Титан

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Титан (Ti, лат. titanium) е метал од IVB група.[1][2] Има 22 изотопи чии атомски маси се наоѓаат измеѓу 41 и 53. Изотопите од 46 до 50 се постојани.

Историја[уреди]

Титан е откриен од G.W. Creeda во 1791 година за време на истражувањето на магнетниот песок најден на Менахан, па затоа овој елемент го нарекол менахин. Независон од првото откривање , го октирл M.H. Klaproth во 1795 година. Тој и го нарекол титан и го докажал дека е идентичен со менханинот на Грегор. Верцелиус во 1825 година успеал да го изолеира металот, но не баш сосема чист.

Откривање[уреди]

Застапен е во земјината кора во количина од 5000 ppm (ang. parts per million), во облик на минерали: илменит, рутил и татанит. Иако се смета за доста редок елемент, без оглед на тоа што неговите концентрирани наслаги ретко се наоѓаат, тој е скоро меѓу десетте елементи по застапеност во природата, а од металите позастапени се само алимуниум и железо. Се јавува во облик на оксид, TiO2, на своето најважно соединение и тоа како рутил (тетрагонален), брукит (орторомбичен) и анатас (тетраромбичен).

Добивање[уреди]

Најчесто се добива од рудата рутил. Рутилот се претвора во титан-тетрахлорид со хлорирање на температура од 700°С-1000°С.

2TiO2 + 3C + 4Cl2 = 2TiCl4 + 2CO + CO2

Титан-тетрахлорид се редуцира со метален магнезиум или натриум во атмосфера аргона на 700°С. Дестилација во вакуум или испирање со 2% азотна киселина овозможува да се добие метал без магнезиум или натриум, но тогаш тој е во облик на фини гранули. Поризводството на металот во слични облици е тешко, бидејќи на високи температури кои се потребни за топење (1665°С), титанот лесно реагира со кислород и азот од воздух.

Карактеристики[уреди]

Титанот е специгично лесен и мек метал, а по хемиските карактеристики и својства наликува на сицилиум. На кислород со загревање согорува ослободувајќи титан-диоксид. Со азот на 800°С гради нитрид TiN. Киселините не делуваат лесно на него. Топла, разредена сулфурна киселина со него дава сулфат со издвојување на водород, а концентрираната дисулфат со издвојување дава сулфур диоксид. Азотната киселина го претвора во титанова киселина Ti(OH)4. Познат е постојаноста на титанот кон корозијата посебно кон морската вода, па така нашол примена во бродоградежништвото.

Соединенија[уреди]

Гради соединенија во кои негови оксидациони броеви се +2, +3, +4. Негово најважно соединение е титан диоксид, но познати се и TiO и Ti2O3.

Значење[уреди]

Елементарен титан не е отровен, но некои негови соли се отровни. Легурите на титанот се доста лесни и механички издржливи - посебно на развлекување и пораид тоа се кроистат и во авио-индустријата, а исто така и за правење на велосипеди и други спортски справи. Легурите на титанот имаат многу подоври особини од легурите на алуминиумот, но тие се значајно поскапи од нив, па затоа се и помалку употребувани. Титан диоксид се користи како додаток за избелување во пастите, прашоците и фарбите.

Извори[уреди]

  1. Parkes, G.D. & Phil, D. (1973). Melorova moderna neorganska hemija. Beograd: Naučna knjiga.
  2. Housecroft C. E., Sharpe A. G. (2008). Inorganic Chemistry (3rd ed.). Prentice Hall. ISBN 978-0131755536.
Група
Периода
1 1
H
  2
He
2 3
Li
4
Be
  5
B
6
C
7
N
8
O
9
F
10
Ne
3 11
Na
12
Mg
  13
Al
14
Si
15
P
16
S
17
Cl
18
Ar
4 19
K
20
Ca
21
Sc
22
Ti
23
V
24
Cr
25
Mn
26
Fe
27
Co
28
Ni
29
Cu
30
Zn
31
Ga
32
Ge
33
As
34
Se
35
Br
36
Kr
5 37
Rb
38
Sr
39
Y
40
Zr
41
Nb
42
Mo
43
Tc
44
Ru
45
Rh
46
Pd
47
Ag
48
Cd
49
In
50
Sn
51
Sb
52
Te
53
I
54
Xe
6 55
Cs
56
Ba
* 72
Hf
73
Ta
74
W
75
Re
76
Os
77
Ir
78
Pt
79
Au
80
Hg
81
Tl
82
Pb
83
Bi
84
Po
85
At
86
Rn
7 87
 Fr 
88
Ra
** 104
Rf
105
Db
106
Sg
107
Bh
108
Hs
109
Mt
110
Ds
111
Rg
112
Cn
113
Uut
114
Fl
115
Uup
116
Lv
117
Uus
118
Uuo
 
* Лантаноиди 57
La
58
Ce
59
Pr
60
Nd
61
Pm
62
Sm
63
Eu
64
Gd
65
Tb
66
Dy
67
Ho
68
Er
69
Tm
70
Yb
71
Lu
** Актиноиди 89
Ac
90
Th
91
Pa
92
U
93
Np
94
Pu
95
Am
96
Cm
97
Bk
98
Cf
99
Es
100
Fm
101
Md
102
No
103
Lr
Алкални метали Земноалкални метали Лантаноиди Актиноиди Преодни метали
Полуметали Металоиди Неметали Халогени Благородни гасови