Радовиш

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Радовиш
Радовиш
Радовиш
Знаме на Радовиш
Грб на Радовиш
Mестоположба
Mестоположбата на Радовиш
Општина Радовиш на картата на Република Македонија

Координати : 41° 38' СГШ, 22° 38' ИГД
Часовен појас : CET/CEST (UTC+1/2)

Општи податоци
Име: Радовиш
Поштенски бр.: 2420
Повикувачки бр.: (+389) 032
Автомобилска ознака: RA
Заштитници: Свети Спасо Радовишки
Портал: radovis.gov.mk
Историја
Прво доселување: во X век
Основан: во 1019
Управа
Држава: Flag of Macedonia.svg Македонија
Регион: Logo of Southeastern Region, Macedonia.svg Југоисточен регион
Општина: Coat of arms of Radoviš Municipality.svg Општина Радовиш
Градоначалник: Сашко Николов
Географија
Површина: 374,5 km2
Надм. височ.: 380 м
Клима: Умерено медитеранска
и континентална
Население
Население: Град Радовиш : 16 223 Општина Радовиш : 28 244 [1]
-мажи: 50,01%
-жени: 49,99%
Образование:
Етнички групи: Македонци, Турци, Роми

Радовиш е град во југоисточниот дел од Република Македонија. Градот е втор по големина во југоисточниот регион, сместен во подножјето на планината Плачковица и северниот дел на Струмичко-радовишката Котлина. Магистралниот пат М6 Штип-Радовиш-Струмица претставува главна врска на градот. Седиште е на општина Радовиш во којашто припаѓаат уште 35 населени места. Радовиш е познат по Црквата „Св. Троица“, Крстот над Радовиш, планината Плачковица, рудникот Бучим, Електротехничкиот факултет и Радовишкиот сомун.

Историја[уреди]

Радовиш во почетокот на XX век

Градот Радовиш за прв пат се споменува во 1019 год. во Грамотата на византискиот цар Василиј II, а така се викала и средновековната жупа, што покажува дека градската функција потекнува од средниот век. Во тоа време Радовиш претставувал значаен регионален трговско-занаетчиски и рударски центар. Името на градот Радовиш е поврзано со името на средновековната кнегиња од словенско потекло, Рада, која живеела во тврдината над градот, чиишто урнатини се уште постојат.

На територијата на општина Радовиш уште од праисторијата се наоѓаат траги на материјалната култура. Посебно се интересни наодите од епохата на неолитот, енеолитот, халштатот и бронзата. Во времето на Филип II Македонски и Александар Македонски територијата на радовишко ја населувале Пеонците. Бројни остатоци од вредност се од времето на предримската и римската епоха. Тоа се претежно антички населби, некрополи, каструми, терми, аквадукти, милјокази и други наоди.

Во периодот на 14 век бил под власт на српските владари-1361 година во него престојувал Цар Урош. Под турското освојување во почетокот на 16 век во овој крај многу се населувале Јуруци - турско номадско племе, етничка група која и денес е присутна во радовишко. Документите Ќустендилски метрополити во 17 век се викаат и радовишки. Кон крајот на 18 век Радовиш било гратче опколено од ѕид од стара тврдина чии остатоци стојат и денеска. Некогаш големиот пат од Поморавје преку Куманово и Овче поле и Радовишко поле преку Струмица водел до Солунскиот и Орфанскиот залив.

Во 19 и 20 век Радовиш и околината биле под влијание на историските настани поврзани со разловечкото, кресненското и илинденското востание, потоа настаните од балканските војни, првата и втората светска војна и периодот по завршувањето на втората светска војна придонеле за денешниот изглед на Радовиш.

Територијата на општина Радовиш е богата со истражени и голем број неистражени археолошки локалитети, манастири и цркви кои се дел од богатата ризница на споменици на културата.

Втора Светска војна[уреди]

На 22-ри Октомври 1944 година Германската фашистичка војска запалила поголем број на куќи во централното градско подрачје. Градот е ослободен на 6-ти Ноември 1944 година.

