Тексас

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Тексас
State of Texas
Знаме на Тексас Печат на Тексас
Знаме Печат
Прекар(и): The Lone Star State (Осамената ѕвездена држава)
Гесло: Другарство
Алабама Алјаска Аризона Арканзас Калифорнија Колорадо Конектикат Делавер Флорида Џорџија Хаваи Ајдахо Илиноис Индијана Ајова Канзас Кентаки Луизијана Мејн Мериленд Масачусетс Мичиген Минесота Мисисипи Монтана Мисури Небраска Невада Њу Хемпшир Њу Џерси Њу Мексико Њујорк Северна Каролина Северна Дакота Охајо Оклахома Орегон Пенсилванија Род Ајленд Јужна Каролина Јужна Дакота Тенеси Тексас Јута Вермонт Вирџинија Вашингтон Западна Вирџинија Висконсин ВајомингMap of USA TX.svg
За сликава
Службен јазик нема
Главен град Остин
Најголем град Хјустон
Површина  2. место
 - Вкупно 696 241[1] км²
 - Широчина 1,244[2] км
 - Должина 1,270 км
 - % вода 2.5[1]
 - Гео. ширина 25° 50′ N to 36° 30′ N
 - Гео. должина 93° 31′ W to 106° 39′ W
Население  2. место
 - Вкупно 25 145 561 (Попис 2010)[3]
 - Густина 37.2[4]/км² (26. место)
Надм. вис.  
 - Највисока точка Гвадалупе[5]
2 667 м
 - Најниска точка Мексикански Залив[5]
0 м
Влез во сојузот  29 декември 1845 (28)
Гувернер Рик Пери
Сенатори Кеи Били Хачинсон
Џон Корнин
Делегација на конгресот
Часовни појаси  
 - Поголемиот дел од Тексас Централна: UTC-6/-5
 - Западен Тексас Планинска: UTC−7/−6
Кратенки TX Tex. US-TX
Портал www.texas.gov

Тексас (англиски: Texas) е сојузна држава во јужниот дел од САД. Главен град е Остин, а други поголеми се Хјустон, Далас, Сан Антонио, Форт Ворт и други.

Тексас е втората најголема држава во Соединетите Американски Држави и според површина и според население, како и најголема држава во соседните земји на Соединетите држави. Името, што значи “пријатели” или “сојузници” на Индијански јазик, го наметнале Шпанците кои погрешно го користеле за именување на самите Индијанци и нивната населба во Источен Тексас.[6] Тексас се наоѓа во средината на јужниот дел на САД и граничи со Мексико на југ, со Њу Мексико на запад, со Оклахома на север, со Арканзас на североисток и Луизијана на исток. Површината на Тексас изнесува 268.820 квадратни милји (696.200 км2)и население во пораст од 25,1 милиони жители.[7]

Хјустон е најголемиот град во Тексас и четврти по големина во САД, додека Сан Антонио е втор по големина во државата, а седми во САД. Далас- Форт Ворт и Големиот Хјустон го заземаат четвртото и шестото место меѓу најголемите метрополски области во САД. Други поголеми градови во Тексас се Ел Пасо и Остин, кој воедно е и главен град на државата. Тексас го нарекуваат Lone Star Statе (држава на осамената ѕвезда) што ја означува оваа држава како независна Република и како потсетник на битката за независност од Мексико. Осамената ѕвезда може да се види и на државното знаме на Тексас, а денес и на државниот печат.[8]

Поради својата големина и геолошките обележја како што е зоната Балконес Фолт, Тексас содржи различни пејзажи кои личат на оние во јужна и југозападна Америка.[9] Иако Тексас се поврзува со југозападните пустини, помалку од 10% од површината во Тексас се пустини.[10] Поголем дел од населените места се наоѓаат во областите на некогашните степи, пасишта, шуми и на крајбрежјата. Движејќи се од исток кон запад, може да се набљудува теренот на кој може да се видат, почнувајќи од крајбрежни мочуришта и борови шуми, па се до тркалезни рамнини и каменливи ридови, за на крај да се забележи пустината и планините на Биг Бенд.

Терминот „шест знамиња над Тексас“ настанал поради неколкуте нации кои владееле со оваа територија. Прва Европска земја што ја поседувала областа на Тексас била Шпанија. Франција имала краткотрајна колонија во Тексас. Мексико владеел со оваа територија се до 1836год., кога Тексас се изборил за независност и не станал независна Република. Тексас во 1845год. се приклучил кон САД како 28ма држава. Ова присоединување предизвикало синџир на настани кои довеле до почеток на војна помеѓу Мексико и Америка во 1846год. Тексас, држава во која било дозволено чувањето на робови, се отцепил од САД во раната 1861 год. со пристапувањето кон Конфедеративните држави на Америка за време на Американската граѓанска војна. По завршувањето на војната и по повторното приклучување кон Унијата, во Тексас следел долг период на економска стагнација.

Единствена индустрија што напредувала во Тексас по граѓанската војна било чувањето на добиток. Поради долгата историја како главна индустрија, Тексас се поврзувал со каубојската слика. Економската среќа на државата се сменила во раниот 20ти век кога била пронајдена нафтата и настапил економски „бум” во државата. Со големото инвестирање на Тексас во државните универзитети, Тексас развил разновидна економска и високо технолошка индустрија во средината на 20тиот век. Во 2010год., заедно со Калифорнија, Тексас се нашол на 57мо место на листата на 500те најбогати земји.[11] Со значаен пораст во индустријата, Тексас водел во многу индустрии, како што се: земјоделство, петрохемиска индустрија, енергетика, компјутерска и електронска индустрија, воздушна индустрија и биомедицинските науки. До 2002год. државата се нашла на второ место помеѓу државите со највисок бруто домашен производ според приходите од извоз. Тексас се нашол на 29 место според бруто домашниот производ по глава на жител, што е под просекот на државно ниво.


Историја[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Историја на Тексас.

Пред Европска ера [уреди]

Тексас се наоѓа помеѓу двете најголеми културни сфери на предколумбовска Северна Америка: југозападна и преријска област. Археолозите откриле дека три главни домородни култури живееле на оваа територија и го достигнале својот развоен врв уште пред првиот контакт со европејците. Тие се:[12]

Во тој период не доминирала ниедна култура во регионот на Тексас и многу луѓе се населиле на оваа просторија.[12] Северноамерикански Индијански племиња што живееле во границите на денешен Тексас се: Алабама, Апачи, Атакапан, Бидаи, Кадо-Индијанци, Коавилтеки, Команчи, Чоктав, Коасати, Хасинај, Хумано, Каранкава, Кичкапо, Кајова, Тонкава и Вичита.[13][14] Името Тексас доаѓа од зборот táyshaʔ , со потекло од јазикот на индијанското племе Хасинај, со значење „пријатели” или „сојузници”.[1][15][16][17][18] Домородните племиња биле или пријателски или непријателски расположени кон европските истражувачи или доселеници во земјата.[19] Пријателските племиња ги подучувале како да одгледуваат домородни земјоделски култури, како да подготвуваат храна и да ловат дивеч. За разлика од нив, непријателските племиња се потрудиле да им го направат животот потежок и поопасен на Европејците, напаѓајќи ги и отпирајќи се на новодојдените.[20]

Колонизација[уреди]

Петте нации кои го колонизирале Тексас

Прв историски документ поврзан со Тексас е мапата од Мексиканскиот Залив нацртана во 1519год. од шпанскиот истражувач Алонсо Алварез де Пинеда.[21][22] Девет години подоцна шпанскиот истражувач Алвар Нињез Кабеза де Вака и неговата група, по доживеаниот бродолом, биле првите европејци што го населиле Тексас.[23][24] Европските сили го игнорирале Тексас се додека случајно не се населиле таму во 1685год. Погрешната проценка на Рене Роберт Кавелиер де ла Сале се одразила со создавање на колонијата Форт Сан Луис во Матагорда Беј наместо на Мисисипи.[25] Оваа колонија постоела 4 години, по што потклекнала пред лошите услови и непријателските домородци.[26]

Во 1690 год. шпанските власти, се загрижиле дека Франција може да биде конкурентна закана за нив, па започнале неколку мисии во Источен Тексас.[27] По отпорот на Индијанците, шпанските мисионери се вратиле во Мексико.[28] Кога Французите започнале да ја населуваат Луизиана, најмногу во нејзините јужни делови, шпанските власти започнале со низа на нови мисии во Источен Тексас.[29][30] По две години, тие ја создале првата шпанска цивилна населба во Тексас, наречена Сан Антонио.[31]

