Орашје

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Орашје
Orašje.jpg

Поглед на селото Орашје од далечина

Орашје is located in Македонија
Орашје
Местоположба на Орашје во Македонија
Орашје на интерактивна карта

Координати 42°7′47″N 21°8′12″E / 42.12972° СГШ; 21.13667° ИГД / 42.12972; 21.13667Координати: 42°7′47″N 21°8′12″E / 42.12972° СГШ; 21.13667° ИГД / 42.12972; 21.13667
Регион Logo of Polog Region.svg Полошки
Општина Coat of arms of Jegunovce Municipality.svg Јегуновце
Област Долен Полог
Население 1.084[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 1215 (Долно Орашје)
1225 (Орашје)
Повик. бр. 044
Шифра на КО 28054
Надм. вис. 620 м
Орашје на општинската карта
Орашје во Општина Јегуновце.svg

Атарот на Орашје во рамките на општината
Commons-logo.svg Орашје на Ризницата


Орашје — село во Општина Јегуновце, во областа Долен Полог, во околината на градот Тетово.

Селото Орашје е поделено на два дела. Главното село се наоѓа во близина на регионалниот пат 1203, кој води до граничниот премин Јажинце, додека издвоениот дел наречен Долно Орашје се наоѓа на самиот регионален пат 2234, кој води за селото Јегуновце.

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Поглед на Долно Орашје, издвоен дел на селото под Орашко Кале

Селото се наоѓа на крајниот североисточен дел на областа Долен Полог, на територијата на Општина Јегуновце, чиј атар се допира со просторот на Скопската Котлина.[2] Селото е ридско, на надморска височина од 620 метри. Од градот Тетово е оддалечено 27 километри.[2]

Во непосредна близина на селото поминува регионалниот пат 1203, кој го поврзува Тетово со граничниот премин „Јажинце“.

Селото се наоѓа во крајниот североисточен дел на Полог во долината на Вратничка Река. Околу села се Нераште на југозапад, Вратница на северозапад и Старо Село на север.[3]

Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Жеден, Дол, Карце, Зебљак, Кале, Вратничка Река, Марков Камен, Горно Поле, Долно Поле, Дервен, Млаче, Ограде, Суа Река, Вардар, Три Меѓи, Магаречки Дол, Рид и Стожер.[3]

Селото има збиен тип со една главна улица околу која се куќите. Поделено е на три маала: Мал Зез, Суљалар и Теш.[3]

Долно Орашје[уреди | уреди извор]

Долно Орашје се наоѓа четири километри југоисточно од главното село Орашје непосредно покрај Вардар во Дервенската Клисура. Над Долно Орашје се наоѓаат остатоците на старата населба наречена Градиште. Поради ова Градиште, во литературата оваа населба е забележана и како Орашко Градиште.

Месностите ги носат следниве имиња: Градиште или Каља, Прслина, Буџак, Река Саат (Сува Река), Вардар и Шулон (Присој).[3]

Историја[уреди | уреди извор]

Орашје е старо село, кое најпрвин било населено со православни Македонци. Тие побегнале од Градиште, околу 4 километри јужно од селото. Овие први родови на селото подоцна се иселиле, а еден род кој останал бил исламизиран. Од крајот на XVIII век, Орашје растело со доселување и природниот прираст на муслиманските Албанци.[3]

Во османлиските даночни регистри на немуслиманското население од вилаетот Калканделен од 1626 - 1627 година Орашје е забележано како село со 5 домаќинства.[4]

Денес, се знае за следниве иселени православни македонски родови од Орашје, кои отишле во соседните села. Тоа се Краговци (2 к.), кои живеат во Старо Село. Тие во Орашје имале предок Крага, кој се иселил во Старо Село, но неговиот брат останал во Орашје, каде го примил исламот и се албанизирал. Од братот потекнува орашкиот род Куљаш (18 к. во Орашје, а 5 к. преминале во Долно Орашје). Друг иселен македонски род е Мажиќевци (3 к.), кои живеат во Вратница. За нив се говори дека во Орашје имале тројца предци, кои биле браќа. Еден го примил исламот и останал во Орашје, другиот се иселил во Старо Село, а третиот во Вратница.[3]

Долно Орашје[уреди | уреди извор]

