Волковија (Тетовско)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Волковија
Volkovija view 01.JPG

Панорамски поглед на Волковија.

Волковија is located in Македонија
Волковија
Местоположба на Волковија во Македонија
Координати 41°51′47″N 21°0′0″E / 41.86306° СГШ; 21.00000° ИГД / 41.86306; 21.00000Координати: 41°51′47″N 21°0′0″E / 41.86306° СГШ; 21.00000° ИГД / 41.86306; 21.00000
Регион Горни Полог
Општина Coat of arms of Municipality of Brvenica.svg Брвеница
Население 270 жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 1200
Надм. вис. 540 м
Волковија на општинската карта
Волковија во Општина Брвеница.svg

Атарот на Волковија во рамките на општината
Commons-logo.svg Волковија на Ризницата


Волковија — село во Општина Брвеница. Селото се наоѓа во подножјето на Сува Гора помеѓу селата Стенче и Чегране. Населено е со македонско христијанско население. Во пишаните документи се споменува од 1348 година под име Волково, но во старите црковни книги и минеи и од многу порано, поточно од X век. Населението претежно се занима со сточарство и земјоделство.

Географиja и местоположба[уреди | уреди извор]

Поглед на волковските пасишта и ниви.

Селото Волковија е последното Тетовско село кое граничи со Општина Гостивар. Се наоѓа на географски координати 41°51′47″N 21°0′0″E. Лежи во подножјето на планината Сува Гора. Селото е ридско-планинско со разбиен маалски тип на градба. Од повисоките коти во селото се отвара шиток панорамски поглед кон среден Полог и Шарпланинскиот масив. Во непосредна близина се распростира широката мешовита шума -Волковска Корија богата со даб, бука, бор, ела, бел и црн габер, див костен итн. Веднаш над селото се издига ваковскиот рид Чука богат со висока дабова шума. Планината е населена од повеќе видови на дивеч : дива свиња, лисица, волк, див зајак, срна, елен. Климата е умерено континентална, со топли лета и снежни и ладни зими, пролетта и есента се со обилни врнежи. Во непосредна близина на селото поминува реката Вардар, реката Маздрача,реката Бара и реката Извори, што ја прават Волковија едно од ретките населени места со толкава хидрографска мрежа. Реките се богати со речна риба од повеќе видови, посебно примамлива за риболовците. Волковското поле е погодно за сите видови на земјоделски култури, најмногу се одгледува гравот, пченката и пченицата. Изграден е систем за наводнување долж Волковското поле. Овој предел се одликува со бујна вегетација. Селото е оддалечено 22 километри јужно од Тетово и 11 километри северно од Гостивар.

Историja[уреди | уреди извор]

Традиционална архитектура од Волковија

Селото е формирано многу одамна, нема наводи кои временски би го лоцирале тоа. Во пишаните извори првпат се споменува 1348, но во црковните книги и минеи од многу порано. Селото е населено со македонско население. Во минатото броело околу 3000 жители.

Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од нахијата Калканделен (Nahiye-I Kalkandelen) и имало 48 семејства, од кои 35 христијански семејства, 4 неженети христијани, 4 вдовици христијани и 5 муслимански семејства.[1] Селото минувало низ многу тешки времиња како христијанско село. Сепак опстојало какво такво, а во селото биле изградени три цркви, а долго време постоел и волковскиот манастир. Волковскиот манастир бил запален и разрушен од турците османлии кои го опустошиле овој крај. Турскиот аскер често дивеел низ Волковија. Турците сакале да ги запленат книгите на селскиот поп, но тој истите ги запалил вечерта пред да дојдат. Волковчани имале проблеми и за време на Втората светска војна кога италијанските и балистичките формации во повеќе наврати го пустошеле селото. Во тоа време двајца селани на соседното муслиманско село Чегране дошле да ги чуваат Волковчани. Балистички групи често засолниште наоѓале во селските куќи и го ограбувале населението. На нивите бил особено активен деруводеџија кој земал пари и стока од селаните. Волковчани активно биле вклучени во народно ослободителната војна. Со ослободувањето многу од нив зеле воени пензии. Селото еднаш било зафатено од голем катастрофален пожар, во кој настрадале најголем број од селските куќи и плевни. Пожарот настанал од искри кои зафатиле ѕид натрупан со слама. Во времето на Југославија и колективизацијата имотот и трудот на селаните биле обединети и под дирекција на селската задруга.

