Бајазит II

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Osmanli-nisani.svg    Бајазит II
Отомански султан
Tughra of Bayezid II.JPG
Владеење 1481–1512
Период Територијално проширување на Отоманската Империја
Роден 3 декември 1447
Место Димотика, Тракија
Починал 26 мај 1512
Место Димотика, Тракија
Претходник Мехмед II
Наследник Селим I
Придружба Ајше Хатун
Семејство Отоманска династија
Династија Отоманска династија
Татко Мехмед II
Валиде султан Мјукриме Хатун

Бајазит II бил осмиот султан на Отоманската империја.

Рани години[уреди]

Бајазит II бил роден во Димотика, Тракија како син на Мехмед II (1432-1481) и Валиде султан Мјукриме Хатун, ќерката на Сулејман-бег, шести владетел на емиратството Дулкадиридс, кој починал во 1492 година.[1][2] Бајазит II се оженил со Ајше Хатун, која била мајка на Селим I.

Новиот султан не ја уживал потполната подршка од своите претпоставени. Имено, везирот Гедик Ахмед Паша уште за време на владеењето на султанот Мехмед II му замерил на младиот принц Бајазит. Бајазит ја увидел горделивоста на својот претпоставен. Имено, при една нивна директнасредба, Ахмед Паша одбил да ја послуша наредбата на младиот принц а притоа му вратил со зборовите: „А што ќе ми направиш? Ти се колнам во успесите на твојот татко, доколку ти дојдеш на власт, никогаш нема да пристапам со својава сабја во твоја служба.“ Но, откако на власт дошол Бајазит, тој го повикал својот везир Ахмед Паша, и му рекол: „Учителу мој, ти имаш долго паметење. Заборави на неискуството во мојата младост, земи ја својата сабја и искористи ја против моите непријатели.“ По ова Ахмед Паша, за време на граѓанската војна меѓу Бајазит и Џем му останал лојален Бајазит II [3].

Борба за власт[уреди]

Во 1481 година, султанот Мехмед II неочекувано починал. На негово место, на престолот се застанал неговиот поголем син Бајазит II. Според законите на Отоманската империја, тоа означувало смртна пресуда за Џем, кој бил помал брат на Бајазит. Во тоа не се согласил Кем, па затоа во околината на Караманија успеал да собере одредена војска и да тргне кон Бурса. Кем имал и подршка од Мамлуците од Египет. Во меѓувреме, пред градот веќе била соберена војската на Бајазит на чело со Ајас Паша. Во битката помалиот брат излегол како победник, по кое се самопрогласил за отоманскли султан. Сепак Бајазит успеал да ја мобилизира својата војска и да го порази на својот брат кај Јенишехир. По неговиот пораз, Кем побегнал во Каиро. Од таму тој се вратил следната година. Во почетокот тој забележал одредени успеси при следните напади но сепак на крајта морал да се повлече и да побара помош од витешкиот ред на Свети Јован во Родос. Конечно витешкиот ред на Свети Јован го предал Кем на папа Инокентие VIII, која сакал Кем да му служи како алатка за уништување на Османлиите во Европа. Сепак, папската крстоносна војна не доживеала успех и реализација па Кем бил оставен сам и тој починал во Неапол во затвор на 25 февруари 1495.

Владеење[уреди]

Бајазит II на отоманскиот трон се качил во 1481 година.[4] Тој ретко војувал, станувајќи првиот султан кој одбил лично да и командува на војската, и влегол во историјата како патрон на културата и книжевноста. Сепак, ги отстранил како “непристојни” сите дела на венецијанецот Џентиле Белини, кои го украсувале ентериерот на Сарајот, изграден од таткото на Бајазит.

Во текот на своето владеење направил походи кон Мореја против Венецијанската Република. Последниот поход завршил со успех за Бајазит во 1501 година кое означувало целосна контрола на Пелопонез од страна на Османлиите.

