Дејвид Хјум

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Дејвид Хјум

Дејвид Хјум ( англиски: David Hume) (26 април 1711, Единбург, - 25 август 1776) — шкотски филозоф и историчар.

Биографија[уреди | уреди извор]

Дејвид Хјум е роден во 1711 година, во Единбург, а потекнувал од не многу богато, но угледно семејство. Родителите го терале да студира право, но тој сакал да учи философија. Некое време живеел во Бристол, каде се обидел да се бави со трговија, но немал успех. Од 1734 до 1737 година живеел во Франција, каде започнал да пишува философски дела. Во 1745 година стапил во служба на некој маркиз, а во 1746 година преминал во служба на некој генерал. Со него поминал две години во Торино и во Виена (од 1747 до 1749 година). По неуспешниот обид да добие професорско место на Универзитетот во Глазгов, во 1752 година Хјум бил избран за библиотекар во адвокатската комора во Глазгов. Во 1763 година ја прифатил понудената служба во англиската амбасада во Париз, каде поминал три години, уживајќи голем углед и почитување. Таму се спријателил со Жан Жак Русо, со кого подоцна се скарал. По враќањето од Париз, две години ја извршувал функцијата државен потсекретар, а во 1769 година повторно се вратил во Единбург.
Во 1775 година, Хјум се разболел и, оценувајќи дека болеста на бубрезите е „смртна и неизлечива“, напишал автобиографија од осум страници. Во неа, тој се оценил на следниов начин: „Јас сум...човек со благ карактер, умерен темперамент, со отворено, друштвено и ведро расположение, способен за верност, без смисла за непријателство и многу умерен во сите свои страсти. Дури ни мојата најголема страст, љубовта кон литературната слава, не ме исфрли од колосек, без оглед на честите разочарувања“. И навистина, во согласност со своето претчувство, Хјум умрел во 1776 година.[1]

Творештво[уреди | уреди извор]

За време на својот прв престој во Франција (од 1734 до 1737 година), Хјум го напишал своето главно философско дело „Расправа за човечката природа“ (Treatise of Human Nature), кое го објавил по своето враќање во Лондон, и тоа во три посебни книги: „За разумот“ (Of the Understanding), „За страстите“ (Of the Passions) и „За моралот“ (Of Morals). Првите две книги се објавени во 1739 година, а третата во 1740 година. Иако очекувал слава и остри напади, неговите дела не предизвикале никакво внимание во јавноста. Потоа, Хјум почнал да пишува помали есеи со философска, морална, политичка и економска содржина, објавени во 1741-1742 година, во два дела, под насловот „Морални, политички и литературни есеи“ (Essays moral, political and literary). Иако со значително помала вредност од неговото главно дело, есеите биле поволно примени во јавноста.[2]
Во периодот 1747-1749 година, Хјум одлучил своето главно дело „Расправа за човековата природа“ да го преобјави во попристапна форма за читателите, издвојувајќи ја секоја книга во помали расправи, исфрлајќи ги потешките и нејасни делови и стилски дотерувајќи го целото дело. Така, со преработка на првата книга настанало неговото најпознато дело „Истражување на човечкиот разум“ (Enquiry Concerning Human Understanding), објавено во 1748 година; од втората книга произлегла малата расправа на околу 30 страници „Дисертација за страстите“ (Dissertation of the Passions); а со преработка на третата книга настанало делото „Истражување на принципите на моралот“ (Enquiry Concerning the Principles of Morals) од 1751 година, кое самиот го оценил како своето убедливо најдобро дело. Истата година, Хјум ги објавил и своите „Политички расправи“ (Political Discourses), кое било единственото негово дело кое доживеало успех уште со самото објавување. Подоцна, работејќи како библиотекар, Хјум имал на располагање голем број книги, што му помогнало да го напише големото дело „Историја на Англија“. Така, во 1754-1756 година ја објавил историјата на династијата Стјуарт, во 1759 година - историјата на династијата Тјудор, а во 1763 година ја објавил постарата англиска историја. Овие дела имаат големо значење за англиската историографија, бидејќи во нив Хјум не се задржал само на опишување на војните и другите настани, туку ги анализирал и општествените односи, моралот и уметноста. Додека работел на англиската историја, Хјум го напишал и делото „Природна историја на религијата“ (Natural History of Religion), објавено во 1757 година, кое предизвикало остри напади од страна на ортодоксните верници. Најпосле, тој го напишал уште едно слично дело „Дијалози за природната религија“ (Dialogues on Natural Religion), кое не се осмелил да го објави, така што излегло од печат дури по неговата смрт.[3]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „David Hume“ во: Gajo Petrović, Engleska empiristicka filozofija: Odabrani tekstovi filozofa. Zagreb: Matica Hrvatska, 1955, стр. 119-121.
  2. „David Hume“ во: Gajo Petrović, Engleska empiristicka filozofija: Odabrani tekstovi filozofa. Zagreb: Matica Hrvatska, 1955, стр. 119.
  3. „David Hume“ во: Gajo Petrović, Engleska empiristicka filozofija: Odabrani tekstovi filozofa. Zagreb: Matica Hrvatska, 1955, стр. 120.