Уметност

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Мона Лиза од Леонардо да Винчи, Музеј Лувр
Детаљ од арапско сликарство што датира од 13 век.

Уметноста[1] е човечка активност, производ на таа активност или идеја за истата, поврзана со сетилата, со емоциите и со интелектот. Може да се рече дека уметноста му е својствена на човекот, со што тој се разликува во рамки на природата, и се издвојува од останатите живи битија.

Во Европа, од крајот на 18 век[2], овој поим главно се однесува на производите на таканаречените „убави уметности“, како на пример скулптурата, сликарството, архитектурата, графиката, но исто така и музиката, танцот, поезијата и литературата. Подоцна на тоа, меѓу другото, се додават и кујната, кинематографијата, театарот, фотографијата, стрипот, телевизијата, односно дигиталната уметност. Класификацијата на уметностите не е универзална и да се бара единствена класификација се чини невозможно.[3]

Оваа концепција на уметноста како автономна активност, како продукт на предмети од страна на уметници кои се во потрага по убавото, согласно судот на вкусот, датира од периодот меѓу 18 и 19 век. Но честопати се смета дека модерната и современата уметност го напуштиле поимот на убавото и на безвременскиот стил за да ги прифатат принципите на трансгресијата[4].

Наједноставната дефиниција за поимот уметност е дека таа е творештво на човекот. Иако денес под поимот уметност најчесто обично се подразбира визуелна уметност, концептот за тоа што е уметност постојано ќе се менува низ вековите. Можеби најконцизна дефиниција е најопштата - дека поимот уметност се однесува на сите креативни и творечки дејствија на човекот, со исклучок на дејствата директно поврзани за опстанокот и репродукцијата. Од поширока перспектива, уметност е едноставно изведен поим за било кој производ на креативен импулс, од кој произлегле сите други човечки активност, како науката преку алхемијата, и религијата преку шаманизмот.

Историја на поимот уметност : Што е тоа уметност?[уреди]

Уште од Антиката, философијата се прашува за природата на уметноста.

Помпеја, Куќа VII, 2, 6 : Пакуи Прокул и неговата сопруга. Археолошки музеј во Неапол, фреска од 1 век.

Платон во неговите дијалози или Аристотел во делото Поетика се прашуваат за уметноста како одраз на убавото, односно естетиката. Сепак, античката естетика понекогаш се разликува од подоцнежните естетики а грчкиот збор τέχνη (техне), кој е најблискиот еквивалент на зборот вештина, односно умеење (уметност), во Античка Грција означувал збир на активности подложни на одредени правила. Тој воедно опфаќа знаења, вештини и занаети. Не се сите грчки музи поврзувани со уметностите како што тоа ќе бидат дефинирани подоцна а поезијата, на пример, не се сметала за « техне ». И римската цивилизација не правела јасна дистинкција меѓу доменот на уметноста и оној на знаењата и вештините. Така, кај Галиен, терминот « уметност » означува збир процеси кои служат да се добие некаков резултат:

Ars est systema præceptorum universalium, verorum, utilium, consentientium, ad unum eumdemque finem tendentium.[5]



Со ваквото прифаќање на поимот кое преовладувало сé до крајот на Средниот век, уметноста се спротивставува истовремено на науката сфатена како чисто сознание и на природата која е производ без сознание [5].

Сé до Ренесансата, не постои прецизна разлика меѓу уметник и занаетчија : « уметник » се нарекувал оној занаетчија кој создавал творби со исклучителен квалитет. Разликата почнала да станува попрецизна кога уметниците почнале да излегуваат од корпорациите за да влезат во академиите[6]. Дури тогаш почнал да се насетува вистинското значење на денешниот поим уметност.

Сепак, поимот уметност онаков каков што денес го прифаќаме се појавил во периодот на Просветителството. Почнувајќи како размисла за сетилата и вкусот, на крајот се утврдила концепција базирана на идејата за убавото. Со Емануел Кант, естетиката добила вистинско значење на една теорија на уметноста на која романтичното движење ќе и даде парадигматски примери. Тогаш во втор план се става значењето на придржувањето кон правилата и во прв план се истакнува намерата на уметникот кој со својата творба влијае врз сетилата и емоциите.

Но, 20 век, со своите практики и своите идеологии, става под знак прашање сé она што важело во претходниот. Прво се оспорува постоењето на суштината на уметноста која би се пронашла низ вековите и цивилизациите а со тоа и сонот за универзална дефиниција. Се истакнува двосмислениот карактер на односот меѓу «убавината » и « уметноста », на пример кога уметничкото дело ја претставува природата на еден страшен, односно одбивен (неубав), начин [7].