На 18 ноември 1482 година бил погубен Ахмед паша, кој не се согласувал со новиот султан во поглед на воените одлуки и бил за продолжување на воените операции насочени против западноевропските христијански сили. Набрзо потоа, по наредба на султанот бил сменет големиот везир Исак паша, со Месих паша а притоа избувнал бунт меѓу јаничарите. Со цел да ја смири својата војска, Бајазит II во 1484 година ја нападнал Молдавија и ги освоил градовите Акерман на 7 август и Килија на 14 јули 1484 година.

Во периодот од 1484 до 1491 година, Бајазит II влегол во перманентни судири со Мамелуците и нивниот султан Кајит бег. Во текот на пролетта 1486 година Мамелуците ги освоиле Тарс и Адана, но следната година во 1487 година големиот везир Давуд паша, ги покорил туркменските племиња Тургут и Варсак, кои биле сојузници со Мамелуците. Во текот на 1488 година мамелучката војска освоила голем дел од областа Киликија, а во 1490 година, го опсадувала Кајсери, а бил опустошен и Караман. Меѓутоа со склопениот мир во мај 1491 година, меѓу Османлиите и мамелучката војска, Бајазит II повторно ја воспоставил својата власт над Киликија, вклучително и градовите Тарс и Адана.

Бунтовите на исток предизвикани од страна на Казалбашите постојано го измачувале на султанот бидејќи тие биле секогаш подржувани од страна на персискиот шах Исмаил кој сакал да го промовира шиитскиот ислам во османлиската држава. Османлиската власт во еден

Еврејска миграција[уреди]

Во јули 1492 година, Шпанија го протерала арапското и еврејското население како дел од инквизицијата. Бајазит ја испратил османлиската морнарица на чело со Кемал Рејс во Шпанија во 1492 година со цел безбедно да ги евакуира овие луѓе. Тој исто така им понудил на бегалците да се засолнат во неговите земји и да станат османлиски граѓани, исмејувајќи ги Фердинанс II од Арагон и Изабела I од Кастилја за овој чин бидејќи сметал дека протерувањето на оваа класа на луѓе била многу лоша одлука. По ова тој издал и еден ферман до сите управители во европските провинции наредувајќи им не само да се воздржат од одбивање на шпанските бегалци, туку и да им обезбедат пријателски прием. Тој се заканил со смрт за сите оние кои нема да ги почитуваат неговите наредби, посебно за еврејската популација.

Арапите и Евреите од Шпанија придонеле многу за зголемувањето на моќта на Отоманската Империја со воведување на нови идеи, методи и изработка. Сефардските заедници не само што ги развиле главните трговски османлиски центри Истанбул и Солун туку директно влијаеле за подобрување на економската ситуација, а ги пренеле многу од занаетите во главните османлиски трговски места. Од друга страна, големите европски сили Шпанија и Португалија, а исто така делумно и од италијанските држави, направиле голем чекор назад, со тоа што ги изгониле сефардските Евреи[5].

Првата печатарска преса во Цариград била основана од страна на сефардските Евреи во 1493 година. Од овде се заклучува дека под владеењето на Бајазит II, Евреите доживеале културна експанзија, преку присуството на научниците Мордехај Комтино и Соломон бен Елијах Шарбит ха-Заха.

Војна со синовите[уреди]

На 14 септември 1509 година престолнината Истанбул била уништена од земјотрес. Последните години од неговото владеење биле исполнети со постојаниот конфликт меѓу неговите два сина Селим и Шехзаде Ахмет. Ахмед имал два браќа, Шехзаде Коркут кој владеел со Анталија и Селим кој владеел во Трабзон. Според традицијата се сметало дека по смртта на султанот кој прв ќе пристигне до престолнината тој имал најголемо право да се искачи на тронот. Во овој поглед владенијата на Ахмед биле најблиску до Истанбул.

На синот на Селим, идниот султан Сулејман му бил доделен градот Болу, мал санџак кој бил поблиску до Истанбул. На ова најмногу се спротиставил Ахмед и по ова тој бил преместен во Крим. Од друга страна пак, Селим во ова видел како подршка за неговиот постар брат од страна на неговиот татко па веднаш побарал да му се додели Румелија. Селим бил одбиен со образложение дека румелиските територии не се давале на принцовите, но и покрај тоа му било понудено да управува со Смедерево кој бил доста далеку од Истанбул. Тој ја одбил оваа понуда на својот татко а Бајазит како одговор на неговата непослушност го поразил во една битка во 1511 година[6].

