Крива Паланка

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Крива Паланка
Крива Паланка со Крива Река
Крива Паланка со Крива Река
Знаме на Крива Паланка
Грб на Крива Паланка
Mестоположба
Mестоположбата на Крива Паланка
Крива Паланка на картата на Македонија

Часовен појас : CET/CEST (UTC+1/2)

Општи податоци
Име: Крива Паланка
Поштенски бр.: 1330
Повикувачки бр.: (+389) 031
Автомобилска ознака: KP
Портал: krivapalanka.gov.mk
Историја
Основан: 1633
Стари имиња: Егри Дере
Егри Паланка
Управа
Држава: Flag of Macedonia.svg Македонија
Регион: Logo of Northeastern Region, Macedonia.svg Североисточен регион
Општина: Coat of arms of Kriva Palanka Municipality.svg Општина Крива Паланка
Градоначалник: Арсенчо Алексовски
Географија
Население
Население: 14.558
Образование:


Крива Паланка е град во североисточниот дел на Република Македонија, сместен под падините на Осоговските планини на двата брега на Крива Река. Во непосредна близина на градот се наоѓа граничниот премин Деве Баир кон Република Бугарија. Од Куманово е оддалечена 60 км, а од Скопје 100 км во источен правец.

Етимологија[уреди]

Името на градот Крива Паланка доаѓа од кривото корито на реката Крива. Поранешното име на градот било Егри Дере, што на турски јазик значи „крива река“. Покасно, зборот „Паланка“ го заменил турскиот збор „дере“.

Историја[уреди]

Градот е еден од најмладите градови во Република Македонија. Градот бил формиран од турците, поточно од Бајрам Паша и градот имал важност како воен и одбрамбен центар. Тој центар имал за цел да го зајакне тој регион на Македонија. Основањето на градот е забележано во турските документи со година 1043 по муслимански календар или по стандардното христијанско броење во 1633. Тој документ, поточно плоча, се чувала на влезот во тврдината и била испишана со арапска азбука. Подоцна плочата се пренела во џамијата што се наоѓала во центарот на градот. Денес плочата сед чува во Музејот на Македонија во Скопје.

Својата добра позиција овозможила оваа мала населба да прерасне во поголемо населено место. Според пописите во 19 век, градот се сметал како населено место со христијанско македонско и со турско муслиманско население.

Во градот оформува значаен христијански слој во градот, којшто во XIX век ја понел на своите плеќи преродбата и равојот на градот, во еден христијански и православен манир. Во ова време се оформува градскиот слој на богати македонски трговци и знаетчии кои што тргуваат надвор од отоманската империја и ги носат со себе во градот новите текови и новите идеи на XIX век.[1]

Крива Паланка во почетокот на XX век

Во овој период во Крива Паланка, делува и еден од првите македонски преродбеници Јоаким Крчовски, којшто со помош на локалните трговци, во 1814–1819, во Будим ги печати своите познати пет книги, на жив народен говор. Крчовски не само што ја развил потребата од описменување, туку извршил и пресудно влијание за основаwе на црковно – келијно училиште во 1817 г. коешто било сместено во Енгеровата куќа, во чија близина подоцна со големо залагање на градските првенци и самиот ктитор Давид Јереј, во 1833 г. ќе биде изградена градската црква Свети Димитрија.

Како резултат на црковно–просветната дејност, во Крива Паланка, во уште во 1833 година дејствува црковно- епитропска општина, која во 1861 се трансформира во црковно – училишна општина, а веќе истата година ќе се самоуправува без официјално да се откаже од јурисдикцијата на скопскиот патријаршиски митрополит.

Првата и Втората светска војна[уреди]

Споменик на паднатите борци од НОБ

По Првата светска војна, во 1919 -1920 година. Кога Крива Паланка за прв пат добива статус на општина, во рамките на Вардарската Бановина на кралството СХС, го добива првиот домороден претседател (градоначалник), и го добива ликот којшто во голем дел го задржала и до ден денес. Во тие години, Крива Паланка добива неколку значајни објекти: Зградата на Општината, Официрскиот Дом, Училиштето Партизан, Старата Болница, и ја добива првата регулација на коритото на Крива Река на потегот од Осичка маала до Нумулија, а била започната и изградбата на првата електрична централа во североисточна Македонија, на Дурачка Река, но која што подоцна била прекината[2].

