиот харем. Таа добила 3.000 аспери иако нејзината свекрва Сафије Султан сè уште била жива. [4] Нејзината ривалка Хандан Султан добивала само 1.000 аспери како Валиде Султан. Косем султан, сопругата на Ахмед I и негова омилена и легална сопруга ја изгубила својата позиција во палатата Топкапи и била испратена во Стариот дворец откако Мустафа I се качил на престолот.

Таа имала потенцијален сојузник во Кара Давуд-паша, но за време на првото владеење на Мустафа, кое траело само три месеци, таа не можела да ја искористи својата врска со назначувањето на Давуд-паша како везир. Еден од ретките политички сојузи кои валидни биле во можност да склучи со мечоносецот на нејзиниот син, Мустафа-ага, висок офицер на внатрешната палата, кој бил изнесен од палатата и награден со престижната и стратешки витална функција гувернер на Египет под услов дека ќе се ожени со сестрата на султанот. [4] За неколку месеци пашата бил вратен во Истанбул како голем везир.[7][8][9]

Владеењето на Осман[уреди | уреди извор]

Подоцна Мустафа бил симнат од престолот, а на него се качил неговиот внук Осман II поради психичката состојба на Мустафа. Мустафа бил вратен во кафезот, а таа во Стариот дворец.[10] Меѓутоа, таа добила само 2.000 аспери за време на нејзиното пензионирање во Старата палата помеѓу двете владеења на нејзиниот син; во текот на првите месеци од нејзиното пензионирање Сафије сè уште била жива, можеби соседка во Стариот дворец, примајќи по 3.000 аспери дневно.[10] Исто така, Косем султан добивала по 1.000 аспери дневно за време на нејзиното пензионирање во Стариот дворец. Од нејзината локација во Стариот дворец, таа одиграла клучна фигура во детонирањето и убиството на Осман II.[11] Основната и исклучителна слабост од која страдал Осман II било видливото отсуство на основа на женска моќ во харемот.

Втор мандат[уреди | уреди извор]

Барајќи противтежа на јаничарското влијание, Осман II ги затворил нивните кафулиња и почнал да планира да создаде нова и полојална војска составена од анадолски секбани. Ова довело до избувнување на востание во палатата од страна на јаничарите, кое било поддржано од Халиме Султан, бидејќи таа сакала да го ослободи својот син од кафезот и повторно да стане Валиде султан. Подоцна на 18 мај 1622 година Осман повторно бил симнат од престолот, а бунтовниците, во меѓувреме, упаднале во царската палата и го ослободиле Мустафа од неговото затворање и го прогласиле за свој господар. Таа повторно се вратила од Стариот дворец и станала Валиде султан. Некои од јаничарите се консултирале со неа за назначувањата и всушност нејзиниот зет, Кара Давуд-паша, станал голем везир. Фракцијата се заложила за каузата на Мустафа и таа не можела да се чувствува безбедна додека Осман II бил жив. Нивната нелагодност била добро основана, бидејќи некои од бунтовниците сакале да го поштедат Осман, надевајќи се без сомнение дека нема да го искористат за свои цели на некој иден датум. Кара Давуд-паша имал прибегнување, па на последната екстремна мерка на 20 мај 1622 година, Осман II бил задавен во затворот Еди-куле.[12][13][14]

Устоличувањето на Мурат[уреди | уреди извор]

По смртта на Осман, генералниот гувернер на Ерзурум, Абаза Мехмед-паша, решил да напредува во Истанбул за да се пресмета со убијците на Осман II. Кара Давуд-паша бил избран за жртвено јагне и бил погубен во обид да го измени незадоволството и да ги спречи бунтовите што се насобрале пред дворецот: Мехмед-паша, и покрај понудите дадени од емисарите од главниот град, продолжил со неговото напредување. Соочени со сè подлабока криза, свештениците и новиот голем везир Кеманкеш Кара Али-паша побарале да се согласи со детонирањето на нејзиниот син во корист на единаесетгодишниот Шехзаде Мурат, најстариот преживеан син на Ахмед I. Таа се согласила бидејќи и било ветено дека животот на нејзиниот син ќе биде поштеден. Според тоа, Мустафа бил симнат од престолот и повторно затворен.