Со миграциите село-град се намалил бројот на постојани жители, и пораснал бројот на волковски иселеници. Поради одржување на блиските односи биле организирани Волковските Средби манифестација која традиционално се одржувала многу години. На манифестацијата огромниот број посетители ги забавувале познати македонски пејачи. Денес во селото живеат околу 500 редовни жители, но се поголем е бројот на луѓе кои градат свои викендици во урбаната викенд населба.

Етимологија[уреди | уреди извор]

Според некои научници, името на селото води потекло од спојување на именката волк и глаголот вие, односно вија, што би значело 'виење на волци'.

Економија[уреди | уреди извор]

Волковскиот рибник.

Населението на село Волковија егзистира претежно од земјоделство и сточарство. Во селото се наоѓа фабрика за столарија и обработка на дрво „Кверкус“, која се занимава со производство и продажба на готови производи. Во фабриката работаат жители на селото. Во селото долги години постои и рибник изграден од волнарскиот комбинат Тетекс-Тетово, во времето кога бил гигант во Република Македонија. Денес рибникот е под концесија, работи со полн капацитет. Во селото постојат и две живинарски фарми. Во минатото постоела традиционална воденица со која селаните го мелеле житото и добивале наменско брашно. Денес старата воденица не е во функција, но постои како напуштен објект.

Демографија[уреди | уреди извор]

Според статистиката на Васил К'нчов („Македониja, Етнографиja и статистика“) од 1900 година, во Волковија живееле 640 жители, сите Македонци.[2]

Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во Волковија имало 600 Македонци, егзархисти.[3]

Денес, селото Волковија има околу 500 редовни жители - Македонци и се одликува со низок природен прираст. Во минатото селото броело околу 3000 жители.

Според последниот попис на населението на Македонија од 2002 година, селото има 270 жители, сите Македонци.[4]

На табелата е прикажан бројот на население во сите пописни години:[5]

Година 1900 1905 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 640[2] 600[3] 766 777 601 399 311 262 269 270

Родови[уреди | уреди извор]

Волковија е македонско село.

Според истражувањата од 1947 година, родови во селото се:

  • Пејовци или Чучевци (12 к.) доселени се од селото Тумчевиште или пак од охридско, ја знаат следната генеологија Васил (жив на 66 год. во 1947 година) Анто-Кузман-Мако-Пејо, основачот на родот кој се доселил. Имаат иселеници во Гостивар (едно семејство), Тетово (четири семејства), Скопје (пет семејства), Бугарија (две семејства) и во Романија (три семејства);
  • Плковци (8 к.) доселени се од некое полошко село. Имаат иселеници во Тетово (три семејства) и во Софија (едно семејство);
  • Мајсторовци или Арсовци (20 к.) доселени се од сега албанското село Гајре, ја знаат следната генеологија Штерјо (жив на 35 год. во 1947 година) Томе-Сoтир-Кузман-Арсо, основачот на родот кој се доселил. Имаат иселеници во Тетово (едно семејство), Гостивар (едно семејство) и во Букурешт (едно семејство);
  • Стефановци или Кокалевци (4 к.) доселени се од селото Сретково, таму биле староседелци;
  • Стојковци или Батевци (13 к.) доселени се однекаде, ги викаат и Куртишовци;
  • Аврамовци (21 к.) доселени се од денес албанското село Глумово, скопско. Имаат иселеници во Тетово (едно семејство), Скопје (четири семејства), Белград (две семејства) и во Софија (две семејства);
  • Ѓокевци (11 к.) доселени се од крушевско, потекнуваат од четворица браќа, од тие четири браќа, само еден останал во Волковија, другите отишле во Скопје и Чегране, тој во Чегране си ја променил верата и се поалбанчил, ја знаат следната генеологија Ѓорге (жив на 59 год. во 1947 година) Јосиф-Николче-Цветан-Ѓоко, основачот на родот кој се доселил. Имаат иселеници во Брвеница, Тетово (едно семејство), Скопје (две семејства) и во Софија (шест семејства);
  • Илчевци или Џидаковци (9 к.) доселени се однекаде, ја знаат следната генеологија Здраве (жив на 70 год. во 1947 година) Јован-Димитрија-Илче-Трпе, кој се доселил. Имаат иселеници во Скопје (едно семејство) и во Тетово (едно семејство);
  • Бајчиновци или Мустафовци (10 к.) доселени се од селото Железна Река, ја знаат следната генеологија Стојче (жив на 50 год. во 1947 година) Петре-Спасен-Стојче-Речко, кој се доселил во селото. Имаат иселеници во Гостивар (едно семејство) и во Софија (едно семејство);
  • Трипуновци или Руклевци (5 к.) доселени се од селото Гајре, ја знаат следната генеологија Васил (жив на 42 год. во 1947 година) Груне-Мите-Груне-Трипун, основачот на родот. Имаат иселеници во Софија (две семејства);
  • Грубановци (5 к.) доселени се однекаде. Имаат иселеници во Скопје (едно семејства) и во Софија (едно семејство);
  • Пуќарковци (1 к.) и они се доселени однекаде. Имаат иселеници во Скопје (едно семејство) и во Романија (едно семејство);
  • Кољовци или Ќалишовци (4 к.) доселени се од селото Беловиште;
  • Телепуќовци (2 к.) имаат исто потекло како и претходниот род. Имаат иселеници во Романија (две семејства)
  • Шабановци (3 к.) доселени се од раселеното село Смрдеш на Сува Гора;
  • Војновци (1 к.) доселени се однекаде. Имаат иселеници во Гостивар (едно семејство), Тетово (едно семејство), Скопје (едно семејство) и во Варна (едно семејство);
  • Ќумбаквци (1 к.) потекнуваат од предокот Дамјан, кој дошол како домазет од селото Стенче;
  • Фалишани (2 к.) доселени се од раселеното село Горно Фалише.[6]