Непријателските домородни племиња и оддалеченоста од околните шпански колонии се причините што ги обесхрабриле доселениците да се доселуваат во Тексас. Тоа била една од најмалку населените провинции на Нова Шпанија.[32] Во 1749год., Мировниот договор помеѓу Шпанија и племето Липан Апачи,[33] разлутил многу други племиња, меѓу кои и племињата Команчи, Тонкава и Хасинај.[34] Племето Команчи потпишало договор со Шпанија во 1785год.[35] и подоцна и помогнале да ги победи племињата Липан Апачи и Каранкава.[36][37] Бидејќи биле основани повеќе мисии, свештениците мирно ги преобраќале повеќето племиња. До крајот на 18тиот век, во христијани не се преобратиле само неколку номадски племиња.[38]

Кога САД од Франција ја откупил Луизиана во 1803год., американските власти настојувале во овој договор да биде вклучен и Тексас. На реката Сабина конечно била поставена границата помеѓу Нова Шпанија и САД во 1819 година.[39] Желни за нова земја, многу доселеници од САД одбиле да го признаат договорот. Неколку опструктори покренале армија за напад врз Тексас.[40] Во 1821год., во Mексиканската борба за независност била вклучена и територијата на Тексас, која станала дел од Мексико.[41] Поради ниското ниво на населеност, Мексико оваа област ја вклучил во државата Коауила и Тексас.[42]

Тексас во 1718

Надевајќи се дека поголемиот број на доселеници би ги намалиле речиси постојаните рации на Команчи, мексиканските Тексашанци ја либерализирале нивната имиграциска политика за да им овозможат влез на имигрантите кои се наоѓале надвор од Мексико и Шпанија.[43] Според мексиканскиот имиграциски систем, доделувани им се големи парцели на земја на работодавците кои регрутирале доселеници од САД, Европа и внатрешноста на Мексико. Првиот грант на Мојсеј Остин по неговата смрт му бил доделен на неговиот син Стефан Ф. Остин.

Доселениците на Остин, тн. старите тристотини, се населиле по реката Бразос во 1822год.[44] Дваесет и тројца други работодавци исто така довеле доселеници во државата, поголем број од кои биле од САД.[44][45] Бројот на населението во Тексас брзо се зголемил. До 1825год., Тексас броел околу 3.500 жители, од кои најголем број потекнувале од Мексико.[46] До 1834год., Тексас броел 37.800 жители, од кои само 7.800 жители потекнувале од Мексико.[47] Многу имигранти отворено не го почитувале мексиканскиот закон, особено законот за забрана на ропството. Исплашени од обидите на САД да го купат Тексас, во 1830год. властите на Мексико одлучиле да ја забранат понатамошната имиграција на жители од САД.[48] Со новите закони, исто така започнале да се спроведуваат и царински давачки, кои ги налутиле не само домородните мексикански жители (Tejanos), туку и најновите доселеници.[49]

Немирите во Анахуак во 1832год. го означиле првиот отворен бунт против владеењето на Мексико и се поклопиле со бунтот во Мексико против претседателот на државата.[50] Тексашанците застанале на страна на федералистите кои биле против сегашната влада и ги избркале сите мексикански војници од Источен Тексас.[51] Тие го искористиле невниманието за да бараат поголема политичка слобода. Тексашанците се состанале на Конвенцијата од 1832год. за да го разгледаат, меѓу другите барања и барањето за независност.[52] Следната година, Тексашанците ги потврдиле своите барања на Конвенцијата од 1833год.

Република[уреди]

Предавањето на мексиканскиот генерал Санта Ана во битката кај Сан Хасинто
Границите на Република Тексас од 1836–1845
Предлози од 1850 година за северозападната граница на Тексас

Во Мексико продолжиле тензиите помеѓу федералистите и централистите. На почетокот на 1835г., Тексашанците кои биле воено настроени формирале Комитети за кореспонденција и безбедност.[53] Неспокојството избило во вид на вооружен конфликт кон крајот на 1835г. во битката кај Гонзалес.[54] Овој конфликт ја предизвикал Тексашката револуција и следните два месеци Тексашанците ги поразиле сите мексикански војски кои се наоѓале во овој регион.[55] Одбрале и делегати на Советот, со што се создала привремена влада.[56] Привремената влада набрзо се распаднала поради меѓусебните расправии и Тексас останал без јасно управување првите два месеци од 1836 година.[57][58]

Во такво време на политички немири, мексиканскиот претседател Антонио Лопез де Санта Ана лично ја навел својата армија да стави крај на бунтот.[59] Првично, мексиканската експедиција била успешна. Генералот Хозе де Уреа го совладал секој отпор од страна на Тексашанците, во близина на брегот, што кулминирал во масакрот кај Голијат.[60] Војските на Санта Ана, по тринаесет дневната опседа, ги совладале тексашките бранители во битката кај Аламо. Вестите за поразот предизвикале паника кај населението.[61] Ново избраните тексашски делегати на Конвенцијата од 1836 год. брзо потпишале Декларација за независност на 2 март и ја формирале Република Тексас. По избирањето на повремени офицери Конвенцијата била распуштена.[62] Новата влада се придружила на другото население во Тексас во тн. „гребење на бегалците”, кои бегале од мексиканската армија која се приближувала.[61] По неколкуте недели од повлекувањето, тексашката армија предводена од Сем Хјустон, ја нападнала и победила војската на Санта Ана во борбата кај Сан Хасинто.[63] Го заробиле Санта Ана и го натерале да ги потпише Договорите на Вељаско, ставајќи крај на војната.[64]

За време на освојувањето на независноста, се вжештиле политичките судири помеѓу две партии на новата Република. Националистите, предводени од Мирабо Б. Ламар, се залагале за понатамошна независност на Тексас, за протерување на Индијанците и за проширување на Републиката се до Тихиот океан. Нивните противници, предводени од Сем Хјустон, препорачувале Тексас да се присоедини кон САД и да продолжат мирно да живеат заедно со Индијанците. Овој конфликт помеѓу овие две партии го обележал инцидентот познат како војна на архивите во Тексас.[65] Во тоа време, Мексико започнал два мали походи во Тексас во 1842 год. Мексиканците два пати го заробиле градот Сан Антонио и ги победиле Тексашанците во битката наречена масакрот во Доусон. Но и покрај овие успеси, Мексико не успел да го окупира Тексас со својата војска и Републиката преживеала.[66] Неспособноста на Републиката да се одбрани влеала надежи за можно присоединување на Тексас со САД.

Државност[уреди]

Уште во раната 1837 година, Републиката направила неколку обиди за преговори за присоединување со САД.[67] Опозицијата од националистичката партија во рамките на оваа држава, заедно со силната абиционалистичка опозиоција во рамките на САД, го забавиле нејзиното приклучување. Тексас конечно се присоединил кон САД кога на изборите во 1844 година победил експанзионистот Џејмс К. Полк. На 29 декември 1845 год., Конгресот го прогласил Тексас за составна држава на САД.[68]

По приклучувањето на Тексас, Мексико ги прекинал дипломатските врски со САД. Додека САД тврдел дека границата на Тексас се протега до Рио Гранде, Мексико трвдел дека границата е до реката Нуесес. Можеби бившата Република Тексас не можела да ги наложи барањата за своите граници, но САД ја имал потребната воена сила и политичка волја да го стори тоа. На 13 јануари 1846 год. претседателот Полк го испратил генералот Захари Тејлор на југ во Рио Гранде. Неколку месеци подоцна мексиканските војници ја протерале американската коњаничка патрола се до спорната област, кај судирот за Торнтон, а со тоа и започнала војната помеѓу Мексико и Америка. Првите битки се одвивале на територијата на Тексас: опсадата на Форт Тексас, битката во Пало Алто и битката во Ресака де ла Палма. По овие пресудни победи, САД ја окупирале територијата на Мексико со што се ставил крај на битките на територијата на Тексас.[69]

По низата на победи на САД, со Договорот од Гвадалупе Хидалго се ставил крај на двегодишната војна. За возврат, за 18.250.000 американски долари, Мексико им дал на САД целосна контрола над Тексас, отстапувајќи ја во 1848 год. територијата наречена Мексиканска грешка, поголем дел од која денес се нарекува Американски југозапад, а границите на Тексас биле поставени во Рио Гранде.[69]