Долно Орашје повторно се населило во 1915 година со членови на родот Куљаш (5 к.). Тие се преместиле во Долно Орашје, откако нивните куќи во Орашје биле запалени, а во Долно Орашје имале трла. Овие трла ги направиле куќи, а околу куќите со сечење на шумата направиле обработливи површини. Родот Куљаш (или Аметовци, по предокот Амет) е гранка на исламизираниот и албанизираниот словенски род во Орашје, каде биле староседелци.[3]

Стопанство[уреди | уреди извор]

Атарот на селото зафаќа простор од 9,4 км2, при што преовладуваат пасиштата со површина од 365 хектари, на шумите отпаѓаат 323 хектари, а на обработливото земјиште 144 хектари.[2]

Во основа, селото има полјоделско-сточарска функција. Во селото работат услужни објекти.[2]

Долно Орашје[уреди | уреди извор]

Мештаните се занимавале со земјоделство, сточарство и работеле во рудникот Радуша.[3]

Население[уреди | уреди извор]

Население во минатото
ГодинаНас.±%
1948535—    
1953569+6.4%
1961645+13.4%
1971802+24.3%
ГодинаНас.±%
1981939+17.1%
19910−100.0%
1994929—    
20021.084+16.7%

Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Орашје живееле 195 жители, сите Албанци.[5]

Според Афанасиј Селишлев во 1929 година, Орашје е село во Рогачевската општина и има 56 куќи со 371 жител, Албанци.[6]

Орашје во 1961 година имало 645 жители, од кои 605 биле Албанци, 36 Турци и тројца жители Македонци. Во 1994 година бројот се зголемил на 929 жители, а селото е исклучително населено само со албанско население.[2]

Пописот од 1991 година не бил одржан во селото Орашје, бидејќи целото негово население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема податоци.[заб 1]

Според последниот попис од 2002 година, во селото Орашје живееле 1.084 жители, од кои 1.078 Албанци, 1 Бошњак и 5 останати.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[7] 1905[8] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 535 569 645 802 939 0 929 1.084
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[9]

Родови[уреди | уреди извор]

Денес, Орашје е албанско муслиманско село, иако во минатото во него живеело само македонско православно население. Денешните родови се чисто албански, додека некои се исламизирани и албанизирани Словени.[3]

Според истражувањата од 1948 година, родови во селото се:

  • Родови со словенско потекло: Куљаш или Куљанчои (18 к.), исламот го примиле во времето кога се доселиле другите муслимански Албанци. Од тогаш понатака мешајќи се со Албанците целосно се албанизирале. Куљаш за нив сега кажуваат дека припаѓаат на фисот Красниќи. Тие имаат православни роднини во селото Старо Село. Имаат иселеници во Орашко Градиште, Радуша и во Тетово (пет семејства).
  • Албански родови: Теш (11 к.), по потекло се од фисот Красниќи. Го знаат следното родословие: Ибраим (жив на 70 г. во 1948 година) Џафер-Ариф-Мамут-Браим, кој се доселил во селото. Имаат иселеници во Тетово (пет семејства); Мал Зез (10 к.), доселени се од Малесија во северна Албанија. Го знаат следното родословие: Алил (жив на 55 г. во 1948 година) Идриз-Алил-Адем, предокот кој се доселил. Имаат иселеници во Слатино, Озормиште и во Тетово (едно семејство); Арнор (8 к.), по потекло се од фисот Бериша во северна Албанија. Го знаат следното родословие: Ислам (жив на 45 г. во 1948 година) Реџеп-Браим-Реџеп, кој се доселил во селото. Имаат иселеници во Тетово (две семејства); Џин (3 к.) и Алиалар (3 к.), доселени се од фисот Бериша во северна Албанија; Сурој (3 к.), доселени се од фисот Красниќи. Името го добиле по местото во Малесија во Северна Албанија.
  • Роми: Шабан (1 к.), се доселил од некое полошко село и се занимава како ковач.

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Од почетокот на XIX век од ова село почнало да се иселува старото православно население. Се знае за иселеници на следните места од старите православни семејства од ова село. Краговци, иселени се во селото Старо Село. Мажиќевци, иселени се во селото Вратница.[3]

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Основното училиште во Долно Орашје

Во XIX век, Орашје било село во Тетовската каза на Отоманското Царство.