Географски податоци[уреди]

Градот Радовиш е сместен во Радовишката Котлина во подножијето на планината Плачковица. Низ него поминуваат две реки, Стара река и Сушица. Градот се наоѓа на 41° 38' СГШ и 22° 28' ИГД. Надморската височина во градот изнесува 380 m. Градот се простира на површина околу 4 км², во широчина 3 км (Индустриска зона - ул. Калузлиска) и во должина 3,5 км (нас. Раклиш - Кеј 8-ми септември).[2]

Географска положба и природни ресурси[уреди]

Плоштадот во Радовиш

Сместен во југоисточниот дел од Републиката, град Радовиш го зафаќа северозападниот дел од пространата Струмичко-радовишка Котлина, односно горното сливно подрачје на Радовишка Река. Северниот дел припаѓа на планината Плачковица, јужниот дел на планината Смрдешник, на северозапад се наоѓа ридестиот дел на областа Јуруклук или Дамјанско Поле, а на југоисток се протега алувијалната рамнина на реката Радовишка. Општината има добри функционални врски со соседните градови Штип и Струмица, од кои е оддалечен само 36 односно 29 км. Градот Радовиш е сместен во централниот дел на општината, на надморска височина од 380 метри и претставува општински административен центар со добра местоположба за развој на стопанството. Како административен центар ги опслужува и жителите на општина Конче.

Во хидрографски поглед општината е интересна, со појава на подземни води, извори и површински водотеци како и со помали вештачки акумулации. Покрај изворите за вода за пиење во општината има и минерални води, но без некоја поголема стопанска искористеност. Хидрографската мрежа на општината е поделена на два речни слива. Преку Радовишка река водите течат во сливот на Струмица, додека преку реката Крива Лакавица во сливот на Брегалница. Реки во град Радовиш се: Стара река (позната уште и како Радовишка река), како и помалите Сушица и Марлада.

Вегетација - Шумските комплекси зафаќаат околу 21 000 хектари. Поголеми шумски комплекси се наоѓаат околу Стара река и Ораовичка река, каде се застапени дабова, букова и четинарска шума. од фитоценозите во шумите најдоминантни се заедниците на Дабот Горун, цените јасенови шуми, заедницата на подгорската бука, буковата шума со учество на брезата на кисели почви и заедницата на горската бука.

Радовиш е оддалечен 121 км (2 часа) од Скопје, 220 км од Охрид, 502 км од Белград, 160 км од Солун, 620 км од Атина, 370 км од Тирана, 390 км од Драч, 260 км од Софија, 720 км од Варна, 670 км од Бургас, 840 км од Истанбул, 1030 км од Љубљана, 2330 км од Париз и 2540 км од Лондон.[3]

Клима[уреди]

Центарот во Радовиш

Радовиш е под влијание на умерено средоземно-континентална клима. Поради изразената височинска разлика (400-707 мнв) одделни климатски елементи варираат меѓу изменета медитеранска клима во полето и планинска клима по планините. Просечните годишни температури во рамничарскиот дел се движат од 12.5 до 13.0°С, а на највисоките делови од планинските масиви до 7,5°С. Најтопли месеци се јули и август, со просечна температура од 23°С, а најстуден месец е јануари со 1.2°С.

Просечните годишни врнежи изнесуваат 563 мм, со големи варирања од година во година, но постои разлика меѓу планинските и рамничарските реони. што се однесува до годишниот збир на сончеви часови, регионот има 2326 сончеви часови годишно, т.е. 6,4 часови дневно.

Радовишки населби и маала[уреди]

Во Радовиш постојат неколку населби, нас. Раклиш, нас. Куклевица, нас. Бел Камен и нас. Беверли Хилс. Познати маали се: Шаин маале, Варош, Лисец маало, Шопска маала, Егејска маала.

Население и демографија[уреди]

Центарот во Радовиш

Според пописот на населението во 2002 година, градот Радовиш има 16 223 жители, а општина Радовиш 28 244, густината на населеност во општината е 46/km². Во градот предимно живеат македонци, како и турско и ромско население.

Националната структура на жителите во град Радовиш е следнава:

Локална самоуправа[уреди]

Органи на локалната самоуправа се Градоначалникот на Општина Радовиш и Советот на Општина Радовиш.

Локалната администрација и секторите во истата се под надлежност на градоначалникот на општина Радовиш, чија работа е да ги претставува и застапува интересите на општината и нејзините жители, а и да го обезбеди извршувањето на работите кои што со закон и се доделени на општината.

Градоначалник на општина Радовиш од 2013 е г-дин Сашко Николов од партијата ВМРО-ДПМНЕ, којшто беше избран на локалните избори во 2013 година, а неговиот мандат трае четири години, односно од 2013 до 2017 година.

Претходни градоначалници на Општина Радовиш биле: Д-р Роберт Велков (од 2005 до 2013 г.), Д-р Ристе Кукутанов (од 2000 - 2005 г.), Кирчо Сусинов (од 1996 - 2000 г) и Д-р Лупчо Захариев (од 1990-1996 г.).