На Компромисот во 1850 год. биле поставени границите на Тексас во нивниот сегашен облик. Тексас отстапил од своите барања од федералната влада, за териториите кои подоцна станале половина од денешната територија на Њу Мексико, третина од територијата на Колорадо и мали парцели од Канзас, Оклахома и Вајоминг, а за возврат примил сума од 10 милиони долари за покривање на долгот на бившата Република.[70] Повоениот Тексас бргу бил населен бидејќи мигрантите ги населувале земјиштата на државата кај што растел памукот.[71]

Граѓанска војна и реконструкција[уреди]

Споменикот за граѓанската војна во Галвестон

Тексас повторно војувал по изборите во 1860 год. Изборите на Абрахам Линколн ја предизвикале одлуката на Јужна Каролина за одделување од САД. На 28 јануари 1861год. во Остин, бил свикан државен конгрес, на кој било разгледано прашањето за отцепување од САД. На 1 февруари, со гласањето на 166-8, конгресот усвоил Одредба за отцепување од САД. Гласачите во Тексас ја одобриле оваа Одредба на 23 февруари 1861 год. и се приклучиле кон сојузничките држави на Америка, одобрувајќи го постојаниот Устав на сојузничките држави на САД на 23 март 1861 год.[1][72] На почетокот сите Тексашанци не биле наклонети кон отцепувањето на државата, меѓутоа многумина од нив подоцна ја поддржале јужната клаузула. Најзначајниот синдикалец во Тексас бил гувернерот на државата, Сем Хјустон. Бидејќи не сакал да ја влоши понатамошната состојба, Хјустон ги одбил двете понуди на претседателот Линколн, за војската на Унијата да му помогне да ја задржи Канцеларијата. По одбивањето да даде заклетва за верност кон Конфедерацијата, Хјустон бил поставен како гувернер.[73]

Иако бил далеку од главните фронтови на Американската граѓанска војна, Тексас сепак испратил голем број на мажи и опрема за остатокот од Конфедерацијата.[74] Војската на Унијата само накратко го окупирала Галвстон, главното пристаниште на државата. Границата на Тексас со Мексико била позната како „задна врата на Конфедерацијата” бидејќи трговијата се одвивала на границата, заобиколувајќи ја блокадата на Унијата.[75] Конфедерацијата ги спречила сите обиди на Унијата да го затвори овој пат,[74] но Тексас улогата на држава-снабдувач ја добил уште во средината на 1863 год. откако Унијата ја окупирала реката Мисисипи. Последната битка на граѓанската војна се водела близу Браунсвил во Тексас на ранчот Палмито[76] и завршила со победа на конфедеративците.

Два месеца Тексас се наоѓал во анархија и тоа во периодот помеѓу предавањето на власта од армијата на западна Вирџинија и преземањето на власта од страна на генералот на Унијата, Гордон Гренџер. Првите месеци на реконструкција биле проследени со насилство.[77] Денот на ослободувањето се паметел по објавувањето на Прокламацијата за ослободување во Галвстон од страна на генералот Гордон Генџер, дури по две и пол години по првото објавување.[78][79] Во 1866 год. претседателот Џонсон одлучил да ја врати граѓанската влада во Тексас[80] и покрај тоа што не ги задоволиле барањата за реконструкција, во 1870 год. Конгресот повторно го присоединил Тексас кон Унијата. Во Тексас продолжила општествената нестабилност бидејќи државата се борела со земјоделска рецесија и мала работна сила.[81]

Од 20тиот век до денес[уреди]

На 10 јануари 1901 год. јужно од Бомонт бил пронајден Спиндлтоп, најголемиот нафтен дериват во Тексас. И други извори биле подоцна пронајдени во близина на Источен Тексас, Западен Тексас и под Мексиканскиот залив. По овој „нафтен бум” следела трансформација на Тексас.Грешка во наводот: На ознаката <ref> ѝ недостасува ознака за затворање </ref&gt.

Големата криза и песочните бури и нанеле двоен удар на економијата на државата, која што драстично се зголемила по граѓанската војна. Мигрантите ги напуштиле најнепогодните делови на Тексас оние години кога имало песочни бури. Од овој период па натаму, во периодот на големата миграција, црнците започнале да се отселуваат од Тексас, за да најдат работа во северните делови на САД или во Калифорнија и да избегаат од расното обесправување.[82]

Драстично влијание врз Тексас имала и Втората светска војна бидејќи државата донирала пари за изградба на воени бази, фабрики за муниција, кампови за притвор и воени болници. 750 000 млади луѓе заминале за да и служат на државата, градовите се збогатиле со нова индустрија, колеџите добиле нови улоги и стотици илјади на сиромашни земјоделци ги напуштиле фармите за подобро платени работни места, за никогаш повеќе да не се занимаваат со земјоделство.[83]

Во 1960тите години Тексас го модернизирал и проширил својот систем на високо образование. Државата направила детален план за високо образование, во голем дел финансиран од приходите од нафтата, како и централен државен систем создаден за да управува поефикасно со државните институции. Со овие промени, универзитетите во Тексас добиле државни фондови за истражување.[84]

На 22 ноември 1963 година во Далас бил убиен претседателот Џон Кенеди.[85]

Клима[уреди]

Штетата направена од ураганот Галвестон во 1915

Поради големината и поради тоа што се наоѓа на раскрсницата на повеќе климатски зони, Тексас се одликува со многу променлива клима. Во областа Панхандл во државата, зимите се постудени отколку во Северен Тексас, додека во Мексиканскиот залив има поблаги зими. Климата во Тексас е многу променлива кога станува збор за типовите на врнежи. Во Ел Пасо, кој се наоѓа на самиот западен крај на државата, врнежите во просек годишно изнесуваат 200мм, додека во Хјустон, кој се наоѓа на југоисток, во просек изнесуваат 1.400мм годишно.[86] Во Далас, кој пак се наоѓа на север во централниот дел на Тексас, има умерени врнежи кои просечно изнесуваат 940мм годишно.

Во областа Панхандл и во планинските области na Западен Тексас, снегот паѓа по повеќе пати секоја зима, еднаш до два пати во северните делови на Тексас и еднаш на неколку години во централните и источните делови на Тексас. Многу ретко паѓа снег јужно од Сан Антонио или покрај брегот, освен во невообичаени случаи. Прв снежен Божиќ во Хјустон е забележан на Божиќната вечер во 2004 година кога снежна виулица натрупала 150мм снег се до Кингсвил, каде што температурата во декември изнесува просечно 18° C.[87] Во планинските делови на Западен Тексас како и на островот Галвстон максималните температури во летниот период во просек изнесуваат 26° C, во долината на Рио Гранде изнесуваат околу 38 °C, но во другите делови на Тексас има постојано високи температури во текот на летото кои достигнуваат до 32° C.

Бурите често го погодуваат Тексас, посебно во источните и западните делови на државата. Торнадо- патеката го зафаќа северниот дел на Тексас. Најголемиот број на торнада во САД се случиле точно на територијата на Тексас, просечно по 139 торнада годишно, погодувајќи ги најмногу северен Тексас и областа Панхандл.[88] Торнадата во Тексас се најчести во април, мај и јуни.[89] Некои од најкатастрофални урагани во историјата на САД се случиле во Тексас. Ураган во 1875 год. убил околу 400 луѓе во Индианола, по што следело и друг ураган во 1886 год. кој го уништил градот. По овие настани Галвстон станал главен пристаништен град. ураганот во Галвстон во 1900 год. го уништил градот, поради тоа што загинале околу 8000 луѓе (можеби и повеќе од 12000), што е најкрвавата природна катастрофа во историјата на САД. Други катастрофални урагани во Тексас ги вклучуваат и Галвстонскиот ураган во 1915 год., ураганот Одри во 1957 год. кога загинале повеќе од 600 луѓе, ураганот Карла во 1961год., ураганот Билах во 1967 год., ураганот Алисија во 1983 год., ураганот Рита во 2005 год. и ураганот Ајк во 2008 год.[90] Тропските бури, исто така, предизвикале големи штети, меѓу кои: Алисон во 1989 год. и повторно во 2001 год., како и Клодет во 1979 год.