Географија и клима[уреди]

Црквата „Св. Димитриј“

Крива Паланка има умерено-континентална клима со умерено ладна зима, умерено топло лето, свежа пролет и релативно топла есен, што се должи на географската диспозиција и на извесни влијанија кои навлегуваат од Егејското Море преку Крива Река. Високите делови на Осоговијата се под влијание на степската клима. Просечната годишна темперетура изнесува 10,2 С. Во текот на годината најтопол месец е јули со просечна вредност од 20,0 С. Најстуден месец е јануари со просечна вредност од -0,3 С. Просечното годишно температурно колебање изнесува 20,30 С. Во спордба со областите што ја опкружуваат, Кривопаланечката област добива значителни врнежи. Ова се должи на апсолутно големата висина која претставува природен кондензатор за водената пареа, што ја носат западните и јужните ветрови. Просечниот датум на првиот снежен покривач во оваа област е 30 ноември. Појасот над 1700 метри надморска височина има доста ниски средни годишни темперетури, затоа врвовите Руен и Царев Врв се под снежна покривка од октомври па до почетокот на јуни. На Руен снежната покривка се задржува и во јули[3].

Население[уреди]

Според последниот попис од 2002 година, во Крива Паланка живеат 14.558 жители [4] од кои:

Етничка група Број
македонци 13. 758, 97%
албанци 0
турци 2
роми 560
власи 2
срби 88
бошњаци 1
останати 39


Градот има поволна демографска слика со пораст на населението. Забележлив е високиот наталитет кај Македонците, со оглед на тоа дека во градот и неколку околни села живеат повеќе семејства од македонска националност со 4,5,8 и 10 деца.

Религија[уреди]

Населението во Крива Паланка е повеќето од православна вероисповед. Православието е длабоко навлезено во животот и традицијата на паланчани а за тоа сведочат големиот број на цркви и манастири што се наоѓаат во градот, но и во непосредната околина. Крива Паланка во Македонија и пошироко е позната по еден од најубавите манастирски комплекси- манасториот Свети Јоаким Осоговски.

Економија[уреди]

Од стопанството во Крива Паланка најразвиена е трговијата поради близината со бугарската граница, а останатиот дел се занимава со земјоделие (најмногу се одгледува компир, а во помала мерка и пченка, пченица, јачмен, ’рж, овес, и др.) и рударство во блиските рудници Тораница (за олово и цинк) и „Бентомак“. Во центарот на Крива Паланка постојат повеќе стари занаетчиски дуќани како часовничари, казанџии, опинчари и други занаети кои сѐ уште активно работат. Во центарот на градот работи и стоковна куќа, а на ридовите во близина на градот работат и повеќе пилани и сечи за огревно дрво и дрво за мебел.

Во градот работат повеќе градинки, три основни училишта и гимназија.

Поради својата местоположба на европскиот коридор Г-8 од поодамна е во план продолжување на железничката пруга до Крива Паланка и бугарската граница која во моментов изградена до селото Бељаковце.

Во скора иднина ќе започне и реализацијата на проектот за гасификација на градот, за кој се обезбедени 7 милиони евра странска помош.

Туризам[уреди]

Градскиот музеј на Крива Паланка

Во последните години, локалните власти во Крива Паланка сѐ повеќе вложуваат во туризмот како едно од важните гранки на стопанството во Македонија. Со својата природна убавина и богатата културно-историска традиција, Крива Паланка сѐ повеќе се промовира како кај домашните, така и кај странските туристи. Во својата програма, Крива Паланка ги понудува посетите на манастирите и историските локалитети во градот и во својата околина, потоа организира посети и сместувања во еден од најубавите македонски манастири- манасторот Свети Јоаким Осоговски. Исто така, локалитетите Градец, Трново и Станци се отворени за туристите во секое време.

  • Градец, Испосница на Свети Јоаким Осоговски. Селото Градец е во близина на Крива Паланка, поточно се наоѓа на 7 километри оддалеченост од градот. Според легендада, на ова место се подвигувал нашиот светец Јоаким Осоговски, пред да се премести во месноста Бабин Дол, каде што денеска се наоѓа неговиот манастир. Во близина на испосницата се наоѓа археолошкиот локалитет Градиште, со остатоци од доцна антика и среден век. Исто така во селото се наоѓа Црквата Св. Никола од 19 век, а во нејзина близина се наоѓа старото училиште, коешто е преадаптирано за сместување на туристи[6].
  • Трново. Селото Трново се наоѓа на 15 км североисточно од Крива Паланка. Во селото на наоѓа старата Црква Св. Никола од 16 век, во чија близина се наоѓа Парохискиот дом, којшто нуди услови за акомодација гости. Во рамките на целиот комплекс на наоѓаат уште два објекти старото училиште и задружниот дом, којшто со мали преадаптации, можат да бидат ставени во фукција на туризмот. Исто така, и тука гостите можат да дегустираат традиционални јадења, приготвени на традиционален начин[7].
  • Станци, Дренак и Дурачка Река. Се наоѓаат на 6 км југоисточно од Крива Паланка. Двете села, преставуваат пријатни места со прекрасни етно амбиенти, со куќи изградени во традиционална архитектура . Во селата сѐ уште се функционални валавниците и водениците, постарите жители се уште носат традиционална народна носија, и живеат на традиционален начин. Туристите можат да дегустираат храна (баница под вршник, качамак, кисело млеко) приготвена на традиционален начин, а можат да престојуваат во куќите на гостопримливите селани[8].