Класичниот список на уметности, онаков каков што бил предложен во 19 век од страна на Хегел во делото Естетика или философија на уметноста, за некои продолжува да биде показател што е уметност [3]. Тука се говори само за пет главни уметности: архитектура, вајарство, сликарство, музика, поезија. Со проширување или со комбинација на вештините овој список може значајно да биде проширен додавајќи му ги на пример вештините како танцот, филмот (честопати нарекуван « седма уметност »), фотографијата, стрипот, итн.

Историја на уметноста[уреди]

Кавгите во однос на класификацијата на уметностите се многубројни [3] во историјата на уметноста и во естетиката. Писателот Клод Роа вака го резимира плурализмот во однос на поимот уметност:

Поимот уметност, било да станува збор за црната уметност, за критската или пак за импресионистичката уметност, секогаш ќе остане непрецизен, неискажлив и иритирачки. Уметност е тоа што го остава жив мртвиот идол како идол. Уметност е кога некој предмет продолжува да служи за нешто и кога не служи повеќе за ништо. [8]


Праисторија[уреди]

Пештерата Ласко.

Ако се земе в предвид дека уметноста се состои во тоа да се гради, да се ваја и да се реализираат украсни мотиви, тогаш се чини недискутабилно дали постои или не постои праисториска уметност. Од друга страна, ако на уметноста се гледа како на некаков луксуз наменет за изложби во музеи и галерии, првите луѓе на тоа не ни помислувале[9]. Најпосле, ако уметноста генерално се состои во тоа да им се обраќа на сетилата и на емоциите на оние што ја гледаат, тогаш тешко е авторите на одредени праисториски цртежи како оние во пештерата Ласко да не се категоризираат како уметници. Која била функција на скулптурите и сликите на овие уметници не се знае со точност иако се даваат претпоставки дека нивната функција била ритуална, магиска, симболична или поучна. Работата на уметникот тогаш веројатно би била чисто прагматична, сепак без да се исклучи и потрагата по одредена естетика[9].

Африка[уреди]

Илустрација на африканските уметности во шведската енциклопедија Nordisk familjebok.

Африка е дом на огромен број локални уметности кои се одраз на разноразни култури кои не престануваат да се развиваат со тек на времето. Овие творби биле сметани за вистински уметнички дела особено од почетокот на 20 век, особено под влијание на сликарите претставници на кубизмот. Откривањето на оваа уметност извршило огромно влијание врз западната модерна уметност [10]. Денес, поголемиот дел афрички дела припаѓаат на приватни колекционери бидејќи во минатото музеите ја занемарувале оваа уметност. Оттогаш до денес интересот за автентичните стари објекти значително пораснал [note 1], а со заштитата на УНЕСКО, од почетокот на деведесеттите на 20 век забранет е извозот на маски и статуи надвор од африканскиот континент [10]. Дрвената маска, која најчесто е приказ на некаков дух долго време се сметала за типичен предмет кој најдобро ја симболизира африканската уметност. Постепено се појавиле други форми и во 1966 се оддржал првиот светски фестивал на црните уметности во Дакар, претставувајќи му го на светот богатството на африканската уметност. [10]. Од 1989, редовно во Дакар се оддржува биенале на современата африканска уметност [11].

Азија[уреди]

Примерот на азискиот континент е добар показател за тешкотијата да се воспостави класификации на историјата на уметноста базирана врз континенти и историски периоди. Толкав голем збир на уметности присутни во Азија место по историски периоди полесно можат да се класифицираат согласно:

Америка[уреди]

Колосална глава No.1 од Сан Лоренцо.

Олмечката култура, помеѓу 1200 п.н.е. и 400 п.н.е.[12], првата од големите цивилизации на Средна Америка, е особено позната поради богатството на иконографијата и техничкиот квалитет на нејзината уметност и била пример и наследство за сите последователни култури. Олмечката уметност е приказ на едно големо мајсторство во доменот на скулптурата. Олмечките уметници своите дела ги изработувале во глина, камен и дрво. Уметноста на Маите се развива во тек на (2000 п.н.е. - 250 г)[13] ·[14]. Таа била под влијание на олмечката цивилизација. Била под влијание и на други средноамерикански култури како онаа на Теотивакан и на Толтеките. Маите се познати по користењето жад, опсидијан и штукатура. Уметноста на Астеките (1300-1519) е позната по камените маски, наследени од Толтеките, кои ги користеле за погребни или верски церемонии. Своите храмови и палати ги украсувале со боја. Американско-индијанската уметност е форма на уметност која потекнува од Северна Америка. Предметите изработени од вештите занаетчии денес без никаква дилема се сметаат за уметнички дела.