Од цела територија на САД, во Тексас се испушта најмногу јаглероден диоксид.[91][92][93] Во Тексас се испуштаат годишно околу 680 милијарди кг на јаглероден диоксид. Како независна држава, Тексас се наоѓа на седмо место меѓу најголемите производители на овие гасови.[92] Како најголема причина за овие емитувања на гасови на стаклената градина се вбројуваат големиот број на фабрики кои работат на јаглен и развиените индустрии за производство и рафинирање во државата.[92]

Демографија[уреди]

Густина на население во Тексас

Во 2009 година, државата броела 24.782.406 жители, што претставува зголемување од 1,97% од претходната година и 16,1% од 2000 година.[94] Државната стапка на природен пораст (раѓање и умирање) според последниот попис покажала пораст од 1.389.275 жители.

Имигрантите од другите држави на САД се зголемиле на 801.576 жители, а миграцијата внатре во државата се зголемила на 451.910 жители.[1] Во 2004 година, во државата имало 3.5 милиони жители родени надвор од границите на државата (што изнесувало 15,6% од целокупното население на државата), од кои околу 1.2 милиони биле илегални имигранти. Од 2000 година до 2006 година во Тексас имало најбрзо растечка стапка на илегална имиграција во САД.[95] Во 2010, околу 6% од населението на Тексас е составено од илегални имигранти. Ова е петтиот највисок процент што се јавил во некоја од државите во земјата.[96][97]

Густината на населението во Тексас изнесува 34.8 жители на км2 и е малку повисока од просечната густина на населението во цела територија на САД, што изнесува 31 жител на км2. Спротивно на тоа, иако Тексас и Франција се скоро еднакви по големина, Франција има густина на населението од 110 жители на км2.

Две третини од населението во Тексас се населени во метрополи како што е Хјустон. Најголемата метрополската област во Тексас е Далас- Форт Ворт. Иако Хјустон е најголемиот град во Тексас, а воедно и четврти по големина во САД, областа Далас- Форт Ворт е значително поголема од Хјустон.

Расни групи и етничко потекло[уреди]

Според американското општинско истражување, расниот и етничкиот состав е следниот:

  • Белци: 71.4 % (што не се Шпанци: 47.8%)
  • Црнци или Афромериканци: 11.5%
  • Индијанци: 0.5%
  • Азијци: 3.4%
  • Жители на Пацифичките острови: 0.1%
  • Од други расни заедници: 11.3%
  • Со две или повеќе раси: 1.9%
  • Шпанци или Латиноамериканци (припадници на која било раса): 35.9%

Белите Американци се расно мнозинство во Тексас. Сепак, белците кои не се со шпанско потекло сочинуваат приближно 48% од населението, затоа Тексас претставува малцинско-мнозинска држава. Преку 17.020.000 од Тексашанците се белци (населението со и без шпанско потекло), а приближно 11.4 милиони од нив се белци кои немаат шпански потекло. Трите најголеми групи со европско потекло во Тексас се Германските, Ирските и Англиските Американци. Германските Американци сочинуваат 11,3% од населението и избројливи се над 2.7 милиони членови. Англиските Американци сочинуваат 7,7% од населението и бројат над 1.9 милиони членови. Има приближно 600.000 Француски Американци и 472.000 Италијански Американци, кои живеат во Тексас. Овие две етнички групи сочинуваат 2,5% и 2% од целокупното население.

Американските црнци се најголемото расно малцинство во Тексас. Црнците и со и без шпанско потекло сочинуваат 11,5% од населението, од кои 11,3% се оние кои немаат шпанско потекло. Овие црнци бројат околу 2.7 милиони поединци. Малку помалечко малцинство сочинува домородните Американци. Тие сочинуваат 0,5% од населението во Тексас и бројат околу 118.000 поединци. Домородните Американци кои немаат потекло од Шпанија сочинуваат 0,3% од населението со бројка од 75.000 поединци. Чироки Индијанците сочинуваат 0,1% од населението и бројат 19.400 членови. Спротивно на нив, само 583 поединци се изјасниле дека се Чипева Индијанци.

Азиските Американци се значителна малцинска група во Тексас. Американците со азиско потекло сочинуваат 3,4% од населението, од кои 3,3% немаат шпанско потекло. Заедно, тие бројат 808.000 жители, од кои 795.000 се оние што немаат шпанско потекло. Над 200.000 Индијанци се изјасниле дека живеат во Тексас. Во Тексас живеат и над 187.000 Виетнамци и 136.000 Кинези. 92.000 Филипинци и 62.000 [[Корејци[[, надополнети од 18.000 Јапонски Aмериканци, живеат во државата. Покрај од овие држави, уште 111.000 луѓе во Тексас потекнуваат од старите азиски групи, како што се Камбоџа, Тајланд и Хмонг. Американците кои потекнуваат од територијата покрај Тихиот океан се најмалото малцинство во Тексас. Според истражувањата, околу 18.000 Тексашанци се жители кои потекнуваат од Пацифичките острови, од кои 16.400 немаат шпанско потекло. Има околу 5.400 домородни Хавајци, 5.300 Гваманианци и 6.400 жители кои припаѓаат на други групи. Самоа Американците се во доста мал број, само 941 луѓе припаѓаат на оваа група.

Повеќе расните поединци се исто видливо малцинство во Тексас. Луѓето со повеќе расно наследство се застапени со 1,9% од населението и бројат над 448.000 луѓе. Скоро 80.000 Тексашанци се изјаснуваат како личности со европско и африканско потекло и се застапени 0,3% од населението. Луѓе со европско и домородно американско потекло бројат 108.800 (што е прилично иста бројка со домородните Американци), застапени со 0,5% од населението. Жителите со европско и азиско потекло бројат 57.600 и се застапени со 0,2% од населението. Жителите со африканско и домородно американско потекло се со дури и помал број од 15.300 жители и се застапени со 0,1% од целокупното население.

Шпанците и Латиноамериканците се втората наголема група во Тексас после Евроамериканците кои немаат шпанско потекло. Над 8.5 милиони жители се изјаснуваат како Шпанци или Латиноамериканци. Оваа група е застапена со 36% од населението во Тексас. Жители само со мексичко потекло бројат над 7,3 милиони и се застапени со 30,7% од населението. Над 104.000 жители со потекло од Пуерто Рико и околу 38.000 Кубанци живеат во државата. Над 1.1 милион жители (4,7% од населението) се со варирачко шпанско или латинско потекло, односно доаѓаат од Костарика, Венецуела и Аргентина.[98][99]

Жителите со германско потекло се населени најмногу во централните и во југозападните централни делови на Тексас. Над една третина од населението во Тексас се со шпанско потекло,[100] од кои, некои скоро се доселиле на овие простори, а некои од нив имаат предци и се врзани за Тексас со генерации наназад, почнувајќи уште од 18тиот век. За да се објасни големиот број на потомци од поранешната робовска цивилизација, се зема фактот дека многу дипломирани Афроамериканци дошле да бараат работа во државата за време на Новата голема миграција.[101] Во последно време во Тексас се зголемило азиското население, а најмногу во Хјустон и Далас. По кои следат Остин, Корпус Кристи и областа Шариленд, која се наоѓа веднаш до Мекален, Тексас. Во моментот, три државно признати племиња на домородни Американци живеат во Тексас и тоа: племето Алабама- Кушата, традиционалното племе Кикапу и Ислета дел сур Пуебло.[14]

Религија[уреди]

Внатрешноста на црквата Лејквуд

Најраспространета религија според бројот на приврзаници во 2000 година беше Римокатоличката религија со 4.368.969 приврзаници, по која следува Јужната крстителска конвенција со 3.519.459, а потоа Црквата на здружените методисти со 1.022.342 приврзаници.[102] Познат како „тока” на Библискиот појас, Источен Тексас е социјално конзервативен.[103] Далас- Форт Ворт е дом на трите најголеми евангелистички состаноци и мноштво на манастри. Црквата Лејквуд во Хјустон е најпосетуваната црква со просечно 43.000 посетители неделно.[104] Лабок, пак, според локалното знаење, има најмногу цркви по глава на жител во државата.[103]

Приврзаниците на многуте нехристијански религии се сместени претежно во урбаните центри на Тексас. Околу 400.000 муслимани живеат во Тексас,[105] додека еврејското население брои околу 12.000 жители.[106] Во Тексас живеат и околу 146.000 приврзаници на неаврамските религии како што се хиндуизмот и сикизмот.[107]

Градови и метрополски области[уреди]

Хјустон

Хјустон, Сан Антонио и Далас се трите градови во Тексас кои имаат над еден милион жители[108] и се наоѓаат помеѓу 10те најнаселени градови во САД. Во 2000 год., шест градови во Тексас имаа повеќе од 500.000 жители. Остин, Форт Ворт и Ел Пасо се наоѓаат помеѓу 25те најголеми градови во САД. Во Тексас има 4 метрополски области со над милион жители: Далас- Форт Ворт – Арлингтон, Хјустон – Шугар Ленд – Бејтаун, Сан Антонио – Њу Браунфелс и Остин – Раунд Рок – Сан Маркос. Областа Далас- Форт Ворт има 6.300.000, а Хјустон 5.700.000 жители.