Смрт[уреди | уреди извор]

Починала во 1643 година и била погребана во мавзолејот на нејзиниот син во џамијата Аја Софија, Истанбул.[15]

Потомство[уреди | уреди извор]

Заедно со Мехмед, Халиме имала четири деца:

Во популарната култура[уреди | уреди извор]

Во ТВ серијата од 2015 година 'Величествениот век: Косем', Халиме Султан е портретирана од турската глумица Аслихан Ѓурбуз.

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Ga ́bor A ́goston, Bruce Alan Masters. New York: Facts on File (January 1, 2009). Günhan Börekçi. "Mustafa I." Encyclopedia of the Ottoman Empire. Infobase Publishing. стр. 409. ISBN 978-1-438-11025-7.
  2. M. Sadık Bilge (2005). Osmanlı devleti ve Kafkasya: Osmanlı varlığı döneminde Kafkasya'nın siyasî-askerî tarihi ve idarî taksimâtı, 1454-1829. Eren Yayıncılık.
  3. 3,0 3,1 Börekçi, Günhan. Factions And Favorites At The Courts Of Sultan Ahmed I (r. 1603-17) And His Immediate Predecessors. стр. 65 and n. 96. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „halime“ е зададен повеќепати со различна содржина.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Peirce 1993.
  5. 5,0 5,1 Börekçi, Günhan. İnkırâzın Eşiğinde Bir Hanedan: III. Mehmed, I. Ahmed, I. Mustafa ve 17. Yüzyıl Osmanlı Siyasî Krizi - A Dynasty at the Threshold of Extinction: Mehmed III, Ahmed I, Mustafa I and the 17th-Century Ottoman Political Crisis. стр. 78.
  6. Shaw, Stanford J.; Shaw, Ezel Kural (October 29, 1976). History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 1, Empire of the Gazis: The Rise and Decline of the Ottoman Empire 1280-1808. Cambridge University Press. стр. 186. ISBN 978-0-521-29163-7.
  7. Dorothy O. Helly, Susan Reverby (1992). Gendered Domains: Rethinking Public and Private in Women's History : Essays from the Seventh Berkshire Conference on the History of Women. Cornell University Press. стр. 52. ISBN 978-0-801-49702-5.
  8. Stern (August 21, 2013). Scented Garden. Routledge. стр. 397. ISBN 978-1-136-20632-0.
  9. Anne Walthall (2008). Servants of the Dynasty: Palace Women in World History. University of California Press. стр. 91. ISBN 978-0-520-25444-2.
  10. 10,0 10,1 Leslie P. Peirce (1993). The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. Oxford University Press. стр. 126–127. ISBN 978-0-195-08677-5.
  11. Gabriel Piterberg (2003). An Ottoman Tragedy: History and Historiography at Play. University of California Press. стр. 14. ISBN 978-0-520-93005-6.
  12. Elli Kohen (2007). History of the Turkish Jews and Sephardim: Memories of a Past Golden Age. University Press of America. стр. 211. ISBN 978-0-761-83600-1.
  13. Gabriel Piterberg (2003). An Ottoman Tragedy: History and Historiography at Play. University of California Press. стр. 78. ISBN 978-0-520-93005-6.
  14. A History of the Ottoman Empire to 1730. CUP Archive. стр. 137.
  15. Haber, Internet (2016-06-02). „Halime Sultan kimdir hayatı bakın nasıl öldü!“. www.internethaber.com (турски). Посетено на 2022-01-05.
  16. 16,0 16,1 Tezcan, Baki. The Debut Of Kösem Sultan's Political Career. стр. 357.

Библиографија[уреди | уреди извор]

Претходник
Хандан султан
Валиде султан
22 ноември 1617 – 26 февруари 1618
19 мај 1622 – 10 септември 1623
Наследник
Косем султан