Последни години[уреди]

Додека Бајазит бил во конфликт со Селим, на Ахмет му била доверена задача за задушување на востанието Шахкулу во Анадолија. Но, наместо да го задуши востанието, Ахмет неочекувано го напуштил бојното поле, зазел еден град во Караманија и со својата војска започнал да се приближува кон Истанбул. Неговиот став предизвикал вознемиреност меѓу војниците бидејќи неговиот главен поддржувач Хадим Али Паша го загубил животот за време на бунтот. Ахмет заминал во Конија каде се прогласил за султан. Иако Бајазит побарал да се врати во својот санџак Ахмед го одбил на својот татко. Бајазит по ова започнал да стравува дека Ахмед сака да го убие за да дојде на престолот па одбил да му дозволи на својот син да влезе во престолнината. Од друга страна тој абдицирал од престолот на 25 април 1512 година[7], а Селим со подршка од јаничарите се вратил од Крим и станал новиот султан. Ахмет продолжил да контролира дел од Анадолија во првите месеци од владеењето на Селим. Конечно, силите на Селим и Ахмет воделе битка во близина на Бурса на 24 април 1513 година во која битка силите на Ахмед биле поразени, самиот тој уапсен а подоцна и погубен.

Другиот брат на Селим, Шехзаде Коркут бил владетел на Анталија но кога побарал да му биде доделена поблиска територија на владеење до Истанбул, во истиот момент бил одбиен по кое тој побегнал во Египет. Ова од страна на Бајазит било сметано како предавство па тој морал повторно да замине во Истанбул и да се извини [8][9]. Во текот на војната помеѓу Ахмед и Селим, тој останал неутрален бидејќи немал приврзаници кои би застанале на негова страна. По абдикцијата на неговиот татко, Селим го егзекутирал во Бурса во 1513 година.

Бајазит заминал кон својот роден крај но починал на 26 мај 1512 година во Бујукчекмеше. Тој бил погребан во Бајазитовата џамија во Истанбул.

Наводи[уреди]

  1. Edmonds, Anna. „Turkey's religious sites“. Damko. стр. 1997. ISBN 975-8227-00-9. http://books.google.com/books?ei=2do8TIGfMKOcOISUsJsP&ct=result&hl=en&id=xVbkAAAAMAAJ&dq=Gülbahar+Albanian&q=An+Albanian+by+birth,+legend+also+has+it+that+Gulbahar+Hatun+was+a+French+princess+kidnapped+for+the+sultan's+harem.#search_anchor. 
  2. Babinger, Franz (1992). „Mehmed the Conqueror and His Time“. Princeton University Press. стр. 51. ISBN 0-691-01078-1. http://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC&pg=PA175&dq=Kladas+%2B+Albanian&hl=en&ei=TtY8TIrFJ4SoOKbF1Y8P&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCoQ6AEwATgK#v=onepage&q=Albanian&f=false. 
  3. Joseph von Hammer, Historija Turskog (Osmanskog) Carstva, 1, Zagreb 1979, с. 260
  4. „Sultan Bajazid's (i.e., Beyazit's) Mosque, Constantinople, Turkey“. 1890-1900. http://www.wdl.org/en/item/8832/. конс. 19 октомври 2013. 
  5. Ицак Меис (уредник), автори: д-р Мајкл Беренбаум, Марк Коен и др., Македонска хроника: Приказната за сефардските Евреи на Балканот, Скопје 2011г., с. 22-26.
  6. Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: Türkiye tarihi Cilt II, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991 pp 226-231
  7. Joseph von Hammer: Geschichte der osmanischen Dichtkunst (condensation Mehmet Ata) Millitet yayınları, İstanbul pp 229-236
  8. .Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: Türkiye tarihi Cilt II, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991 p 220-227
  9. Joseph von Hammer:Osmanlı Tarihi cilt I (condensation: Mehmet Ata-Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. pp 243