Регионот тексашки триаголник го сочинуваат трите меѓудржавни автопати, I-35 – на запад (од Далас – Форт Ворт до Сан Антонио, помеѓу кои се наоѓа Остин), I-45 на исток (од Далас до Хјустон) и I-10 на југ (од Сан Антонио до Хјустон). Овој регион од 60.000 квадратни милји (160.000 км2) ги зафаќа повеќето најголеми градови и метрополски области, во кои има 17 милиони жители, што претставува скоро 75% од целокупното население во Тексас.[109] Далас и Хјустон се признати како бета светски градови.[110] Овие градови се шират низ државата. Тексас е составен од 254 земји, што е повеќе од секоја држава со 95 земји, како Грузија.[111]

За разлика од градовите, невклучените рурални населби, познати како колонии, се сиромашни и им фали инфраструктура.[112] Во 2007 год., во Тексас има 2.294 колонии низ целата територија, а најмногу на 2.008км од границата со Мексико.[112] Најголемиот дел од населението во Тексас, и тоа околу 400.000 жители, живеат во такви колонии.

Влада и политика[уреди]

Сегашниот Устав на Тексас бил усвоен во 1876год. Како и во другите држави, тој јасно предвидува поделба на власта. Декларацијата за правата на државата е значајно подолга отколку во другите држави на САД и има одредби кои се единствени за Тексас.[113]

Економија[уреди]

Лабараторијата на НАСА „Johnson Space Center“

Од 2008 год., Тексас има бруто домашен производ од 1.224 трилион долари и е на второ место во САД.[114][115] ГДП на Тексас може да се спореди со ГДП на Индија или Канада, кои се наоѓаат на 12 и 11 место во светот. Тексас се наоѓа на трето место во светот со најголема економија на земјина поделба, веднаш зад Калифорнија и Токио. Личниот данок по глава на жител во 2007 год. изнесувал 37.083 долари, што го рангирал Тексас на 22ро место во САД. Големата населеност на Тексас, изобилството со природни ресурси и разновидноста на жителите и географијата довеле до широка и разновидна економија. Откако била пронајдена нафтата, нафтената индустрија влијаела врз државната економија. Во денешно време, бројно се зголемиле урбаните центри, каде што од 2005год. се сместени околу три четвртини од населението. Растењето на државната економија водело до ексурбанизација и последиците кои следуваат.[116]

Во 2010 невработеноста во Тексас била 8.2%.[117]

Тексас води политика на „ниски даноци, ниски услуги”.[118] Според даночната фондација државните и локалните даночни задолжувања во Тексас се меѓу најмалите во САД (седмо место со најнизок данок),. Државните и локалните даноци изнесуваат 3.580 долари по глава на жител или 8,4% од приходите по жител.[119] Тексас е една од седумте земји каде недостасува државен даночен доход.[119][120] Наместо тоа, државата собира приходи од данокот од продажба, кој е задолжен на стапка од 6,25%,[119] но локалните даночно самоуправи (градови, региони, специјално наменети единици и транспортни власти) исто можат да наметнат даноци за продажба и употреба до 2% за целосна стапка од 8,25%.[121] Тексас е тн. даночно добротворна држава, поради тоа што во 2005год., за секој долар што го исплатил секој жител на федералната влада како федерален данок на приход, државата имала корист од околу 0,94 долари.[119]

Во 2004 год., магазинот „Сајт Селекшн” го прогласи Тексас за најбизнис-пријателска држава во нацијата, заради државниот Тексашки инвестиционен фонд од три милијарди долари.[122] Оваа држава ги држи најголем број од 500те седишта на компании во САД кои се објавени секоја година во магазинот „Фортуне”.[123][124]

Во 2010 година, имало 346.000 милионери во државата, што ја ставило на второ место во САД.[125][126]

Земјоделство и рударство[уреди]

Нафтена пумпа

Во Тексас се наоѓаат најголемиот дел од фармите и има најголема површина на земја во САД.[127] Тексас води во сточарско производство.[127] Стоката е највредниот земјоделски производ на државата и затоа државата води во производство на овчи и козји производи. Исто така води и во производтво на памук.[127] Овде се одгледуваат и произведуваат и огромни количини на житни култури.[127] Има развиена стопанска риболовна индустрија. Со своите минерални ресурси, Тексас води во производство на цемент, кршен камен, вар, сол, песок и чакал.[127]

Транспорт[уреди]

Петте високи патишта во Далас, патишта од петто ниво

Тексашанците со векови имале тешкотии да го пропатуваат Тексас поради големината на државата и нерамното земјиште. Меѓутоа Тексас надоместил со изградбата на најдолгиот автопат и железнички системи во Америка, гледани според должината, како и најголем број на аеродроми.[128] Регулативната власт и Министерството за транспорт и врски во Тексас ги одржуваат огромните државни железнички системи и го регулираат воздушниот сообраќај[129] и јавните ситеми за транспорт.[130] Бидејќи се наоѓа во центарот на Северна Америка, Тексас е важно средиште за транспорт. Од областа Далас-Форт Ворт, камионите можат да достигнат 93% од населението на нацијата за 48 часа и 37% за 24 часа.[131] Тексас има 33 Специјални економски зони (СЕЗ) т.е. најмногу во САД.[132] Во 2004год., вкупно 298 милијарди долари во стоки, поминале низ СЕЗ на Тексас.[132]

Култура[уреди]

Историски гледано, културата во Тексас е мешавина од југозападното (мексиканско), јужното (диксичко) и западното (гранично) влијание. Најпопуларната храна, појадокот бурито, потекнува како последица на овие три влијанија, затоа што е составен од мека тортилја со брашно, обвиткана или наполнета со сланина и пржени јајца. Влијание врз традиционалната култура на Тексас, која е изградена во 18ти и 19ти век, имале и имиграциите на луѓето со мешани култури од целиот свет кои се доделиле во Тексас.

Уметност[уреди]

Хјустон е еден од единствените пет американски градови со постојани професионални компании во сите најмногу изведувани уметнички дисциплини: Големата опера во Хјустон, Симфонискиот оркестар во Хјустон, Балетот во Хјустон.[133] Познат по динамичноста на визуелните и изведуваните уметности, околниот театар во Хјустон, кој се наоѓа во областа на 17тиот блок, точно во срцето на градот, се наоѓа на второ место во земјата според бројот на седишта во најконцентрираната централна област и тоа со 12.948 седишта за претстави во живо и 1.480 седишта за филмови.[133]

Современиот музеј на уметноста во Форт Ворт, кој исто се нарекува и „Модерниот”, е формиран во 1892 год. и е најстариот уметнички музеј во Тексас. Во центарот на Форт Ворт исто се наоѓаат и уметничкиот музеј Кимбел, музејот Амон Картер, националниот музеј Каугрл и салата на славата, меморијалниот центар за Вил Роџерс и салата за Бас изведбите. Уметничката област во центарот на Далас има уметнички места како што се Музејот на уметноста во Далас, симфонискиот центар Мортон Х. Мејерсон, театарот на операта на Маргот и Бил Винспир, колекцијата на азиска уметност на Трамел и Маргарет Кроу и Центарот на скулптура Нашер.Грешка во наводот: На ознаката <ref> ѝ недостасува ознака за затворање </ref&gt. Артистите Лемон Џеферсон, Роберт Џонсон, Хуџи „Лидбели” Ледбетер и Беси Смит играле во старите клубови на Deep Ellum.[134]

