Железна Река

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Железна Река
Железна Река is located in Македонија
Железна Река
Местоположба на Железна Река во Македонија
Координати 41°42′12″N 21°0′0″E / 41.70333° СГШ; 21.00000° ИГД / 41.70333; 21.00000Координати: 41°42′12″N 21°0′0″E / 41.70333° СГШ; 21.00000° ИГД / 41.70333; 21.00000
Општина Општина Гостивар
Население 98 жит.
(поп. 2002)
Надм. вис. 959 м
Commons-logo.svg Железна Река на Ризницата


Железна Река е село во Општина Гостивар, во околината на градот Гостивар.

Географиja и местоположба[уреди | уреди извор]

Традиционална архитектура од Железна Река

Железна Река се наоѓа во областа Горни Полог, сместена на планината Добра Вода и од Гостивар е оддалечена околу 20 километри, а се стигнува по асфалтен пат. Според податоците на пописот од 1961 година, во селото имало околу 300 куќи со околу 600 жители. Бранот на миграцијата започнува во шеесеттите години на минатиот век и сè уште трае. Во сите седум маала постојано живеат околу осумдесетина жители, и тоа претежно стари луѓе со над 70 години. Железна Река е мини-регион, има седум маала кои едно од друго се оддалечени меѓу 500 и 1.000 метри. Од влезот на Железна Река, од првите куќи, па сè до последните треба да се минат шест километри. Најниската надморска височина во маалото Реканци е 600 метри, а највисоката 1.250 во маалото Ралевци. Секое маало ги има особеностите на посебно село. Секое си има своја црква и свои гробишта. И во Железна Река последниве години се преземаат активности за да се поврати животот. Напуштената училишна зграда е адаптирана во планинарски дом и ја користат планинари од Скопје и од други градови. Се очекува годинава да завршат работите на изградбата на водоводот, а неколку иселени жители планираат да отворат фарми за одгледување телиња и овци, кози и крави, да се занимаваат со сточарство.

Демографија[уреди | уреди извор]

Според последниот попис на населението на Македонија од 2002 година, селото има 98 жители, сите Македонци. [1]

На табелата е прикажан преглед на бројот на население низ сите пописни години:[2]

Година 1900 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 560 499 555 584 617 422 210 191 98

Во почетокот на XX век Железна река е има 560 жители Македонци[3], додека веќе во 1929 година селото има 90 домови со 447 жители.[4]

Родови[уреди | уреди извор]

Железна Река е чисто македонско православно село, родовите во селото се староседелски и доселенички.

Родови во Железна Река се

  • Голомеовци (13 к.) староседелци. Потекнуваат од дечко кој останал жив после некој пустеш во селото. Имаат иселеници во Белград (2 фамилии), Видин ( 1 фамилија ), Неготин ( 1 фамилија ), а 1946 една фамилија е колонизирана во Војводина, од литература се знае и за некои нивни иселеници во Куманово.
  • Ралевци (9 к.) доселени се од некое место во Албанија. На пат од старината се населиле најпрво во селото Падалиште, па од таму во Железна Река. Ралевци се делат на Маковци и Шамевци. Првите потекнуваат од Змејко, а вторите од Кузман. Од Ралевци една фамилија е преселена во Алексинац, а друга колонизирана во Вршац.
  • Бојовци (3 к.) доселени се од сега албанското село Добри Дол кај Гостивар. Они порано го одржувале кумството со жителите на Добри Дол, од Железно Речане.
  • Китановци (4 к.) доселени се од селото Падалиште. Го знаат следниот родослов Добрица (жив на 24 год. во 1946) Трпе-Дојчин-Илија-Китан. Во Падалиште се познаваат рушевините од нивните куќи. По Китан во Падалиште се вика еден извор Крој Китан.
  • Коруновци (4 к.) водат потекло од дечко кој дошол со мајката од поречкото село Ботушје.
  • Мартиновци (5 к.) доселени се однекаде.
  • Влкановци (10 к.) доселени се од некое село во областа Мат во Албанија. Ја знаат следната генеологија Оносим ( жив на 60 год. во 1946) Филип-Јосиф-Павле-Пепо-Влкан кој се доселил.
  • Дабевци (3 к.) доселени се од соседното село Падалиште, нивните куќи во Падалиште биле кај местото падалишки хан.
  • Миновци (2 к.) доселени се однекаде.
  • Кораќевци (9 к.) доселени се од некое село на Кораб (сега во Албанија). Имаат иселеници во Ниш
  • Пештерци (7 к.) рано доселени однекаде. Една нивна фамилија е колонизирана во Хајдучици кај Вршац.
  • Павлевци (4 к.) имаат исто потекло како и Кораќевци. Имаат иселеници во Земун, а имаат иселеници и во некои полошки села.
  • Чурлиновци (6 к.) основачот на родот се викал Чурлин, кој се доселил однекаде. Имаат иселеници во Белград (2 фамилии ), и Гостивар (1 фамилија ).
  • Цветковци (5 к.) доселени се однекаде. Една нивна фамилија во 1946 е колонизирана во Војводина.
  • Поповци (3 к.) доселени се од кичевското село Тајмиште. Во Железна Река се доселил поп Штерјо.
  • Сталевци (11 к.) доселени се од соседното село Падалиште, од каде ги истерале доселените Албанци. За нивното бегство од Падалиште порано се пеела песна. Имаат иселеници во Тумчевиште и во Војводина, во Хајдучици.[5]

Општествени институции[уреди | уреди извор]

Црквата „Св. Ѓорѓи“ во Железна Река
Црквата „Св. Илија“ во Железна Река
Цркви[6]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

археолошки локалитети
  • Гробишта - некропола од доцноантичко време;
  • Рудниче - населба и топилница од доцноантичко време и средниот век;
  • Црквиче - црква и некропола од средниот век;

Личности[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис во Македонија 2002. - Книга 10.
  2. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk.
  3. Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.214.
  4. Афанасий Селищев. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. - София, 1929, стр.25.
  5. Трифуноски, Јован (1976). Полог. Белград: САНУ. стр. 189-190-191-192-193. 
  6. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 
  7. „Во гостиварското село Железна Река, вчера се освети новоизградената црква "Свети Ѓорѓија" (македонски). Кисс. 06.05.2007. конс. 2010-08-24. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]