Океанија[уреди]

Уметноста на Океанија подразбира древни или современи творби на народите од Меланезија, Микронезија, Полинезија, како и оние на старите народи од Австралија и Нов Зеланд и другите острови на Пацификот. Од друга страна, во оваа категорија не се класираат творбите на австралиските и новозеландските народи од западно потекло[15]. Нејзината историја започнува кога првиот бран доселеници, дојдени од Југоисточна Азија, се населил во Австралија и Нов Зеланд, пред околу 50.000 години. Најстарите уметнички дела кои се од нив најдени се фигури од камен, столбови украсени со зооморфни мотиви помешани со антропоморфни фигури [15].

Околу 1500 п.н.е. се појавила цивилизацијата Лапита (според името на еден археолошки локалитет во Нова Каледонија)[16]. Станува збор за една оригинална цивилизација чии творби главно се од домен на грнчарството. Повеќе стотици археолошки лапитски локалитети биле откриени на подрачјето на архипелагот Бизмарк, Соломонските острови, Вануату, Нова Каледонија, Фиџи, Тонга, Самоа, Валис и Футуна.

На секој архипелаг оваа култура се адаптирала на средината и имала свој сопствен развој, сепак не губејќи го единството, На тој начин островите во пацификот задржале одредена културна хомогеност [15].

Австралија[уреди]

Абориџините биле исклучителни сликари, на кора на север во Северните Територии , на ткаенина и платно во централниот дел на пустината. Призната за уметност, се смета дека уметноста на австралиското домородно население е најстарата традиција позната во светот. Најстарите примери на уметничко изразување се случиле пред повеќе од 30000 години[17].

Постојат три регионални модела на уметност на австралиските Абориџини.

Цртежите и фигурите имаат свое посебно значење поврзано за митологијата на сонот и може да се сведе на форма на писмо.

Европа[уреди]

Античка уметност[уреди]

Детаљ од кратер, 5 век.

Иако географски се наоѓа во Африка, уметноста на Стар Египет, родена пред околу 5.000 години, е еден од главните извори на уметноста во Европа. Тоа е комбинација на стриктни правила со геометриска точност и остра перцепција на природата. Нејзините дела не биле наменети за восхит на луѓето туку биле наменети за задгробниот живот бидејќи се наоѓаат во гробовите на кралевите а подоцна се среќаваат и во оние на личности со не толку значајна општествена улога, со цел душата на починатиот да остане засекогаш жива [18]. Европската уметност исто така должи многу и на уметноста на Стара Грција. Во прво време (10 век п.н.е.), таа е мрачна и геометриска. Подоцна значително се инспирира од правилата утврдени во египетската уметност, особено во сликарството и вајарството. Околу 6 век п.н.е. настанува една вистинска уметничка револуција. Уметниците почнале да излегуваат од правилата наметнати од египетската уметност односно секој дел на некоја целина да се претстави посебно (на пример деловите на човечкото тело) под неговиот најпрепознатлив агол, по цена на тоа претставата да изгледа извештачено. Погазувајќи го ова правило, грчките уметници си дозволиле да претстават анфас на стапало на пример или пак да ја сокријат раката на објектот претставен во профил: така нивните скулптури и слики станале поприродни и не толку стереотипни [19]. Кон крајот на 6 век п.н.е грчките уметници сé уште се обични занаетчии, но нивните творби буделе интерес кај сé поголем број луѓе. Се правело споредба во заслугите на различните уметнички (занаетчиски) школи, меѓу мајсторите од различни градови. Некои од нив, како Праксител станувале мошне познати и барани. Малку подоцна се случила една друга еволуција: иако сé досега уметниците избегнувале на лицата да им даваат преголема прецизност, оттогаш почнале да ги прикажуваат поинаку, изразувајќи сентимент а со владеењето на Александар Македонски се појавила и уметноста на портретот[19] којашто уметноста на Антички Рим ќе ја преземе и уште повеќе ќе ја усоврши.

Средновековна уметност[уреди]

Ремската катедрала е приказ на готската уметност во Западна Европа.