Општествени институции[уреди | уреди извор]

Цркви[уреди | уреди извор]

Манастирска Црква „Св. Ѓорѓи“[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Црква „Св. Ѓорѓи“ - Волковија.

Црквата „Св. Ѓорѓи“,[7] позната како и Волковскиот манастир е еден од најзначајните христијански светилишта во Полог од XII до XIV век. Манастирот е посветен на Светиот Велико Маченик Ѓорѓи Победоносец. Најсилен подем манастирот постигнал за време на игуменот Варлаам. Игуменот Варлаам развил широка просветителска и проповедничка дејност. Во овој период во манастирот функционирала и волковската препишувачка школа во која се напишани дела од непоценливо значење. Најзначајно дело е Волковскиот минеј за месец Февруари кој е од особено значење за Македонската и Славистичката наука. Ова ретко црковно дело има големо значење за проучувањето на историјата на македонскиот јазик и македонската писменост и култура. Во 1835 постоел факсимил од записот на првата корица на минејот, напишан од Арсениј, прв ученик на јеромонахот Кирил Пејчиновиќ. Од факсимилот дознаваме дека минејот од рушениот волковски манастир бил однесен во шишевскиот манастир, а потоа Кирил Пејчиновиќ го зел со себе во Лешочкиот манастир.

Црква „Св. Мина“[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Црква „Св. Мина“ - Волковија.

„Св Мина“ - е соборниот, најголемиот селски храм. Се наоѓа над селото во горното маало пред училиштето. Изграден е со голема купола на средината однадвор со светло жолта боја. Основата на црквата е крсна во форма на правоаголник. Внатре има мала галерија за хор и дрвен олтар. Во овој храм се чуваат значајни црковни предмети и книги. Во дворот на црквата се наоѓа и висока камбанерија со голем бакарен ѕвонец, сала за свечени собири и базен. Црквата е изградена во времето на Караѓорѓевиќ и над влезот има мермерна плоча посветена на ктиторот. Денес со донации на селото се одржува црквата со придружните објекти. Карактеристично е што храмот се гледа од секој агол во селото бидејќи изграден е над самото село.

Црква Св. „Атанасиј“[уреди | уреди извор]

Црквата „Св. Атанасиј“

„Св. Атанасиј“ – гробјанска црква посветена на Св. Атанасиј Александриски[8]. Се наоѓа на селските гробишта. Изградена е со донации на селаните и на родителите на познатиот Југословенски глумец со волковско потекло Данило Бата Стојковиќ. Изградена е во правоаголна форма со крст од ковано железо на врвот. Внатре се наоѓа камен крст пред олтарот остаток од некогашен храм. За потребите на црквата изградена е и сала за сообири.