Селото влегува во рамките на Општина Јегуновце, која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било дел од некогашната Општина Вратница.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Тетово. Селото припаѓало на некогашната општина Теарце во периодот од 1955 до 1965 година.

Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Вратница, во која покрај селото Орашје, се наоѓале и селата Беловиште, Вратница, Јажинце, Нераште, Одри, Првце, Рогачево и Старо Село. Општината Вратница постоела и во периодот 1950-1952, во која влегувале селата Беловиште, Вратница, Јажинце, Одри, Орашје, Рогачево и Старо Село.

Избирачко место[уреди | уреди извор]

Во селото постојат избирачките места бр. 2133 и 2134 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште.[10]

На претседателските избори во 2019 година, на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.110 гласачи.[11] На локалните избори во 2021 година, на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.143 гласачи.[12]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Археолошки наоѓалишта[13]
Џамии[20]
  • Џамија — главна селска џамија; и
  • Џамија — селска џамија во Долно Орашје.
Реки[21]
  • Ракита — извира на Шар Планина, лева притока на Вардар

Галерија[уреди | уреди извор]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. Посетено на 5 февруари 2022.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Панов, Митко (1998). Енциклопедија на селата во Република Македонија (PDF). Скопје: Патрија. стр. 220. Посетено на 5 февруари 2022.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 Трифуноски, Јован (1976). Полог. Белград: САНУ. стр. 300–301.
  4. Турски извори за българската история, т. VII, София 1986, с. 335
  5. Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“, София, 1902, стр. 211.
  6. Селищев, Афанасий. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. – София, 1929, стр.23.
  7. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  8. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  9. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика.
  10. „Описи на ИМ“. Посетено на 3 ноември 2019.
  11. „Претседателски избори 2019“. Посетено на 3 ноември 2019.
  12. „Предвремени избори за пратеници 2020“. Посетено на 5 февруари 2022.
  13. Грозданов, Цветан; Коцо, Димче; и др. (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Т. 2. Скопје: МАНУ. стр. 422. ISBN 9989-649-28-6.
  14. Цвииќ Ј., 1911
  15. Дероко А., 1950
  16. Алексова Б., 1959, 217
  17. Томоски Т., 1976
  18. Трифуноски Ј., 1976
  19. Микулчиќ И., 1982 б, 135-138
  20. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска (уред.). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7.
  21. Петрушевски, Илија; Маркоски, Благоја (2014). Реките во Република Македонија (PDF). Скопје: Геомап. стр. 45. ISBN 978-9989-2117-6-8.
Забелешки
  1. Во пописот од 1991 година, во населените места: Грачани, Никиштане, Ново Село (Боговиње), Раковец, Селце Кеч, Гургурница, Долно Јаболчиште, Клуковец, Добовјани, Врановци, Јажинце, Орашје, Равен, Спас, Богојци, Поум, Џепин, Долна Ѓоновица, Горна Лешница, Групчин, Добарце, Копачин Дол, Ларце, Мерово, Ново Село (Желино), Палатица, Рогле, Седларево, Стримница, Церово, Чифлик (Желино), Грешница, Длапкин Дол, Долно Строгомиште, Колибари, Речани - Зајаско, Вражале, Горно Седларце, Новаќе, Синичане, Мамудовци, Трапчин Дол, Горно Свиларе, Дворце, Рашче, Алашевце, Ваксинце, Виштица, Глажња, Гошинце, Злокуќане, Извор (Липково), Липково, Лојане, Оризари, Отља, Р’нковце, Руница, Слупчане, Стрима, Бибај, Богдево, Грекај, Нивиште, Орќуше, Рибница, Горјане, Градец, Ѓурѓевиште, Ломница, Арангел, Жубрино, Папрадиште, Ќафа, Црвивци, Бојане, Копаница, Паничари, Раовиќ, Чајлане, Патишка Река, Света Петка, Чифлик (Сопиште), Лакавица, Падалиште, Србиново, Страјане, Трново, Франгово, Шум, Алдинци, Горно Количани, Драчевица, Рамни Габер, Црвена Вода, Црн Врв, Нераште, Вејце, Селце, Корито, Блаце, Брест, Танушевци, Ѓермо, Порој, Бозовце, Бродец, Вешала и Шипковица, целото население не прифати да земе учество (го бојкотираше) во Пописот.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]