Средновековната уметност покрива широк збир на времиња и места, на повеќе од илјада години историја на уметност во Европа, на Блиски Исток и Северна Африка. Таа опфаќа бројни движења и периоди во уметноста, регионални или национални уметности, жанрови, уметнички занаети каки и самите уметници. Историчарите на уметност ја класифицираат средновековната уметност по периоди и движења а односите меѓу овие периоди честопати се суптилни. Тие се на пример: Келтска уметност, Ранохристијанска уметност, Уметност на преселбите, Предримска уметност и Римска уметност, Готска уметност и Византиска уметност. Згора на тоа, секоја « нација » или култура од Средниот век си имала свој сопствен уметнички израз и индивидуално постоење, како на пример Англосаксонска уметност, Викиншка уметност или Исламската уметност во Шпанија (на пример Алхамбра). Средновековната уметност вклучува бројни техники како мозаикот и скулптурата. Голем број уметнички дела од тој период се од доменот на религијата.

Модерна епоха[уреди]

Леонардо да Винчи, скица на човечката анатомија

За историчарите, модерна епоха – некогаш наречена и « Модерни времиња » – го опфаќа историскиот период кој почнува со крајот на Средниот век. Француските историчари велат дека истата завршува со Француската револуција. Уметничката преродба обично се смета дека започнала со Ренесансата во Италија во 15 век[20]. Италијаните тој период го нарекуваат кватроченто. Периодот на Ренесансата се протега и низ 16 век имајќи го својот процут во повеќе европски земји. Иако обработува теми од митологијата и античката уметност, таа сепак не претставува враќање назад: има нови техники, новиот политички, социјален и научен контекст, им овозможува на уметниците да иновираат[21]. Повторно се открива и се усовршува перспективата. Се развива техниката на сликарството во масло. Додека во Средниот век уметничкиот израз бил свртен кон религијата, во ренесансата центар на внимание е човекот. За првпат уметноста продира во сферата на приватното: делата не се само нарачувани од страна на моќниците на Црквата или државата; тие навлегуваат и во домовите на буржоазијата[20].

Идеалниот град во Урбино долго време припишувано на Пјеро дела Франческа

Обично « Барок » се нарекува стилот кој ја наследил Ренесансата на почетокот на 17 век, но овој збор бил употребен дури подоцна, од страна на авторите кои сметале дека овој стил е гротескен и кои сметале дека елементите на античката уметност не треба никогаш да се применуваат поинаку од начинот на кој истите ги применувале Грците и Римјаните [22]. Барокната архитектура станува грандиозна како во случајот со Версајската палата која била имитирана во цела Европа. Сликарството користи повеќе бои и светлина. Кај музиката од таа епоха се појавува операта. Ова движење забележало свој процут во католичката Европа во 18 век [23].

Во крајот на 18 век и почетокот на 19 век се напуштиле принципите на Класицизмот и се појавил Романтизмот: уметници како Тарнер преку нивната претстава на природата ги евоцираат емоциите на човекот [24].

Хуан Грис, Портрет на Пикасо, 1912

Отфрлањето на традициите изродува бројни движења[25] (Реализам, Натурализам, Импресионизам, Симболизам, ...). Постои поголема комплексност во односите меѓу уметниците и купувачите на уметнички дела: Уметникот веќе не сака да се адаптира на вкусовите на неговите клиенти. Доколку тоа и го стои чувствува некој вид понижување. Но ако работи онака како што сака, изолирано, ризикува да се осуди себеси да живее во сиромаштија [26]. Наскоро некои уметници ќе почнат да се издвојуваат и да го презираат потчинувањето на вкусовите на публиката. Во 20 век се јавува јаз меѓу уметниците кои имаат успех и оние неконформистите кои ќе бидат ценети дури после нивната смрт. [26].

Модерната уметност се родила на крајот на 19 век и на почетокот на 20 век. Се појавиле сликите на Пикасо, Анри Матис, Миро, Макс Ернст и бројни движења како Надреализам, Улипо, Нов Бран. Архитекти како Френк Лојд Рајд ја напуштаат догмата на симетријата[27].

Во Франција со модерното време , сликарите полека се оттргнуваат од салоните и од прегратката на буржоазијата. Значајна улога играат големите колекционери, галериите и критичарите. Пазарот на уметнички творби се интернационализирал.

Марсел Дишан е основоположник на концептуалната уметност. Иако неговата намера била да излезе од уметноста тој покрај своја волја тој станал предводник на една нова димензија на поимање на модерната скулптура[28].