Остин, светскиот град на живата музика, може да се пофали со повеќе настапи со музика во живо по глава на жител, отколку музичките жаришта Нешвил, Мемфис, Лос Анџелес, Лас Вегас или Њујорк.[135] Музиката во овој град се врти по ноќните клубови на Шестата Авенија, случувањата како што се филмовите, музиката и мултимедијалниот фестивал се одржуваат на фестивалот ''South by Southwest'', најдолготрајните програми со музички концерти на американската телевизија ги емитуваат на Остин Сити Лимитс, а музичкиот фестивал на Остин Сити Лимитс се одржува во Зилкер Парк.[136]

Од 1980 година, Сан Антонио се претворил во „Светски главен град на тексашка музика”.[137] Тексашките музички награди направиле трибина со цел да ја зголемат свеста и почитта кон тексашката музика и култура.[138]

Образование[уреди]

Главните канцеларии на Тексашката агенција за образование

Вториот претседател на Републиката Тексас Мирабо Б. Ламар, е татко на образованието во Тексас. За време на неговиот мандат, државата издвоила три милји на земјиште во секоја од земјите, за опремување на државните училишта. Дополнителни 50 милји на земја биле издвоени за поддршка на двата универзитета кои подоцна станале основа на Постојан универзитетски фонд на државата.[139]

Преземањата на Ламар ја поставиле основата за Тексашкиот училиштен систем достапен за целата јавност.[140] Тексас се нашол 29 место на свидетелството на Американскиот законодавен совет на американското образование. Тексашките студенти имале повисок просек по математика, но понизок во читање. Помеѓу 2006-2007год., Тексас потрошил 7.275 долари по глава на ученик, што го рангира под државниот просек од 9.389 долари. Соодносот помеѓу ученикот и професорот бил 14,9 под националниот просек од 15,3. Тексас платил 41.744 долари за инструктори, што го рангира под националниот просек од 46.593 долари. Државата обезбедила 88% од средствата за образованието, а федералната влада 12%.[141]

Агенцијата за образование во Тексас (ТЕА) управува со државните јавни училишни системи. Тексас има преку 1.000 училишни единици, од кои сите, освен Општинската училишна единица Стафорд, се независни од локалната самоуправа и многу од нив ги преминуваат границите на градот.[142] Училишните единици ја имаат моќта да земаат данок од нивните жители и да го потврдат еминентниот домен преку приватната сопственост. Поради судската наредба за финансирање на училишните единици, државата има контроверзно даночен редистрибуциски систем наречен „План Робин Худ”. Овој план ја префрлува сопственоста на даночните приходи од побогатите училишта на посиромашните училишта.[143] ТЕА нема влијанија над приватните или домашните училишни активности.[144]

Студентите во Тексас ја земаат дипломата Тексашката проценка за знаење и вештини (ТАКС) во основните и средните училишта. ТАКС ги оценува студентските постигнувања во читање, пишување, математика, наука и социјални студиски вештини потребни според Тексашките образовни стандарди и Актот според кој ниедно дете не треба да биде запоставено. Во пролетта 2007год., Тексашките законодавци го замениле ТАКС со фрешмен во учебната 2011-2012 година и ставиле крај на курсните тестови за важните средношколски одделенија.[145]

Колеџи и Универзитети[уреди]

Тексашката контроверзна алтернатива за Потврдниот акционен план, со која се гарантирало дека тексашките студенти кои дипломирале во првите 10 проценти, во нивното средно училиште, автоматски ќе бидат примени на универзитетите финансирани од државата. Законот ја поттикнал разновидноста при избегнување на проблемите кои произлегле од случајот Тексас против Хопвуд.

Универзитетот „Rice University“ во Хјустон

Тексас има шест државни универзитетски системи и четири независни јавни универзитети.[146][147] Пронаоѓањето на минералите на земјиштето на Постојаниот универзитетски фонд, особено нафтата, помогнал во брзиот раст на најголемите универзитетски системи во државата: Тексашкиот универзитет и Универзитетот А&М. Основите на Постојаниот универзитетски фонд, есента 2005год., биле приближно околу 15 милијарди долари, втор по големина само со донацијата од универзитетот Харвард.[139][148] Другите четири универзитетски системи се: Универзитетот во Хјустон, Универзитетот во северен Тексас, Државниот универзитет во Тексас и Технолошкиот универзитет во Тексас.

Тексашкиот универзитетот во Остин и Тексашкиот универзитет А&М се предводнички универзитети во државата Тексас. И двата биле основани со тексашкиот Устав и ги држеле влоговите во Постојаниот универзитетски фонд. Државата се трудела да го зголеми бројот на предводечките универзитети издигнувајќи некои од нејзините седум нови истражувачки универзитети: Универзитетот во Хјустон , Тексашкиот технолошки универзитет и Тексашкиот универзитет во Далас, се генерално сметани во горниот ешалон и од нив на следното истражување ќе биде избрaн еден универзитет.[149][150][151]

Во Тексас има многу приватни институции, од колеџи за слободна уметност до универзитети за истражување признати на национално ниво. Поранешната Република ги основала приватните универзитети: Универзитетот Бејлор, Универзитетот на Мери Хардин – Бејлор и Југозападниот универзитет.[152][153] Универзитетот Рајс во Хјустон е еден од водечките универзитети во учење и истражување во САД и се наоѓа на 17 место меѓу најдобрите универзитети во САД според весникот „U.S. News & World Report”.[154] Слично на ова, релативно малиот универзитет Тринити во Сан Антонио е препознатлив по неговите елитни студенти. Весникот ''„U.S. News & World Report”'' во својата листа на „Најдобрите колеџи во Америка” изјавил дека универзитетот Тринити ќе се најде помеѓу првите универзитети на западот од САД за 17 години. Двата приватни универзитети во Северен Тексас, Тексашкиот христијанскиот универзитет во Форт Ворт и Јужниот методистички универзитет во Далас, овој весник ги ставил на прво место на листата најдобри универзитети. Заради блискоста и другите сличности, помеѓу овие два универзитети се развило ривалство и помеѓу студентите и помеѓу атлетичарите.

Во моментот Универзитетите во Тексас држат две претседателски библиотеки: Претседателската библиотека Џорџ Буш во Тексашкиот универзитет A&M и Музејот и библиотеката Линдон Бејнс Џонсон во Универзитетот на Тексас кој се наоѓа во Остин. Се постигнал договор за отварање на трета, Библиотека на Џорџ В. Буш сместена во Јужниот методистички универзитет.