Култура[уреди]

Крива Река и градот
Народна изведба на фолклорниот фестивал „Свети Јоаким Осоговски“ во Крива Паланка

Во Крива Паланка секоја година се одржуваат повеќе културни настани меѓу кои најзначајни се: Ликовната колонија „Свети Јоаким Осоговски“, Летна школа за архитектура и Фолкорен фестивал „Свети Јоаким Осоговски“.

Ликовна колонија „Свети Јоаким Осоговски“[уреди]

Ликовната колонија „Свети Јоаким Осоговски“ за прв пат се одржала на 5 септември 1987 година. Колонијата се одржува секоја година од 5 до 20 септември и е со подршка на Неговото Високо Преосвештенство митрополитот полошко-кумановски, Господин Кирил. Во 1993 година колонијата се здобила со меѓународен карактер и во него земаат учество повеќе уметници од различни земји[9].

Фолклорен фестивал „Свети Јоаким Осоговски“[уреди]

Фолклорниот фестивал „Свети Јоаким Осоговски“ е фестивал со меѓународен карактер и се одржува на 28 и 29 август во Крива Паланка. До сега, се одржале две изданија на фестивалот и во него зеле учество повеќе фолклорни друштва од Македонија, Бугарија, Србија и Црна Гора[10].

Архитектура[уреди]

Транспорт[уреди]

Спорт и рекреација[уреди]

Во Крива Паланка се одржуваат неколку спортски настани, меѓи кои најпознати се спортските настани за планинарење и искачување на околните врвови. Најпознати спортски настани во Крива Паланка се:

  • Тромеѓа– традиционална средба на тромеѓето на граничната линија помеѓу Македонија, Србија и Бугарија, во атарот на с. Голеш, која што се одржува на 2 август (Илинден). Средбата е во организација на Планинарските друштва од трите општини Крива Паланка, Босилеград и Ќустендил што гравитираат на граничната линија, и е со учество на организации, установи и локални власти од трите страни[11].
  • Трансферзала Царев Врв. ПСД РУЕН, традиционално секоја година, во втората половина на јуни, веќе 25 години по ред, ја организира транферзалата Царев Врв, или искачувањето на Царев Врв (2085 м), Трансферзалата започнува од Крива Паланка, преку манастирот Св. Јоаким Осоговски оди кон месноста Љуљки, па Света Вода, Тошино боиште, ПТЦ Калин Камен, врвот Калин Камен, Алтн чешма и до врвот Царев Врв[12].
  • 4M – Меѓународна планинарска трансферзала. ПСД РУЕН, веќе неколку години по ред, во почетокот на месец мај, е организатор на меѓународната планинарска трансферзала 4М. Планинарската патека преставува дел од меѓународното поврзување со планинарски (tracking) патеки, според легендата од 11 век, за четворицата духовни браќа, пустиножителите Св, Јоаким, Св.Јован, Св.Прохор и Св.Гаврил. Патеката започнува од манастирот Лесново (Пробиштип), а завршува во Осоговскиот манастир (Кр.Паланка)[13].
  • РУЕН – Традиционална искачување на највискоиот врв на Осоговските планини РУЕН (2252 м). Искачувањето се организира во првата половина на месец Септември, а организатор е ПСД РУЕН. Искачувањето на РУЕН се одвива со вадења на дозвола, поради тоа што врвот на лоциран на граничната линија помеѓу Македонија и Бугарија[14].
  • Меѓународен турнир во Пинг – Понг. Турнирот се одржува на 8 октомври по повод ослободувањето на Крива Паланка. На турнирот учествуваат најдобрите играчи од до 18 години од балканските земји. Ова е една од најголемите спортски манифестации во регионот која според својот квалитет и масовност секоја година добива се поголема афирмација. И оваа година од 3-5 октомври ќе се одржи V-от по ред меѓународен турнир "Крива Паланка 2008" на кој ќе земат учество преку 150 играчи од Балканот во машка и женска конкуренција[15].

Знаменитости[уреди]

Ноќен живот[уреди]

Личности[уреди]

Збратимени градови[уреди]

Градот Крива Паланка е збратимен со градовите:[16]

Поврзано[уреди]

Наводи[уреди]

Надворешни врски[уреди]