Во доменот на сликарството одлучувачки чекор бил направен во десеттите години на 20 век кога Кандински испробал еден нов вид апстрактна уметност, која повеќе не прикажувала субјекти или објекти на природниот свет, реален или имагинарен, туку само форми и бои.

Философија на уметноста[уреди]

Класични теории : естетика[уреди]

Философијата на уметност истовремено е речиси константниот интерес на философите за уметноста, уште од античко време, и дисциплина повеќе или помалку прифатена како автономна од крајот на 18 век. [29]. За историчарот на уметност Мишел Бле, постојат два приода на филозофијата на уметност. Од една страна сиот корпус философски текстови коишто, уште во Античка Грција се занимавале со прашањата на естетиката (сметано од Платон до Кант) ; од друга страна, станува збор за дисциплина родена благодарение на Шелинг на почетокот на 19 век.

Теоријата во антиката, онаа на Платон и онаа на Аристотел во Поетиката, се врти околу идејата за "мимезисот". Според Аристотел мимезис е уметност да се претстави реалноста; што значи, уметноста се сфаќа како претставување на реалноста и на Убавото. Тргајќи го настрана концептот на мимезисот, кај Кант се појавува првата теорија на уметноста како активност на генијот. Според неговата оригинална идеја, « генијот е вродена диспозиција на духот преку кој природата ги дава правилата на уметноста. »[30].

Во својата Философија на уметноста (1802-1803), Шелинг го отфрла името естетика и објавува дека само философијата е таа која може да развие вистинска наука за уметноста. Друго големо име во однос на философијата на уметноста е Хегел, кој во својата Естетика (1828-1829) покажува дека целта на таа дисциплина е Убавото и Уметноста, сфатени различно и одвоено од религијата и философијата.

Во модерниот период доминираат две поголеми струи [31].

  • Првата, претставувана од Адорно го поставува прашањето на автономијата на уметноста, особено vis-à-vis со општеството. Теодор Адорно, наследник на мислата на Карл Маркс, заклучува дека без општеството уметноста не може да постои.
  • Втората струја е онаа на аналитичката естетика. Таа го поставува проблемот на дефиницијата на уметноста. Употребите на зборот се анализирани од Лудвиг Витгенштајн додека нејзиното функционирање како практика е проучувано од Нелсон Гудман.

Изродена од модерната философија, естетиката останува философска дисциплина која и покрај обидите не успеала да прерасне во наука за уметноста.

Убави уметности[уреди]

Балет.

Шарл Бато во 1746 година го создал терминот „убави уметности“ ((француски) Beaux Arts) во кои според него припаѓале танцот, флорикултурата, вајарството, музиката, сликарството и поезијата. Подоцна на тоа ги додал архитектурата и елокванцијата. Подоцна, овој список претрпел повеќе измени бидејќи разни автори ќе додаваат или одземаат елементи. Италијанецот Рикото Канудо, првиот филмски теоретичар, е првиот кој во 1911 филмот ќе го нарече седма уметност. Денес, за убави уметности се сметаат следниве активности:

Некои овој список го прошируваат со телевизијата, модата, рекламата или видео игри.

Дисциплини во уметноста[уреди]

Креативните вештини, односно уметности, често се поделени во повеќе конкретни категории, како н пример декоративни уметности, визуелни уметности, изведувачките уметности и книжевност. Така, сликарството е форма на визуелна уметност додека поезијата е форма на книжевност. Некои примери се следниве:

Визуелни уметности[уреди]

Пример за калиграфија на латински на Библија која датира од 1407.
Квартет за флејта (1777), од Волфганг Амадеус Моцарт.

Сценски уметности[уреди]

Музички уметности[уреди]

Книжевни уметности[уреди]

Уметнички техники[уреди]

Јохан Себастијан Бах, кој се смета за голем мајстор на контрапунктот.

