Ахмед I

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Osmanli-nisani.svg    Ахмед I
Отомански султан
Калиф
Tughra of Ahmed I.JPG
Владеење 1603–1617
Период Територијално проширување на Отоманската Империја
Полно име Ахмед I
Претходник Мехмед III
Наследник Мустафа I
Семејство Отоманска династија
Династија Отоманска династија
Татко Мехмед III
Валиде султан Хандан султан
Сината џамија

Ахмед І (отомански: احمد اول Aḥmed-i evvel, турски: I.Ahmet) бил четиринаесетиот султан на Отоманската империја. Ахмед I бил наследник на татко си Мехмед III во 1603 година и со империјата управувал сè до 1617 година. Овој султан имал неуспешни војни против Персија.

Први години[уреди]

Кога стапил на власт Ахмед имал само 14 години. Тој дозволил неговиот помлад брат Мустафа да остане жив, но го затворил во дворецот. Голем везир станал Јауз Алија Малкоч, втор везир Касим паша, а трет везир Курт паша. На почетокот на владеењето на Ахмед, Отоманската Империја водела војна истовремено со Австрија и Персија. Покрај тоа, продолжил бунтот во Анадолија започнат во времето на Мехмед III, и бунтовниците контролирале голема територија. Персискиот шах го опседнувал градот Ереван шест месеци. По неговото завземање ги заземал Шамахи, Ширван, Акџекала и Карс. Ханот Емирган дошол со војска пред тврдина Карс во Грузија и наскоро ја освоил. Во јуни 1604 година Џагалоглу тргнал со војска против Персија. Персискиот шах стигнал пред Тебриз а Џагалоглу стигнал пред Ширван. Потоа се повлекол во Ван а оддтаму во Ерзурум. Набрзо умрел великиот везир Јауз Алија Малкоч, а на негово место дошол Лала Мехмед паша. Во Каиро бил убиен Хаџи Ибрахим паша поради побуна а на негово место бил поставен Гурџи Мехмед.

Житвански мир[уреди]

Во ноември 1604 на Ахмед му се родиле двајца синови Осман и Мехмед. Во Азија продолжувале побуните на спахиите. Во периодот од 1604 до 1606 година се воделе преговори за мир со Австријците. Завршиле со потпишување на Житванскиот мир на 11 ноември 1606 година. Со овој мир бил укинат годишниот данок од 30.000 златници, австрискиот цар и султанот станале рамноправни, Османлиите ја признале царската титула на Хабсбурговците, се престанало со упаѓањата и ограбувањата, селата кои претходно ја признавале османската власт и плаќале даноци и натаму ја признавале. Освен тоа, Унгарија останала слободна но морала да им плаќа данок на Османлиите. Житванскиот мир претставувал почеток на опаѓање на силата на Османлиската империја. Во овој период повторно дошло до побуни во Азија.

Немири во Анадолија[уреди]

Во следниот период повторно дошло до побуни во Азија. Хусеин паша бил убиен при опсадата на Роха. Во Багдад пак бил убиен Јусуф паша. Анадолискиот беглербег бил помилуван, но кога повторно се побунил бил убиен. Еден од бунтовниците Џанбулад барал да му се признае право да кова монети како и молитва во негово име и склопил сојуз со тосканскиот влики војвода Фердинанд. Великиот везир Мурат со војската успеал да ја задуши побуната а бунтовниците биле фрлени во бунар.

Меѓутоа повторно избувнала нова побуна од страна на Календероглу. Тој ги проширил границите на Ајдинско-саруханскиот санџак до границите на Хамид и Караманија. Добил засилување од 1000 луѓе кои му ги довел Агачген Пири од Анатлија. Тој со својата војска стигнал во Измир и испратил пратеници во Цариград со барање за примирје. Календроглу се проширил кон југ. Великиот везир Мурат трганал со војска кон Анкара. Дошло до битка во која победиле силите на великиот везир Мурат. Приврзаниците на Календроглу по ова започнале да се повлекуваат.

Великиот везир тргнал со војската кон Токату каде што добил писмо во кое пишувало „ Таму каде што ова благородно писмо ќе пристигне таму ќе презимиш “. Мустафа паша и Хаџи Ахмет го известиле великиот везир дека во Азија нема повече бунтовници, меѓутоа се влошила состојбата на персиската граница. Великиот везир им одговорил „заповед на мојот падишах е да презимам во Ерзорум и потоа да тргнам против шахот“. Во меѓувреме дошло до повторно влошување на односите со Австријците. Турците сакале да постават свој кнез во Ердељ, а Австријците ги барале назад Гран, Каниз и Ерлау. Бил потпишан мир со кој Австријците им исплатиле на Турците сума од 200.000 гулдени. Потоа дошло до нов договор во врска со некои села во близина на Гран.

1608-1613[уреди]

Во 1608 год. бил склучен и мировен договор со Полска сличен на житванскиот, со кој Османлиите се обврзувале да ги спречат Татарите да ја вознемируваат Полска, а Полјаците се обврзале да ги спречат Козаците да ја вознемируваат Молдавија. Во 1610 година дошло до бунт во Египет. Намесникот на Египет Мехмед успеал да воведе ред и дисциплина. Во пролет 1610 год. везирот Мутат тргнал со војска против Персија. Успеал да го освои Тебриз. Персискиот шах побарал преговори за мир. Биле испратени 40000 златници за прехрана на војската. Во 1612 год. дошло до нови преговори за мир со Персијанците. Било договорено за исплаќање на 200.000 златници како надомест за освоените територии.

Последни години[уреди]

Во 1614 год повторно доошло до заострување на односите со Персија. Беглербегот на Дијабеќир Дилавер паша и беглербегот на Ван Телели Мехмед паша тргнале кон Ереван, а емирот на Курдите против Нехавенд. Ереван бил опсадуван четириесет и четири дена. Персијанците побарале преговори за мир. Војската започнала да се повлекува. Бил сменет великиот везир Мурат, а на негово место дошол Халил капунданпаша. Тој со војска тргнал кон Молдавија против Козаците. Самуел Хорецки и Махаило Вишивески успеале да го протераат војводата Томоз поставен од Турците. Против нив биле испратени Ибрахим паша и Искендер паша кои успеале да ги победат Молдавците. Во 1617 Искендер паша ја повлекол војската од границите.

Личен живот[уреди]

Владеењето на Ахмед било обележено со пораст на корупцијата и самоволието на локалните владетели. Ахмед на крајот се повлекол од јавниот живот, а големо влијание врз него имала неговата сакана сопруга Косем султан. Ахмед бил познат по своите вештини во мечување, пишување поезија и јавањето коњи. Во текот на својот живот се оженил два пати, со Махфирузе Хатиџе султан која станала мајка на идниот Осман II и со Косем султан која станала мајка на Мурад IV и Ибрахим I.

Во време на Ахмед во Константинопол била изградена Сината џамија, едено од ремек-делата на исламската архитектура. Тој бил одговорен за уништувањето на музичкиот часовник кој Елизабета I го испратил во империјата во време на владеењето на неговиот татко.

Ахмед I бил погребан во мавзолеј, кој се наоѓа во близина на Сината џамија. Пред да почине, Ахмед го прогласил својот брат Мустафа I за свој наследник, бидејќи неговиот син Осман бил многу мал. Тоа било можно бидејќи Ахмед станал првиот султан кој не го извршил ритуалот на братоубиство, нешто кое било претходно практика.