Наводи[уреди]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 „Facts“. Texas Almanac. 2008. http://www.texasalmanac.com/facts/. конс. 29 април 2008. 
  2. „Environment“. Texas Almanac. 2008. http://www.texasalmanac.com/environment/. конс. 29 април 2008. 
  3. „2010 Resident Population Data: Population Change“. US Census. http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php. конс. 21 декември 2010. 
  4. „2010 Resident Population Data: Population Density“. US Census. http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-dens-text.php. конс. 21 декември 2010. 
  5. 5,0 5,1 „Elevations and Distances in the United States“. U.S Geological Survey. 29 април 2005. http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest. конс. 8 ноември 2006. 
  6. Texas, origin of name Handbook of Texas Online
  7. „U.S. Census Bureau Announces 2010 Census Population Counts -- Apportionment Counts Delivered to President“. „Press Release“. U.S. Census Bureau. 21 декември 2010. http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb10-cn93.html. конс. 7 февруари 2011. 
  8. „Introduction to Texas“. Netstate.com. http://www.netstate.com/states/intro/tx_intro.htm. конс. 11 април 2010. 
  9. Sansom, Andrew: Water in Texas: An Introduction, University of Texas Press, 2008, pg. 25
  10. Dingus, Anne: The dictionary of Texas misinformation‎, Gulf Publishing Company, 1987
  11. CNN.com, Retrieved November 2010.
  12. 12,0 12,1 Richardson (2005), p. 9.
  13. Richardson (2005), pp 10–16
  14. 14,0 14,1 Шаблон:Handbook of Texas
  15. Шаблон:Итирана веб страница
  16. Richardson, p 1
  17. Шаблон:Итирана веб страница
  18. Wallace Chafe, p.c.
  19. Richardson, p 10
  20. Rupert N. Richardson, Adrian Anderson, Cary D. Wintz & Ernest Wallace, Texas: the Lone Star State, 9th edition, New Jersey: Prentice Hall, 0131835505, pp.10–16
  21. Chipman (1992), p. 243.
  22. Weber (1992), p. 34.
  23. Шаблон:Handbook of Texas
  24. Шаблон:Handbook of Texas
  25. Weber (1992), p. 149.
  26. Chipman (1992), p. 83.
  27. Chipman (1992), p. 89.
  28. Weber (1992), p. 155.
  29. Chipman (1992), pp. 111–112.
  30. Weber (1992), p. 160.
  31. Weber (1992), p. 163.
  32. Chipman (1992), p. 205.
  33. Weber (1992), p. 193.
  34. Weber (1992), p. 189.
  35. Weddle (1995), p. 163.
  36. Weddle (1995), p. 164.
  37. Chipman (1992), p. 200.
  38. Chipman (1992), p. 202.
  39. Weber (1992), pp. 291–299.
  40. Davis (2006), p. 46.
  41. Weber (1992), p. 300.
  42. Manchaca (2001), p. 162.
  43. Manchaca (2001), p. 164.
  44. 44,0 44,1 Manchaca (2001), p. 198.
  45. Manchaca (2001), p. 199.
  46. Edmondson (2000), p. 75.
  47. Manchaca (2001), pp. 172, 201.
  48. Edmondson (2000), p. 78.
  49. Davis (2006), p. 77.
  50. Davis (2006), p. 85.
  51. Davis (2006), pp. 86–9.
  52. Davis (2006), p. 92.
  53. Huson (1974), p. 4.
  54. Hardin (1994), p. 12.
  55. Barr (1990), p. 64.
  56. Winders (2004), p. 72.
  57. Winders (2004), pp. 90, 92.
  58. Hardin (1994), p. 109.
  59. Hardin (1994), p. 102.
  60. Roell, Craig. „Battle of Coleto“. Handbook of Texas. http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/CC/qec1.html. 
  61. 61,0 61,1 Todish et al. (1998), p. 68.
  62. Roberts and Olson (2001), p. 144.
  63. Todish et al. (1998), p. 69.
  64. Todish et al. (1998), p. 70.
  65. „The Archives War“. „Texas Treasures- The Republic“. The Texas State Library and Archives Commission. 2 ноември 2005. http://www.tsl.state.tx.us/treasures/republic/archwar/archwar.html. конс. 3 јануари 2009. 
  66. Calvert, R.; De Léon, A.; Cantrell, G. (2002). „The History of Texas“. Wheeling, Illinois: Harlan Davidson 
  67. Richard Bruce Winders, Crisis in the Southwest: The United States, Mexico, and the Struggle over Texas (Lanham: Rowman & Littlefield, 2002), p. 41.
  68. Шаблон:Handbook of Texas
  69. 69,0 69,1 Шаблон:Handbook of Texas
  70. Шаблон:Handbook of Texas
  71. Шаблон:Handbook of Texas
  72. Шаблон:Handbook of Texas
  73. Шаблон:Handbook of Texas Accessed January 14, 2009
  74. 74,0 74,1 Шаблон:Handbook of Texas Accessed January 14, 2009
  75. Federal Writers' Project (December, 1997). „Texas, A Guide to the Lone Star State: Brownsville“. Native American Books Distributor. стр. 206. ISBN 0403021928. http://books.google.com/?id=zUI26u0B_VEC&pg=PA206&lpg=PA206&dq=texas+back+door+confederacy. 
  76. Шаблон:Handbook of Texas
  77. Шаблон:Handbook of Texas
  78. „Historical Barriers to Voting“. „Texas Politics“. University of Texas. http://texaspolitics.laits.utexas.edu/6_5_3.html. конс. 13 октомври 2008. 
  79. Шаблон:Handbook of Texas
  80. Johnson, Andrew (20 август 1866). „Proclamation Declaring the Insurrection at an End“. President of the United States. http://www.bartleby.com/43/42.html. конс. 28 април 2008. 
  81. Шаблон:Handbook of Texas
  82. Шаблон:Handbook of Texas
  83. James Ward Lee, et al., eds. Texas Goes to War: 1941 (1991); Louis Fairchild and Thomas L. Charlton, eds. They Called It the War Effort: Oral Histories from World War II Orange, Texas (1993) provides primary sources.
  84. Blanton, Carlos Kevin. "The Campus and the Capitol: John B. Connally and the Struggle over Texas Higher Education Policy, 1950–1970" Southwestern Historical Quarterly 2005 108(4): 468–497. ISSN 0038–478X
  85. William L. Rivers and B. Greenberg, eds. Kennedy Assassination and the American Public: Social Communication in Crisis (1977) p. 187
  86. Шаблон:Handbook of Texas
  87. „History : Weather Underground“. Wunderground.com. 24 декември 2008. http://www.wunderground.com/history/airport/KNQI/2008/12/24/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA. конс. 11 април 2010. 
  88. NOOA.gov National Climatic Data Center. Retrieved on October 24, 2006.
  89. Шаблон:Handbook of Texas Accessed 2008-07-22
  90. Blake, Eric S. (15 април 2007). „The Deadliest, Costliest, and Most Intense United States Tropical Cyclones From 1851 to 2006“ (PDF). National Weather Service: National Hurricane Center. http://www.nhc.noaa.gov/pdf/NWS-TPC-5.pdf. конс. 2 октомври 2008. 
  91. Borenstein, Seth. „Blame Coal: Texas Leads in Overall Emissions“, USA Today, 4 јуни 2007 (конс. 6 јуни 2007).
  92. 92,0 92,1 92,2 Texas No. 1 producer of greenhouse gases“, Dallas Morning News, 3 јуни 2007 (конс. 11 јуни 2008).
  93. Texas Is No. 1 Carbon Polluter In U.S.“, „CBS News“, 16 јануари 2008.
  94. „Population Estimates“. „Population Estimates Program“. U.S. Census Bureau. 23 декември 2009. http://www.census.gov/popest/states/states.html. конс. 30 декември 2009. 
  95. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име CausesHealthcare.
  96. Slevin, Peter. „New Arizona law puts police in 'tenuous' spot“, Washington Post, 30 април 2010, стр. A4.
  97. behind Nevada, Arizona, California, and New Jersey
  98. „Texas - ACS Demographic and Housing Estimates: 2006-2008“. Factfinder.census.gov. http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US48&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on. конс. 10 јануари 2011. 
  99. „Texas - Selected Social Characteristics in the United States: 2006-2008“. Factfinder.census.gov. http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US48&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=&-_lang=en&-redoLog=false. конс. 10 јануари 2011. 
  100. „Texas QuickFacts from the US Census Bureau“. US Census. 2006. http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=&geo_id=04000US48&_geoContext=01000US%7C04000US48&_street=&_county=&_cityTown=&_state=04000US48&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=040&_submenuId=factsheet_1&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry=. конс. 28 април 2007. 
  101. William H. Frey, "The New Great Migration: Black Americans' Return to the South, 1965–2000", May 2004, The Brookings Institution, p.1. Retrieved March 19, 2008.
  102. Majority of Texas' population growth is Hispanic http://www.usatoday.com/news/nation/census/2011-02-17-texas-census_N.htm?csp=34news&utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+usatoday-NewsTopStories+%28News+-+Top+Stories%29
  103. 103,0 103,1 Connolly, Ceci (21 јануари 2003). „Texas Teaches Abstinence, With Mixed Grades“. Washington Post. стр. A01. http://portal.unesco.org/education/en/ev.php-URL_ID=12589&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html. конс. 28 април 2008. 
