Емоција

Емоциите се психички процеси што го изразуваат човековиот однос кон предметите, настаните и другите луѓе, но и неговиот однос кон самиот себе и кон сопствените постапки и доживувања. Емоциите ја определуваат и насочуваат човековата активност. Постои разлика меѓу поимите емоција и чувство. Емоциите се јавуваат и кај луѓето и кај животните, а чувствата се емоции што се јавуваат само кај луѓето. Тие се резултат од човековиот социјален живот.

Карактеристики на чувствата и емоциите

При појава на секое чувство и емоција во човекот се одвиваат голем број карактеристични промени: физиолошки, физички и промени во движењето.
1. Физиолошките промени се јавуваат во две фази; првата се нарекува фаза на емотивен шок (кога при ненадејно силно чувство ќе се стаписаме или занемеме), а втората се нарекува фаза на специфични промени (разлики кај различните емоции што се јавуваат во однос на физиолошките промени).
2. Физичките промени при емоциите се: карактеристични движења на телото, карактеристичен израз на лицето и карактеристични промени во говорот.
3. Промени во доживувањата се редовна придружна појава на емоциите и чувствата.

Видови чувства

Постојат многу видови чувства и, за полесно разбирање, се прават обиди за нивно категоризирање според критериуми.

I. Критериум — Каква важност имаат чувствата во животот на човекот Според овој критериум, чувствата можат да бидат примарни и секундарни. Примарни се оние чувства што се универзални за човековиот вид и што се биолошки важни за неговиот опстанок. Тоа се основните човекови вродени чувства (страв, тага, гнев, радост…). Секундарни се оние чувства што се создаваат по пат на учење. Тие претставуваат сложени комбинации од основните чувства и се нарекуваат сложени чувства (љубов, љубомора, пријателство…).

Примарни или основни чувства Стравот е секогаш непријатен и проследен со напнатост, грижа и вознемиреност. Изворот може да биде во надворешната средина и од внатрешната то есть во човекот. Гневот е најчесто предизвикан од ситуации во кои се јавува пречка при остварувањето на некоја намера. Радоста е секогаш пријатна емоција. Радоста се јавува кога човекот успева да ја реализира целта што многу и упорно ја посакувал. Тагата е непријатна емоција. Се јавува кога човек ќе изгуби некого или нешто што му било многу блиско, кое многу го ценел и кон кое многу се стремел.

Dve fazi na primarnite emocii

Razlikuvame dve fazi na emociite. Prvata e faza na sok, a vtorata e hronicna faza. Fazata na sok e akutna faza, taa pretstavuva nekoj vid psihicki udar, vo nea ne znaeme za kakva emocija se raboti zasto vo ovaa faza site emocii se slicni. Vtorata, hronicnata faza trae podolgo vreme i duri vo nea emocijata go dobiva svojot kvalitet taka sto znaeme za kakov vid na emocija se raboti. Prvata faza ili emocionalniot sok se manifestira vo izvesna obezglavenost, zacudenost. Intelektualna blokada. Nekoja neprijatna vest predizvikuva emocionalen sok. Vo takva sostojba intelektualniot zivot se sveduva na minimum, nekoi poedinci pagaat co nesvest, vnimanieto celosno e otsutno. Nekoi filozofi i pisateli zboruvaat za golemite posledici na emocionalniot sok. Taka, Kant zboruva za «slepilo na afektot», Sekspir za «zamatuvawe na afektot» a nekoi za «kratko ludilo». Pri svedocenjeto vo sudot, tie lica ne se sekavaat recisi nisto od toa sto se slucuvalo vo sostojbata na emocionalniot sok. Emocionalniot sok go pridruzuvaat silni motorni pojavi. Tie se sostojat vo razlicni dvizenja so mimika, so gestikulacii, so vikanja. Tie se slicni kaj site vidovi emocii, bidejki site dvizenja vo ovaa faza se neadaptibilni i necelishodni, vo sokot nozete se secat), ne moze da se razbere nivnata smisla. Subjektot spaga na ponisko nivo na odnesuvanje (vo gnevot se pokazuvaat zabi). Vo hroni~nata faza, emocijata go dobiva svojot kvalitet, i tuka zneme za koja emocija se raboti — za bes, za zalost itn. Tuka nema zbrka nitu pak zastoj vo mislite, nitu rasfrleni motorni reakci, subjektite ne pgaat vo nesvest. Se vrak prisebnosta i so nea intelektualnite sposobnosti. Vo periodot na preminot od emocionalniot sok kon hronicnata faza, vo zavisnost od stepenot na izrazenost na emocijata mozeme da razlikuvame kaj sekoja emocija, pasiven i aktiven vid.