Советот на Општина Радовиш е претставничко тело на граѓаните на општината и е составен е од 19 советници избрани на локални избори. Претседател на Советот е г-дин Николчо Миовски (ВМРО-ДПМНЕ). Во состав на советот функционираат постојани комисии.

Економија[уреди]

Економијата во градот ја сочинуваат приватен, државен сектор, како и еден дел од населението се занимава со земјоделство (тутун, градинарство и житни култури).

Од државниот сектор најголеми вработувачи се ЈП „Македонски Шуми“ - подружница „Плачковица“, ЈП „Плаваја“, Полициската станица Радовиш, ЈЗУ Здравствен дом, образовниот сектор (градинките, училиштата и факултетот), судот, општината и подрачните министерства.

Во приватниот сектор, застапени се овие гранки:

Рударството, преку „Рудникот Бучим“ - рудник за бакар, злато и сребро. Со 550 работници, рудникот е најголемиот вработувач на населението од општина Радовиш.

Во градот развиена е текстилната, односно конфекциската индустрија. Работат околу 20 конфекции, од кои најголеми се: „Марди“, „Конели“, „Супер Хит“, „Маркос“, „ФерТекс“ и др.

Голем дел од населението во градот и општината се занимава со садење и производство на тутун. „Јака табак“ (т.н. монопол) е фирма која откупува, преработува и продава тутун.

Во Радовиш постои и фирма за производство и продажба на златен накит - „Голдмак“.

Металопреработувачка индустрија, најзначајни фирми се „Метал промет“ и „Семи“.

Градежната и проектантска индустрија е претставена преку фирмите: „Техника“, „Алфа Инжинеринг“, „Бино“, „Техноинженеринг“ и др.

Индустрија за конзервирање, како „Best Food TI“.

Постојат неколку млекари, а најголема е „Млекара Ѓоргиеви“ (поранешна млекара „Кооперант“).

Дрвена индустрија и производство и продажба на мебел, преку фирмите „ШИК“, „Современ дом“, „Асти 2007“, „Авто кец“ и др.

Од областа на угостителството работат хотелите „Бел Камен“, „Панорама“ и „Бахамас“; рестораните „Шампион“, „Амбасадор“, „Магмар“; пицериите „Џокер“, „Мериџејн“, „Санта Марија“, „Гетсби“, „Беверли Хилс“; ноќните клубови „Full House“ и „Diamond“; кафе баровите „Ti-amo“, „Escape“, „Target“, „Virus“ и др.

Исто така постои и месна индустрија (кланици и месари), млечна индустрија (слаткарници), услужни дејности (козметички и фризерски салони), трговија на големо и мало, занаетчиство (поправка на моторни возила, часовници, чевли , бела техника и др.). Приватната дејност е 90 % од вкупното стопанство.

Во градот работат филијали на повеќе банки, како: Стопанска банка, Комерцијална банка, НЛБ Тутунска банка, ТТК банка и УНИ банка.

Поранешно стопанство[уреди]

Рудникот Дамјан“ бил рудник за железна руда, и бил во експлоатација од 1968 до 1992 година.

АД Јака 80“ - фабрика за козметичка, диететска и фармацевтска индустрија. Фабриката е преместена од Радовиш во Скопје.

„АД Декортекс“ - фабрика за текстил и текстилни производи.

„ЗИК Радовишко поле“ - производство и продажба на земјоделски производи.

Здравство[уреди]

Во градот постои една јавна здравствена установа „ЈЗУ Здравствен Дом - Радовиш“, и околу седум амбуланти во населените места под управа на здравствениот дом. Во склоп на ЈЗУ Здравствен Дом - Радовиш влегуваат гинеколошко-акушерско одделение, специалистички амбулантски ординации по очни болести, уво, нос и грло, интерна медицина и др.

Во градот работат најмалку 15 приватни здравствени установи (ПЗУ) од примарната медицинска и стоматолошка здравствена заштита. Неколку приватни специалистички ординации по интерна медицина, ортопедска ординација и невропсихијатриска ординација. Истотака работат и седум приватни аптеки.

Образование[уреди]

Во областа на образованието и воспитувањето работат вкупно пет институции. Една од нив е предучилишна комбинирана установа, две основни училишта со повеќе подрачни објекти, една гимназија од областа на средното образование и еден факултет.

Предучилишно воспитување[уреди]

  • ЈОУ Детски градинки „Ацо Караманов“ со трите објекти „Цветови“ „Изворче“ и „Управна зграда“.

Основно образование[уреди]

Средно образование[уреди]

  • СОУ "Коста Сусинов" - Радовиш - со 1146 ученици и 52 вработени. Средното училиште има гимназиски смер, металуршко-технички смер, и електротехнички смер - електротехничар за компјутерска техника и автоматика.