  104. „Top 100 Largest Churches in America“. SermonCentral.com. 13 април 2009. http://www.sermoncentral.com/articleb.asp?article=Top-100-Largest-Churches. конс. 11 април 2010. 
  105. „Turning Muslim in Texas“. „Faith and Belief“. Channel4.com. архивирано од оригиналот на 11 мај 2008. http://web.archive.org/web/20080511141244/http%3A//www.channel4.com/culture/microsites/C/can_you_believe_it/debates/texas1.html. конс. 28 април 2008. 
  106. Storey, John Woodrow; Kelley; Mary L. (2008). „Twentieth-century Texas: a social and cultural history“. University of North Texas Press. стр. 145. 
  107. Lindsey, William D.; Silk, Mark : Religion and public life in the southern crossroads: showdown states, Altamira Press, 2004, pg. 48
  108. „Table 1: Annual Estimates of the Population for Incorporated Places Over 100,000, Ranked by July 1, 2006 Population: April 1, 2000 to July 1, 2006“ (CSV). „2005 Population Estimates“. United States Census Bureau, Population Division. 10 јуни 2008. http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2006–01.csv. конс. 10 јуни 2008. [мртва врска]
  109. Neuman, Michael. „The Texas Urban Triangle: Framework for Future Growth“. Southwest Region University Transportation Center (SWUTC). http://swutc.tamu.edu/projectdescriptions/167166.htm. конс. 14 октомври 2008. 
  110. „GaWC - The World According to GaWC 2008“. „Globalization and World Cities Research Network“. http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html. конс. 1 март 2009. 
  111. „Counties of the U.S“. Spiritus-temporis.com. http://www.spiritus-temporis.com/counties-of-the-united-states/number-of-counties-per-state.html. конс. 10 јануари 2011. 
  112. 112,0 112,1 Federal Reserve Bank of Dallas Office of Community Affairs. „Colonias FAQ's (Frequently Asked Questions)“. Texas Secretary of State. http://www.sos.state.tx.us/border/colonias/faqs.shtml. конс. 12 октомври 2008. 
  113. „Bill of Rights (Article 1)“. „Texas Politics“. University of Texas. http://texaspolitics.laits.utexas.edu/7_4_2.html. конс. 13 октомври 2008. 
  114. „Largest state GDPs in the United States - California Texas New York Florida“. EconPost.com. 11 ноември 2009. http://econpost.com/unitedstateseconomy/largest-state-gdps-united-states-california-texas-new-york-florida. конс. 29 март 2010. 
  115. Bureau of Economic Analysis (2009-06-02). "Gross Domestic Product (GDP) by State". Соопштение за печат.  (консултирано на 2010-03-29)
  116. „Economic Geography“. „Texas Politics“. University of Texas. http://texaspolitics.laits.utexas.edu/9_3_2.html. конс. 13 октомври 2008. 
  117. Bls.gov; Local Area Unemployment Statistics
  118. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име TPoliticalCulture1.
  119. 119,0 119,1 119,2 119,3 „Texas“. „Research Areas“. The Tax Foundation. 2010. http://www.taxfoundation.org/research/topic/60.html. конс. 15 октомври 2010. 
  120. „State Individual Income Taxes“. Federation of Tax Administrators. http://www.taxadmin.org/fta/rate/ind_inc.html. конс. 12 октомври 2008. 
  121. „FAQ: Texas Sales Tax“. Window.state.tx.us. http://www.window.state.tx.us/taxinfo/sales/faq_collect.html. конс. 10 јануари 2011. 
  122. Arend, Mark (November 2004). „The Lone Star States Tops Business Climate Ranking“. http://www.siteselection.com/issues/2004/nov/p746/. конс. 2 мај 2008. 
  123. CNN.com
  124. CNN.com
  125. Second to California
  126. Scott, Walter. „Personality Parade“, Parade Magazine, 2 мај 2010, стр. 2.
  127. 127,0 127,1 127,2 127,3 127,4 „The Texas Economy“. netstate.com. 5 јуни 2007. http://www.netstate.com/economy/tx_economy.htm. конс. 29 април 2008. 
  128. „Texas-Transportation“. Advamag, Inc.. 2007. http://www.city-data.com/states/Texas-Transportation.html. конс. 4 мај 2006. 
  129. „Aviation Division“. Texas Department of Transportation. http://www.txdot.gov/business/aviation/default.htm. конс. 22 јули 2009. 
  130. „Transportation Division“. Texas Department of Transportation. http://www.dot.state.tx.us/services/public_transportation/default.htm. конс. 29 април 2008. 
  131. „5 Reasons To Choose the Dallas/Fort Worth Metroplex As A Distribution Hub“ (PDF). JDF Distribution. http://jdfdistribution.com/pdf/dallas-for-distribution.pdf?doc=dfd.pdf. конс. 14 октомври 2008. 
  132. 132,0 132,1 „Texas and General Foreign Trade Zones Information“. Office of the Governor of Texas. August 2007. http://www.texasone.us/site/DocServer/Texas_FTZs_Document_2007.pdf?docID=2221. конс. 21 јуни 2008. [мртва врска]
  133. 133,0 133,1 „About Houston Theater District“. Houston Theater District. архивирано од оригиналот на 29 февруари 2008. http://web.archive.org/web/20080229033851/http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?68. конс. 28 април 2008. 
  134. „Dallas History Items: Deep Ellum“. Dallas Historical Society. http://www.dallashistory.org/history/dallas/deep_ellum.htm. конс. 25 јули 2008. 
  135. „Live Music Capital of the World“. City of Austin. http://www.cityofaustin.org/music/. конс. 12 јуни 2007. 
  136. Bernardini, Deb. „Television's longest running concert series begins season 33 Tapings with performances by Norah Fones, Wilco, Femi Kuti, Arcade Fire and more“ (PDF). http://dbmpr.com/pressroom/acl/ACLFinalPR.doc.pdf. конс. 15 октомври 2008. 
  137. „About The Texas Talent Musicians Association (TTMA)“. Texas Talent Musicians Association. http://www.tejanomusicawards.com/about.html. конс. 2 август 2009. 
  138. „Tejano Music Awards“. Texas Talent Musicians Association. 2008. http://www.tejanomusicawards.com/. конс. 12 мај 2008. 
  139. 139,0 139,1 Smyrl, Vivian Elizabeth. „Permanent University Fund“. TSHA Online. http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/PP/khp2.html. конс. 13 јануари 2008. 
  140. Hendrickson (1995), p. 37.
  141. „Texas“ (PDF). „Report Card on American Education: A State By State Analysis 15th Edition“. American Legislative Exchange Council. 2008. http://www.alec.org/am/pdf/states/texas08.pdf. конс. 26 август 2010. [мртва врска]
  142. Texas Comptroller Carole Keeton Strayhorn (2003-09-16). "Comptroller Strayhorn to Review Stafford Municipal School District". Соопштение за печат.  (консултирано на 2008-06-28)
  143. Saghaye-Biria, Hakimeh (22 април 2001). „Robin Hood Plan is Working“. World Internet News Cooperative. http://soc.hfac.uh.edu/artman/publish/article_137.shtml. конс. 23 јуни 2008. 
  144. „Home School Information Letter“. Texas Education Agency. 2007-11-01. http://www.tea.state.tx.us/home.school/homeltr.html. конс. 24 јуни 2008. 
  145. Texas Education Agency (22 октомври 2007). „End-of-Course (EOC) Assessments: Implementation“. „Assessment Division“. http://www.tea.state.tx.us/student.assessment/admin/eoc/index.html. конс. 22 октомври 2007. 
  146. Heath, Ben (7 јули 2003). „Bill requires review of university systems“ (PDF). Daily Texan. http://www.utsystem.edu/news/clips/dailyclips/2003/0706-0712/UTSystem-DT-BillRequires-070703.pdf. конс. 12 октомври 2007. 
  147. „Senate Subcommittee on Higher Education Testimony Regarding the Benefits of a Stand Alone Institution“ (PDF). Sam Houston State University. 25 јуни 2008. http://www.senate.state.tx.us/75r/Senate/commit/c535/20080625/062508_SFA_Testimony_Dr_Pattillo.pdf. конс. 12 октомври 2008. 
  148. „2007 NACUBO Endowment Study“ (PDF). National Association of College and University Business Officers. http://www.nacubo.org/Images/All%20Institutions%20Listed%20by%20FY%202007%20Market%20Value%20of%20Endowment%20Assets_2007%20NES.pdf. конс. 12 ноември 2008. 
  149. „Voters could start schools' race for Tier One“. http://www.chron.com/disp/story.mpl/metropolitan/6627097.html. конс. 19 септември 2009. 
  150. „How they stack up: Comparing Texas' emerging research institutions“. http://images.chron.com/content/news/pdfs/09/09/20/universities.pdf. конс. 19 септември 2009. [мртва врска]
  151. „House helps pave way for UH's tier-one hopes“. http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/6391384.html. конс. 25 април 2009. 
  152. „About Baylor“. Baylor University. http://www.baylor.edu/about/. конс. 21 мај 2008. 
  153. „Southwestern History“. Southwestern University. архивирано од оригиналот на 24 октомври 2007. http://web.archive.org/web/20071024123018/http://www.southwestern.edu/about/about-history.html. конс. 12 октомври 2008. 
  154. „Rice University, Best Colleges 2009“. „- US News and World Report“. http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/college/items/3604. конс. 27 март 2009.