Администрација и политика[уреди | уреди извор]

Селото го води месна самоуправа составена од претседател на месната заедница(кмет), негов заменик, секретар и благајник. Во селото постои и црковен одбор кој работи за зачувување и одржување на црковното и културното богатство на селото. Селските органи се бираат од мештаните. Во селото повеќе години постоела и селска амбуланта и селска кооперација. Во времето на поранешна Југославија, со моделот на колективизација на стопанството била формирана задруга која го водела земениот имот и ги координирала и плаќала селаните.

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Во село Волковија заради поволната природа се снимал најголемиот дел на еден од најпознатите македонски филмови Македонска крвава свадба снимен по драмскиот текст на Војдан Поп Георгиев Чернодрински. За потребите на филмот бил преуреден домот на едно селско семејство и изградена голема сламена плевна. Голема екипа на глумци, режисери, костимографи, шминкери од Македонија и Југославија престојувале во село Волковија. За условите во тоа време била донесена и завидна филмска опрема која била распоредена на повеќе локации. Голем број на селани учествувале како статисти во филмот. Во селото се снимени и повеќе краткометражни филмови, спотови, македонски народни приказни и сл.

Волковската народна носија се издвојува со својот посебен колорит и детаљите по кои и посебно забележлива. За да се облече девојка во носијата потребно е да и асистираат неколку други за да се намести секој детаљ на вистинското место. Свадбената носија е со претежно бела боја со карактеристичен вел и свадбен букет на велот. Машката носија е далеку поедноставна од женската. Во областа на образованието во Волковија постои селско училиште. Училиштето е во нов реновиран објект со модерни училници . Во селото е зачуван и стариот објект каде се описмениле многу генерации. На спортско поле Волковчани ги претставувал фудбалскиот клуб Чука, кој бележел доста успеси во локалната лига. Клубот бил финансиран од страна на населението и иселеништвото. Стадионот на кој играл домашниот клуб лоциран е позади Чуката во месноста Јонташи.

Постојани настани[уреди | уреди извор]

Црквата „Св. Мина“

Волковски средби, манифестација која традиционално се одржувала многу години, третата недела од месец мај. На неа се собирале сите жители и целото иселеништво со потекло од Волковија, како и многу гости од целиот регион. На голема сцена настапувале познати македонски естрадни ѕвезди како леб и сол , владо јаневски, дарио, сузана спасовска, наум петрески и многу други. Манифестацијата била придружена со голем панаѓур. Св. Ѓорѓи- Ѓурѓовден, на големиот верски празник воедно селска слава се одржува голем народен собир. Се одржува света литургија се кршат лебови се свети вода. На крајот се лицитираат даровите на верниците и се одржува голема братско сестринска гозба. Празник Св Мина, на верскиот празник во последниве години се поголема е посетеноста на денот на овој празник. Се предава кумството и се прават сите верски обреди.

Поврзано[уреди | уреди извор]

Личности[уреди | уреди извор]

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Родот Јанкуловци целосно се иселил во Скопје и Белград. Биле по потекло од раселеното село Смрдеш на Сува Гора. Мојсевци се иселиле во Гостивар. Кузмановци се иселиле во Брвеница, во Волковија биле доселени од селото Галате, каде припаѓале на родот Балабановци. Смилковци (2 к.) се иселиле во селото Туденце. Љумљанци изумреле, биле доселени од селото Мало Турчане.[6]

И после 1940тите од селото има иселување во голема мера, па така од голема, преминала во мала населба, иселеници има низ Македонија, поедини земји во Европа, како и во прекуокеанските земји.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.346
  2. 2,0 2,1 Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.212.
  3. 3,0 3,1 Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.122-123.
  4. http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис во Македонија 2002. - Книга 10.
  5. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk.
  6. 6,0 6,1 Ф., Трифуноски, Јован (1976). Полог : антропогеографска проучавања. Srpska akademija nauka i umetnosti. OCLC 5846115. http://worldcat.org/oclc/5846115. 
  7. Откорнати бакарни олуци од "Свети Ѓорѓи"“, Вест, Сабота 5/17/2008 (посет. 1 мај 2010 г). (на македонски)
  8. Михајловска, Лилјана (07.01.2008). „Жителите на Волковија денес имаа причина за двојно слајве“ (македонски). КИСС ТВ. конс. 2010-05-03. 
  9. Легендарен актер и благороден човек“, Утрински Весник (посет. 9 август 2011 г). (на македонски)

Поврзано[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]