Високо образование[уреди]

Култура и медиуми[уреди]

Во Радовиш работат две институции од областа на културата:

Исто така во Радовиш постои „Етнолошки музеј“ каде што се наоѓа вредна „Етнолошка збирка“ од Радовишкиот крај.

Познати се фолклорните ансамбли: Ф.А „Бучим“, Ф.А. „Ацо Караманов“, и аматерските драмски студија. Во текот на годината се одржуваат: „Радовишкото културно лето“, Детскиот фолклорен фестивал „Оро весело“, „Карамановите поетски средби“, Манифестацијата „Самун ем Татлија“ и др.

Како културно-историски вредности кои што ги поседува Радовиш се Црквата „Св. Троица“, Параклисот Св. Спасо Радовишки, „Црква Св. Илија“, „Туљбето“ и „Крстот над Радовиш“.

Медиуми[уреди]

Во медиумскиот простор присутни се една локална телевизија „ТВ Еми“, една регионална телевизија „ТВ Кобра“ и два кабелски оператори „АндесНет“ и “Телекабел“. Печатени локални медиуми се појавуваат периодично, a и еден локален-регионален веб портал RadovisNews [4].

Телекомуникации[уреди]

Во градот постои развиена фиксна и мобилна телефонија. Постојат неколку локални интернет доставувачи со безжично покривање на целиот град, и WiFi точки.

Туризам[уреди]

Крстот над Радовиш

Богатството на шумскиот фонд, разновидноста на флората и фауната, чистата и здрава околина, конфигурацијата на теренот, реките и вештачките акумулации го прават регионот атрактивен за рекреативно-спортскиот, ловниот, риболовниот и селскиот туризам.

Во тој поглед, развојните можнсоти на регионот се согледуваат, пред се, во комерцијализацијата на атрактивните природни ресурси. Економското ефектуирање на природните ресурси претпоставува постоење на соодветна инфраструктура, на организација и на соодветна туристичка пропаганда. Во таа насока, значајни развојни поттици може да произлезат од нови и од квалитетни сместувачки капацитети, од капацитетите за исхрана, од различните занаетчиски и услужни објект и дуќани, од спортски терени, од туристички водачи кај селскиот туризам што влегува во рамките на збогатување на туристичката понуда. Развојот на овие специфични видови туризам ќе овозможи поширок фронт за делување и за пазарно ефектуирање на произво¬дството на храна (млеко, месо, зеленчук, овошје, вино и слично) во атрактивните ловно-риболовни и рекреативни рурални подрачја. Најсоодветен начин за стопанисување со оваа дејност и со нејзините придружни дејности се малите семејни бизниси, стручно водени и осмислени од квалификувани менаџери.

Истотака постои одлична можност за развој на алтернативните форми на туризам (планински, бањски, рурален, археолошки др.)

Спорт[уреди]

Во Радовиш дејствуваат организирано спортските клубови: ФК „Плачковица“ (формиран 1942 година), Пинг Понгарски Клуб „Еми Петрол-Радовиш“ (формиран во 1993 година, а денес се натпреварува во Националните Пинг-Понгарски лиги), РК „Радовиш“ (игра во Супер Лигата на Македонија), Борачкиот клуб „Бучим-Радовиш“ (освојувач на титулата Државен шампион на Македонија за 2013 година, Европски и Светски клубски шампион), Стрелачкиот клуб „Бучим“, Велосипедскиот клуб „Свиок“, Триатлон клубот „Ана-да“, Риболовниот клуб „Крап-Радовиш“ [5](се натпреварува во Првата македонска риболовна лига), Мото клубот „Џинка“, Планинарското друштво „Бел Камен“, Алпинистичкиот клуб „Плоча“ [6], Џудо клубот “Сенсеи“, Карате клубот “Феникс“, Спортски навивачи „Лебари“ и други.

Исто така во Општина Радовиш од 2013 година е возобновена и „Општинска фудбалска лига - Радовиш“, а постои и „Општинска училишна лига во Футсал“ за Основните училишта од Општина Радовиш.

Радовиш поседува капитални спортски објекти како: Спортскиот-рекреативен комплекс „Шампион“ (со олимписки базен, повеќе игралишта за мал фудбал и кошарка, ракомет, одбојка и тениски терени), Спортската сала „25-ти Мај“ со капацитет од 1500 седишта, Градскиот стадионот за фудбал во Радовиш, Тениски терени, Повеќенаменски спортски терени и други.

Познати личности од Радовиш[уреди]

Галерија[уреди]

Наводи[уреди]

Надворешни врски[уреди]