Музика[уреди]

  • Хармонија: наука за формирање на акордите (групи на звуци) и сугерира како да се комбинираат на избалансиран начин за поттик на релаксирачки сензации (консонантна хармонија) или тензија (дисонантна хармонија).
  • Контрапункт: техника која се користи за да се компонира полифонична музика со поврзувањето на две или повеќе мелодии кои се слушаат истовремено.
  • Хомофонија и Монодија: е музичка текстура каде две или повеќе музички дела се движат истовремено од хармонична гледна точка. Тоа е во спротивност со полифонијата каде делата се во ритмичка и мелодиска независност и каде ниеден дел не е доминантен.
  • Полифонија: се смета за збир на истовремени звуци во кои секој изразува музичка идеја, задржувајќи ја својата независност, и со другите формирајќи една хармонична целина.
  • Орнаментика

Цртање[уреди]

  • Јагленот: е еден од најстарите материјали за цртање што се користи уште од праисторијата. Се добива од врбови гранчиња печени на ниска температура. Јагленот е идеален за скици. Ронлив е и лесно се брише.
  • Молив е графит вметната во цевче од дрво или метал. Тој е темен, остар и лесно се избрише - идеален за цртање. Потекнува од Италија во 15 век.
  • Четка: погодна за цртање, е составена од дрвена дршка и влакна на различни животни, особено свиња самур верверица и други. Се користи со мастило, со вода со желатин и одоранти како камфор или мошус. Идеална е за да се потенцираат и нагласуваат светлите подрачја.
  • Перото е едно од најстарите и идеални техники за цртање, како и за пишување. Се исработува од изострени прачки од трска или од пердуви од животни, особено од гуска. Мастилото се аплицира на хартија или на пергамент.
  • Метална дршка (stilum): метална дршка од (олово, калај, сребро) се користела уште од римско време за цртање на хартија, пергамент или на дрво.
  • Сангвина е вид на црвен кармин што се добива од глина, и со кој се прави цртеж со карактеристична црвеникава боја. Бил модерен во Италија за време на Ренесансата.
  • Кредата е калциум сулфат што се користи од цртање уште во Ренесансата како материјал за цртање или како пигмент за добивање темпера.

Сликарство[уреди]

Сликарска палета (бои во масло).
  • Акрилик: понова сликарска техника со синтетичка смола на која пред употреба ѝ се додава вода.
  • Акварел: техника на сликање со боја разредена во вода. Оваа техника била позната и во Стар Египет но поголема нејзина примена е во текот на 18 и 19 век.
  • Гваш: техника слична на акварелот. За разлика од акварелот оваа техника е со погусти бои помешани со вода и во неа се применува бела боја за да се осветлат боите кои се непроѕирни.
  • Енкаустика: стара техника на сликање со употреба на боје која се меша со растопен восок.
  • Фреска: слика на ѕид со бои разредени во вода изведена врз подлога од свеж малтер во кој се впиваат боите. Оваа техника била позната уште во античко време.
  • Лака
  • Минијатура
  • Масло: техника која се состои во разредување на боите со разредувач врз основа на масло.
  • Пастел: мешавина на обоен прав (пигменти) и масло.
  • Темпера: боја растворлива во вода чии пигменти се врзани со јајце.

Скулптура[уреди]

Графика[уреди]

  • Бакрорез: е графичка техника на метална плоча (матрица) од бакар и цинк.
  • Акватинта: техника на метални плочки покриени со смола, чија површина се премачкува со мастило. Се добива слика слична на акварел. Техниката се појавила во 18 век.
  • Линорез: графичка техника слична на ксилографија. Се користи линолеум.
  • Литографија:
  • Сериграфија: графичка техника измислена во Кина.
  • Ксилографија:

Целта на уметноста[уреди]

Ќилим Навахо од околу 1880

Уметноста имала голем број најразлични функции во текот на историјата. Нејзината цел е тешко да се определи или да се сведе на еден единствен концепт. Според Клод Леви-Строс, различните цели на уметноста можат да се групираат согласно тоа дали се мотивирани или немотивирани.

Немотивирани цели на уметноста[уреди]

Немотивираните цели на уметноста се оние кои се составен дел од самото човечко битие и не се во насока на исполнување на некои други специфични надворешни цели.

  1. Основен човечки инстинкт за хармонија, рамнотежа, ритам.

    "Имитација, тогаш е инстинкт на нашата природа. Потоа, тука е инстинктот за хармонија и ритам. Луѓето почнувајќи од оваа природна дарба постепено развиле свои посебни склоности, сé додека нивните груби импровизации не ја изродиле Поетиката." -Аристотел[32]

  1. Искуство на мистериозното..

    "Најубавото нешто што можеме да го искусиме е мистериозното. Тоа е изворот на секоја вистинска уметност и наука." –Алберт Ајнштајн [33]

  1. Израз на фантазијата. Уметноста е начин да се изрази фантазијата на невербални начини кои не се врзани за формалноста на говорниот или пишан јазик. За разлика од зборот, кој се наоѓа во реченица и има определено значење, уметноста нуди палета од форми, симболи и идеи со најразновидни значења.

