Вислава Шимборска

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Вислава Шимборска
Szymborska 2011 (1).jpg
Шимборска во Краков, Полска, 2011 год.
Роден(а) 2 јули 1923(1923-07-02)
Провент, Полска (денес Бнин, Курник, Полска)
Починал(а) 1 февруари 2012(2012-02-01) (на 88 год.)
Краков, Полска
Занимање
Националност Полјачка
Награди
Сопружник Адам Влодек (1948–1954; разведена)

Вислава Шимборска (полски: Wisława Szymborska) (2 јули 1923, селото Бнин, до Курник, Полска - 1 февруари 2012, Краков, Полска) била полска поетеса, добитник на Нобеловата награда за литература во 1996 година.

Биографија[уреди]

Вислава Шимборска е родена во 1923 година во селото Бнин покрај Курник во близина на Познањ од татко Винценти и мајка Ана (родена како Ротермунд). Во 1931 година, со своето семејство се преселила во Краков каде што останала да живее до крајот на животот. Во 1939 година, кога Германија ја окупирала Полска, Шимборска го продолжила своето образование во илегала. Од 1943 година се вработила во железницата и така успеала да ја избегне депортацијата во Германија на принудна работа. По ослободувањето на Полска, во 1945 година започнала да студира полски јазик и книжевност, а потоа социологија на Универзитетот во Краков. Поради лошата финансиска положба, во 1948 година ги прекинала студиите и се омажила за поетот Адам Владек од кој се развела во 1954 година.[1] Од 1953 година до 1981 година, Шимборска работела во литературното списание "Литературен живот" (Życie Literackie). Умрела на 1 февруари 2012 година по долго боледување од рак на белите дробови.[2] [3]

Творештво[уреди]

Најголем дел од творештвото на Шимборска отпаѓа на поезијата. Шимборска се смета за најголемата полска поетеса, а заедно со Херберт и Ружевич, таа го сочинува врвот на полската поезија. Нејзините песни се преведени на сите поголеми светски јазици.

Шимброка се појавила на поетската сцена непосредно по Втората светска војна: во март 1945 година, во весникот "Полски Дневник" (Dziennik Polski) ја објавила својата прва песна "Барам зборови" (Szukam słowa). Во 1949 година, нејзината прва книга не ја поминала државната цензура, но таа и понатаму останала верна кон социјалистичката власт и продолжила да ги фали Ленин, Сталин и достигнувањата на социјализмот. Двете збирки поезија објавени во раните 1950-ти немале некоја посебна вредност, бидејќи биле напишани во стилот на социјалистичката книжевност.

Освен песни, Шимборска пишувала и белешки за прочитаните книги кои ги објавувала како додаток на краковското списание "Книжевен живот", а кои се објавени како посебни збирки: "Незадолжителни лектири" (Lektury nadobowiązkowe), во 1973 година, "Незадолжителни лектири, втор дел" (Lektury nadobowiązkowe, część druga), во 1981 година,[4] и "Незадолжителни лектири" во 1992 година. Исто така, таа се бавела и со превод од француски на полски јазик.


Шимборска е позната по тоа што пишувала малку, така што нејзиното творештво е мало по обем - околу 350 песни за време на шеесетгодишното творештво. Нејзини позначајни збирки песни се следниве:[5] [6] [7] [8]

  • Затоа живееме (Dlatego źyjemy), 1952;
  • Прашања поставувани себеси (Pytania zadawane sobie), 1954;
  • Повикувањето на Јети (Wołanie do Yeti), 1957;
  • Одбрани песни (Wiersze wybrane), 1964;
  • Сол (Sól), 1962; 101 песна (101 wierszy), 1966;
  • Стотина радости (Sto pociech), 1967;
  • Одбрана поезија (Poezje wybrane), 1967;
  • Одбрани песни (Wiersze wybrane), 1967;
  • Поезија (Poezje), 1970;
  • Избор поезија (Wybór poezji), 1970;
  • Секој случај (Wszelki wypadek), 1972;
  • Избор песни (Wybór wierszy), 1973;
  • Тарсиус у други песни (Tarsjusz i inne wiersze), 1976;
  • Голем број (Wielka liczba), 1976
  • Одбрана поезија II (Poezje wybrane II), 1983;
  • Луѓе на мостот (Ludzie na moście), 1986;
  • Поезија (Poezje: Poems), 1989;
  • Авторска вечер: песни (Wieczór autorski: wiersze), 1992;
  • Крај и почеток (Koniec i początek), 1993;
  • Живот на место (Życie na poczekaniu), 1996;
  • Поглед од зрно песок. 102 песни (Widok z ziarnkiem piasku. 102 wiersze), 1996;
  • Сто песни - Сто радости (Sto wierszy — sto pociech), 1997;
  • 14 песни (14 wierszy), 1998;
  • Литературна пошта или Како да се биде (или да не се биде) пистаел (Poczta literacka czyli Jak zostać (lub nie zostać) pisarzem), 2000;
  • Одбрани песни, (Wiersze wybrane), 2001;
  • Момент (Chwila), 2002;
  • Рими за големи деца (Rymowanki dla dużych dzieci), 2003;
  • Песни (Wiersze), 2003;
  • Одбрани песни (Wiersze wybrane. Wyd. nowe rozszerzone), 2004;
  • Две точки (Dwukropek), 2005;
  • Овде (Tutaj), 2009;
  • Доста е (Wystarczy), 2102.

Последната книга на Шимборска е објавена посмртно и таа ги содржи последните 13 песни кои ги напишала таа, како и скици на неколку недовршени песни.[9]

Во својата поезија, Шимборска се раководела од идеалот истакнат од страна на Јулијан Пшибош дека секоја песна треба да се пишува како претходно да не е напишана ниту една песна и како авторот да не може да се потпре врз ништо претходно. Затоа, книжевната критика никогаш не можела да ја смести Шимборска во ниту една категорија или книжевен стил. Иако во пишувањето, таа се служи со традиционални средства и постапки (опис, приказна, создавање жанр-слики), нејзините песни се исклучително модерни. Но, за разлика од традиционалната поезија, кај неа секој стих рамноправно му служи на развивањето на мислата, така што во нејзините песни нема никаква посебно истакната поента. Во оценувањето на нејзината поезија, критичарите се повикувале на Лајбниц, Декарт и Хајдегер, но истовремено, нејзините песни се одликуваат со женска чувствителност, дискретност и хумор. Сепак, нејзините песни се одликуваат со голема читливост, така што нејзините дела лесно ја освоиле не само критиката, туку и широката публика.[10]

Награди и признанија[уреди]

За својата поезија, Шимборска добила повеќе награди и признанија, како:

Наводи[уреди]

  1. [1]
  2. Почина добитничката на Нобеловата награда Вислава Шимборска, Дневник, 2.2. 2012.
  3. Почина нобеловката Вислава Шимборска, Нова Македонија, четврток, 2.2.2012
  4. Petar Vujičić, "Radost pisanja" во: Vislava Šimborska, Svaki slučaj - Izabrane pesme. Beograd: Narodna knjiga, 1983, стр. 132.
  5. Petar Vujičić, "Radost pisanja" во: Vislava Šimborska, Svaki slučaj - Izabrane pesme. Beograd: Narodna knjiga, 1983, стр. 132.
  6. [2]
  7. [3]
  8. Окно
  9. Доста е - последната книга на Шимборска
  10. Petar Vujičić, "Radost pisanja" во: Vislava Šimborska, Svaki slučaj - Izabrane pesme. Beograd: Narodna knjiga, 1983, стр. 133-135.

Надворешни врски[уреди]