Radost Pasiven vid — covekot pokazuva izvesno blazenstvo, smirenost, nepodvizen e, kako da e «tepan so radosta», postoi izvesna intelektualna i motorna inercija. Aktiven vid — covekot e mnogu aktiven, mnogu podvizen, skoka, vika, mnogu zboruva, pee, mnogu brzo misli itn.

Gnev Pasiven vid — covekot sam se jad, gi stega tupanicite (ama v dzeb), intelektualniot zivot e sveden na nekolku navredlivi zborovi Aktiven vid — covekot vrsi raznovidni fizicki dvizenja koi imaat tendencija za neso da urne, da skrsi itn. Na intelektualen plan e aktiven, no pred se psovkata mu e vo ustata.

Strav Pasiven vid —covekot e prikovan, nozete mu se otsceni, se trese, go obviva ladna pot. Vo duhoven pogled, toj e inhibiran, mislite mu se sopreni. Aktiven vid — covekot bega, gi sovladuva prekite, ideite doagaat brzo.

Секундарни или сложени чувства Сложените чувства се нарекуваат и социјални чувства. Најпознати чувства се моралните, интелектуалните и естетските. Морални чувства се оние што го изградуваат човековиот однос кон нормите и правилата на однесување што владеат во дадената општествена средина. Најважни морални чувства се: хуманизам, колективизам, патриотизам итн. Интелектуални чувства се оние што човекот ги развива во процесот на умствената дејност (заинтересираност, љубопитност, критичност, сомневање). Естетски чувства се оние што се јавуваат во активноста на човекот при доживувањето на нешто особено убаво.

II. Критериум — Каков е интензитетот и траењето на чувствата? Сопред тоа колку се интензивни и колку траат, чувствата можат да бидат: расположенија, афекти, страсти и сентименти. Расположенија се чувства со слаб интензитет. Афекти се случни чувства со кратко траење. Се карактеризира со губење контрола. Страсти се чувства со голем интензитет и долго траење. Ја изразуваат човековата емотивна приврзаност кон нешто и нејзините интереси. Можат да бидат позитивни (страст кон литература, музика, уметност) и негативни (страст кон коцкање, алкохол, пушење). Сентименти се трајни, многу сложени и научени чувства.

III. Критериум — Каква манифестна активност ги придржува чувствата?
1. чувства што предизвикуваат желба да пристапиме кон објектот
2. чувства што предизвикуваат желба да отстапиме
3. чувства што предизвикуваат желба да се спротивставиме.

IV. Критериум — Како се насочени чувствата?
1. насочени кон себе (гордост, срам)
2. насочени кон други луѓе (љубов, љубомора, завист)

==

Наслов

Наслов на врска ==

Развој на чувствата

Од големиот број чувства што ги поседува човекот, едни се создаваат по пат на наследство и созревање, а други по пат на учење во текот на социјализација.

Емотивна зрелост и емотивни нарушувања

Човекот има можност да постигне емотивна зрелост кога неговите чувства нормално се развиваат во текот на неговиот живот. Карактеристики:
1. Соодветност на чувствата – тажниот настан предизвикува тага
2. Контрола на чувствата – зрелиот човек управува со чувствата
3. Богатство на чувствата – поседува многу чувства

Контрола на чувствата

За да го сочува своето ментално и физичко здравје, човекот треба да научи како да ги контролира чувствата.

1. Соочување со чувството – за да може да управува со чувствата, човекот мора и да признае дека постојат. Кога младиот човек ќе се вцрви, мора за тоа да е свесен и да ја бара причината
2. Одбегнување ситуации што предизвикуваат силна емоција – човек да не се изложува на ситуации кои се непријатни за него.
3. Ангажирање со активност – вишокот енергија треба да се насочи или искористи за полезна активност.
4. Оптимизам и хумор – човек се брани од непријатните чувства со откривање на ведрата и смешна страна на непријатниот настан (секое зло има свое добро).
5. Физичка релаксација – вежбите доведуваат до чувствена релаксација (јога, медитација)