Титан

Титан (Ti, лат. titanium) е метал од IVB група. Има 22 изотопи чии атомски маси се наоѓаат измеѓу 41 и 53. Изотопите од 46 до 50 се постојани.

Историја

Титан е откриен од G.W. Creeda во 1791 година за време на истражувањето на магнетниот песок најден на Менахан, па затоа овој елемент го нарекол менахин. Независон од првото откривање , го октирл M.H. Klaproth во 1795 година. Тој и го нарекол титан и го докажал дека е идентичен со менханинот на Грегор. Верцелиус во 1825 година успеал да го изолеира металот, но не баш сосема чист.

Откривање

Застапен е во земјината кора во количина од 5000 ppm (ang. parts per million), во облик на минерали: илменит, рутил и татанит. Иако се смета за доста редок елемент, без оглед на тоа што неговите концентрирани наслаги ретко се наоѓаат, тој е скоро меѓу десетте елементи по застапеност во природата, а од металите позастапени се само алимуниум и железо. Се јавува во облик на оксид, TiO2, на своето најважно соединение и тоа како рутил (тетрагонален), брукит (орторомбичен) и анатас (тетраромбичен).

Добивање

Најчесто се добива од рудата рутил. Рутилот се претвора во титан-тетрахлорид со хлорирање на температура од 700°С-1000°С.

2TiO2 + 3C + 4Cl2 = 2TiCl4 + 2CO + CO2

Титан-тетрахлорид се редуцира со метален магнезиум или натриум во атмосфера аргона на 700°С. Дестилација во вакуум или испирање со 2% азотна киселина овозможува да се добие метал без магнезиум или натриум, но тогаш тој е во облик на фини гранули. Поризводството на металот во слични облици е тешко, бидејќи на високи температури кои се потребни за топење (1665°С), титанот лесно реагира со кислород и азот од воздух.

Карактеристики

Титанот е специгично лесен и мек метал, а по хемиските карактеристики и својства наликува на сицилиум. На кислород со загревање согорува ослободувајќи титан-диоксид. Со азот на 800°С гради нитрид TiN. Киселините не делуваат лесно на него. Топла, разредена сулфурна киселина со него дава сулфат со издвојување на водород, а концентрираната дисулфат со издвојување дава сулфур диоксид. Азотната киселина го претвора во титанова киселина Ti(OH)4. Познат е постојаноста на титанот кон корозијата посебно кон морската вода, па така нашол примена во бродоградежништвото.

Соединенија

Гради соединенија во кои негови оксидациони броеви се +2, +3, +4. Негово најважно соединение е титан диоксид, но познати се и TiO и Ti2O3.

Значење

Елементарен титан не е отровен, но некои негови соли се отровни. Легурите на титанот се доста лесни и механички издржливи - посебно на развлекување и пораид тоа се кроистат и во авио-индустријата, а исто така и за правење на велосипеди и други спортски справи. Легурите на титанот имаат многу подоври особини од легурите на алуминиумот, но тие се значајно поскапи од нив, па затоа се и помалку употребувани. Титан диоксид се користи како додаток за избелување во пастите, прашоците и фарбите.

Извори

Група	1А	2А	3Б	4Б	5Б	6Б	7Б	8Б	8Б	8Б	1Б	2Б	3А	4А	5А	6А	7А	8А
Периода
1	1 H																	2 He
2	3 Li	4 Be											5 B	6 C	7 N	8 O	9 F	10 Ne
3	11 Na	12 Mg											13 Al	14 Si	15 P	16 S	17 Cl	18 Ar
4	19 K	20 Ca	21 Sc	22 Ti	23 V	24 Cr	25 Mn	26 Fe	27 Co	28 Ni	29 Cu	30 Zn	31 Ga	32 Ge	33 As	34 Se	35 Br	36 Kr
5	37 Rb	38 Sr	39 Y	40 Zr	41 Nb	42 Mo	43 Tc	44 Ru	45 Rh	46 Pd	47 Ag	48 Cd	49 In	50 Sn	51 Sb	52 Te	53 I	54 Xe
6	55 Cs	56 Ba	*	72 Hf	73 Ta	74 W	75 Re	76 Os	77 Ir	78 Pt	79 Au	80 Hg	81 Tl	82 Pb	83 Bi	84 Po	85 At	86 Rn
7	87  Fr	88 Ra	**	104 Rf	105 Db	106 Sg	107 Bh	108 Hs	109 Mt	110 Ds	111 Rg	112 Cn	113 Uut	114 Fl	115 Uup	116 Lv	117 Uus	118 Uuo
* Лантаноиди				57 La	58 Ce	59 Pr	60 Nd	61 Pm	62 Sm	63 Eu	64 Gd	65 Tb	66 Dy	67 Ho	68 Er	69 Tm	70 Yb	71 Lu
** Актиноиди				89 Ac	90 Th	91 Pa	92 U	93 Np	94 Pu	95 Am	96 Cm	97 Bk	98 Cf	99 Es	100 Fm	101 Md	102 No	103 Lr

Алкални метали	Земноалкални метали	Лантаноиди	Актиноиди	Преодни метали
Полуметали	Металоиди	Неметали	Халогени	Благородни гасови