    "Јупитеровиот орел [како пример за уметност] не е, како логичките (естетски) атрибути на предмет, концепт на возвишеност и величенственост на креацијата, туку нешто друго – нешто што ѝ дава на фантазијата поттик да го прошири летот над цела низа сродни претстави што предизвикува повеќе мисли од оние што ги дозволува изразот во некој концепт определен со зборовите. Тие даваат естетка идеја, која ѝ служи на надрационалната идеја како замена за логичката презентација, но со своја сопствена функција - анимирање на умот со негово отворање кон поле на сродни претстави проширени вон границите на сфаќањето." –Имануел Кант[34]

  1. Универзална комуникација.
  1. Ритуална и симболичка функција. Во многу култури уметноста е користена во ритуали, перформанси и танцови како декорација или симбол.

Мотивирани цели на уметноста[уреди]

Мотивираните цели на уметноста се свесни и намерни активности изведени од страна на уметникот или креативецот. Тие можат да бидат со намера да донесат некаква социјално-политичка промена, да коментираат некаков аспект во општеството, да изразат одредена емоција или расположение, да искажат одредена лична психологија, да отсликаат некоја друга дисциплина, да помогнат во продажба на одредени стоки и производи (комерцијални уметности) или или нешто да искомуницираат.

  1. Комуникација. Уметноста, најпросто кажано, е облик на комуникација. Со самото тоа што повеќето облици на комуникација имаат намера или цел да пренесат порака кон друга индивидуа, ова е мотивирана цел. Илустривните уметности, како научната илустрација се облик на уметносст како комуникација. Сепак, содржината не мора да е само научна. Преку уметноста се комуницираат и емоции, расположенијаа и чувства.

    "Уметноста е збир артефакти или слики со ссимболични значења како средства за комуникација." –Стив Митхен[35]

  1. Уметноста како забава. Уметноста може да има цел да поттикне одредено расположение кај оној што ја прима. Оваа цел и функција е присутна во уметноста на филмот и видео игрите.
  1. Авангарда. Уметност за политичка промена. Една од целите на уметноста, особено во раниот 20 век, е да користи визуелни слики заради политичка промена. Уметничките движења кои ја имаат оваа цел – Дадаизам, Надреализам, Руски конструктивизам и Апстрактниот експресионизам и др. – се нарекуваат уметности на авангарда.
  1. Уметност со психолошки и терапевтски цели. Уметноста се користи и од страна на уметничките терапевти, психотерапевти и психолози како уметничка терапија. Цртањето на пример се користи за да се определи личноста или емоционалното функционирање на пациентите (дијагностика). Уметничкото дело исто така може да се користи како соодветна психијатриска терапија за надминување на некакви пречки или потешкотии.
  1. Уметност со општествени цели, субверзија или анархија. Иако слична на уметноста за политичка промена, ссубверзивната или деконструктивистичка уметност може да поставува прашања за аспектот на општеството без некакви определени политички цели. Во овој случај целта на уметноста не е промена туку проста критика на некои аспекти на општеството.
Графити на ѕид во Рим
  1. Уметност за пропаганда, или комерцијализација. Уметноста често се користи како облик на пропаганда, заради остварување влијание врз сфаќањата или расположенијата на масите. Воедно цел на уметноста може да биде и стимулација на продажба на одреден производ. Целта на уметноста во овие случаи е суптилно да манипулира со гледачот кој емоционално или психолошки одговара на одредена идеја или предмет.[36]

Поврзано[уреди]

Наводи[уреди]

  1. Од латински Ars, artis „вештина, занает, техничко познавањ“.Ars може исто така да значи занает, талент но исто и процес, начин на однесување а дури подоцна и создавање дела (творештво), термин кој е превод на грчкиот збор tekhnè, (Blay 2008, стр. 50) .
    Voir aussi Dominique Chateau, « Art », во Vocabulaire européen des philosophies : dictionnaire des intraduisibles, dir. Barbara Cassin, Seuil, Dictionnaires le Robert, 2004 (extraits en ligne).
  2. Cf. Louis-Abel Fontenai de Bonafous, abbé de Fontenay (1736-1806), Dictionnaire des artistes. Notice historique et raisonnée des architectes, peintres, graveurs, sculpteurs, musiciens, acteurs & danseurs ; imprimeurs, horlogers & méchaniciens, Paris, 1776 (en ligne tome 1 tome 2) : repr. Genève, 1972.
  3. 3,0 3,1 3,2 Voir, par exemple, le texte de Jacqueline Liechtenstein, « Le parallèle des arts », dans La Peinture, op.cit., p. 385-388 ; ou bien Dominique Chateau, « Art » et Jacqueline Liechtenstein, « La comparaison des arts », dans Vocabulaire européen des philosophies : dictionnaire des intraduisibles, dir. Barbara Cassin, Seuil, Dictionnaires le Robert, 2004 (extraits en ligne).
  4. Nathalie Heinich, Être artiste : les transformations du statut des peintres et des sculpteurs, Paris, 2005 (Шаблон:1re éd. 1996) (50 questions) .
  5. 5,0 5,1 (Lalande 1992)
  6. (Michel Blay et al. 2008, стр. 51)
  7. (Eco 2004, стр. 8-14)
  8. Claude Roy, L’Art à la source. Arts premiers, arts sauvages, Folio, Paris, 1992, p.143.
  9. 9,0 9,1 (Gombrich 2001, стр. 39-53)
  10. 10,0 10,1 10,2 (Afrique-annuaire.com 2009)
  11. Dak'Art
  12. (англиски) Susan Milbrath, A study of Olmec sculptural chronology, éd. Dumbarton Oaks, 1979, p. 20
  13. (англиски) Robert J. Sharer et Loa P. Traxler, The ancient Maya, éd. Stanford University Press, 2006, p. 155
  14. (англиски) Elin C. Danien et Robert J. Sharer, New theories on the ancient Maya, éd. UPenn Museum of Archaeology, 1992, p. 131
  15. 15,0 15,1 15,2 article art d'Océanie, Encyclopédie Encarta, consulté en avril 2009.
  16. (англиски) John Onians, Atlas of world art, éd. Laurence King Publishing, 2004, p. 51
  17. 17,0 17,1 http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/indigenous/art/index.htm
  18. (Gombrich 2001, стр. 55-73)
  19. 19,0 19,1 (Gombrich 2001, стр. 75-97)
  20. 20,0 20,1 (Gombrich 2001, стр. 247-267)
  21. (Gombrich 2001, стр. 287)
  22. (Gombrich 2001, стр. 387-390)
  23. (Gombrich 2001, стр. 457)
  24. (Gombrich 2001, стр. 475-497)
  25. (Gombrich 2001, стр. 557)
  26. 26,0 26,1 (Gombrich 2001, стр. 501-503)
  27. (Gombrich 2001, стр. 558)
  28. Arthur Danto, The Transfiguration of the Commonplace, 1981 ; trad. fr. La transfiguration du banal : une philosophie de l'art, Paris, Ed. du Seuil, 1989 .
  29. Michel Blay, Dictionnaire des concepts philosophiques, Larousse, CNRS éditions, 2006, , Ouvrage utilisé pour la rédaction de l'article50.
  30. Kant Шаблон:Rom-maj, Critique de la faculté de jugement, § 46
  31. Michel Blay, Dictionnaire des concepts philosophiques, Larousse, CNRS éditions, 2006, , Шаблон:Pp.50-53.
  32. Aristotle. The Poetics, Republic. Белешка: Иако тука главно се зборува за поезијата, Старите Грци честопати за уметностите зборувале обопштено. http://www.authorama.com/the-poetics-2.html
  33. Einstein, Albert. The World as I See It. http://www.aip.org/history/einstein/essay.htm
  34. Immanuel Kant, Critique of Aesthetic Judgement (1790).
  35. Steve Mithen. The Prehistory of the Mind: The Cognitive Origins of Art, Religion and Science. 1999
  36. Ролан Барт, Митологии

Корисна литература[уреди]

  • (француски) „Histoire de la Beauté“. Flammarion. 2004. стр. 438. Eco2004. ISBN 2-08-068711-5. 
  • (француски) André Lalande, Vocabulaire technique et critique de la philosophie, Paris, PUF, 1992  

Надворешни врски[уреди]

Портал „Уметност
Ова е избрана статија. Стиснете тука за повеќе информации.
Статијата „Уметност“ е избрана статија. Ве повикуваме и Вас да напишете и предложите избрана статија (останати избрани статии).


Грешка во наводот: Има ознаки <ref> за група именувана како „note“, но нема соодветна ознака <references group="note"/>, или пак недостасува завршно </ref>.