Ротердам

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Ротердам
Rotterdam
Град и општина
Erasmusbrug seen from Euromast.jpg
Laurenskerk, Rotterdam.jpgRotterdam zadkine monument.jpgOverzicht - Rotterdam - 20358120 - RCE.jpg
2003-03-04 rotterdam 15 cubic houses.JPGRotterdam feyenoord stadion 1.jpg
Rotterdam stadhuis.jpgSchielandshuis Rotterdam cropped.jpgRotterdam hotel newyork.jpg
Rotterdam aelbrechtskolk wallekant.jpgMaasvlakte, containeropslag foto1 2014-03-09 11.12.jpg
Од горе надолу, од лево на десно: Ротердам на квечерина,
црквата „Св. Лаврентиј“, скулптурата „Уништениот град“, кулатата „Евројарбол“,
Коцкестите куќи, стадионот „Де Кејп“ (Фејенорд),
Градскиот дом, Схиландскиот дом, хотелот „Њујорк“,
стариот дел на Делфсхавен, Ротердамското пристаниште
Знаме на Ротердам
Знаме
Грб на Ротердам
Грб
Прекар(и): Ротаун, Рофа
Гесло: Sterker door strijd (Посилни низ борба)
Местоположба во Јужна Холандија
Местоположба во Јужна Холандија
Координати: 51°55′ СГШ 4°30′ ИГД / 
Земја Холандија
Покраина Јужна Холандија
Реони
Управа[1]
 • Орган Општински совет
 • Градоначалник Ахмед Абуталед (Трудова партија)
 • Градски одборници
Површина[2][3]
 • Општина 325,79 км2
 • Земјишна 208,80 км2
 • Вода 116,99 км2
 • Рандстад 3.043 км2
Надм. вис.[4] 0 м
Население (општина, мај 2014; општина и метро, мај 2014; Рандстад, 2011)[3][5][6][7]
 • Општина 619.879
 • Густина 2.969/км2
 • Градскo 1.015.215
 • Метро 1.181.284
 • Метро 2.261.844
 • Рандстад 6.979.500
Часовен појас CET (UTC+1)
 • Лете (DST) CEST (UTC+2)
Пошт. бр. 3000–3099
Повик. бр. 010
Мреж. место rotterdam.nl

Ротердам (холандски: Rotterdam) — град и пристаниште во Холандија, на сливот на реката Рајна во Северно море. Иако Ротердам во Холандија е втор град по големина, претставува најважен собраќаен јазол во државта. Ротердамското пристаниште е најголемото во Европа и трето по големина во светот.

По податоците од 2014 година во градот живееле 619.879 жители. Градот лежи во просек 2 м под нивото на морето. Ротердам покрај Хаг и Амстердам претсавува важен културен центар на Холандија. Градот има повеќе универзитети, високи училишта, како и музичка академија на уметности.

Ротердам е стар историски град, а тој статус го носи од 1328 година. Во текот на бурната холандска историја, имал и важна улога во многу настани. Данес претставува современо средиште од светско значење и атрактивно туристичко одредиште.

Историја[уреди | уреди извор]

Поврзано: Времеплов на Ротердам
Карта на Ротердам од Вилем Блаеу и Јохан Блаеу (1652)

Населбата на долниот крај на мочуришниот поток Rotte (или Rotta , како што тогаш било познато, од гниење , калливи "и" а "," вода ", со тоа" каллива вода ") датира од најмалку 900 година. Околу 1150 година, големите поплави во областа завршиле со развој, што довело до изградба на заштитни насипи и брани, вклучувајќи го и каналот "Schielands Hoge Zeedijk" ("High Sea Dike" на Schileland) по должината на северните брегови на денешната Нова Мас. Брана на Ротте била изградена во 1260-тите и се наоѓала на денешниот "Hoogstraat" ("High Street").

На 7 јули 1340 година грофот Вилем IV од Холандија му ги доделил градските права на Ротердам, кој тогаш имал околу 2.000 жители. Околу 1350 година, бил завршен транспортниот канал, ' Ротердам Схие' ', кој му овозможи на Ротердам пристап до поголемите градови на север, дозволувајќи им да стане локален центар за пренос помеѓу Холандија, Англија и Германија и воедно да се урбанизира.

На Делфтсеварт 1890–1905

Пристаништето Ротердам полека растело, но постепено станало важно место, станувајќи седиште на една од шесте "комори" на "Vereenigde Oostindische Compagnie" (VOC), Холандската источноиндиска компанија.

Најголемиот излив на раст, како во активностите на пристаништата, така и во популацијата, следело по завршувањето на бродскиот канал Nieuwe Waterweg во 1872 година. Градот и пристаништето почнале да се шират на јужниот брег на реката. "Вите Хуис" или "Белата куќа" облакодер,[8] инспирирана од американските згради и изградена во 1898 година во францускиот стил на Шато, и е доказ за брзиот раст и успех на Ротердам. Кога таа била завршена, тоа била највисоката деловна зграда во Европа, со висина од 45 м (147.64 ст).

Центарот Ротердам по бомбардирањето во 1940 година. Уништената Црква Св. Лоренс е обновена
Tower blocks in the Kop van Zuid neighbourhood

За време на Првата светска војна градот бил најголемиот шпионски центар во светот поради неутралноста на Холандија и нејзината стратешка локација меѓу Велика Британија - Германија и Германија и окупираната Белгија. Многу шпиони кои биле уапсени и убиени во Велика Британија биле предводени од германски тајни агенти кои оперирале од Ротердам. Тајната разузнавачка служба МИ6 ја имала својата главна европска канцеларија на де Боопјс. Оттаму Британците ја координирале шпионажата во Германија и ја окупирале Белгија. За време на Првата светска војна, во градот живееле просечно 25.000 белгиски бегалци, како и стотици германски дезертери и пребегнати сојузни воени затвореници.[9]

За време на Втората светска војна, германската армија ја нападна Холандија на 10 мај 1940 година.[10] Адолф Хитлер се надевал дека ќе ја освои земјата за само еден ден, но неговите сили наишле на неочекуван жесток отпор. Холандската војска била принудена да капитулира на 15 мај 1940 година, по нападот на бомбардирањето на Ротердам на 14 мај и се заканувало да ги бомбардира и другите холандски градови.[11][12][13]Срцето на Ротердам било речиси целосно уништено од страна на Луфтвафе на Третиот рајх (Luftwaffe). Околу 80.000 цивили останале без домови, а 900 биле убиени; релативно мал број поради фактот што многумина избеглеа од градот поради војната и бомбардирањето што се случило во Ротердам од почетокот на инвазијата три дена претходно. Градското собрание го преживеало бомбардирањето. Познатиот француски вајар сп белоруско потекло Осип Задкин, подоцна се обидел да го прикаже настанот со неговата статуа "Де Вероест Стад" ("Уништениот град"). Статуата стои во близина на "Leuvehaven", недалеку од Erasmusbrug во центарот на градот, на северниот брег на реката "Нова Мас".

Ротердам постепено бил повторно изграден од 1950-тите до 1970-тите. Тој останал сосема ветровит, тивок и отворен сè додека градските власти од 80-тите започнале да развиваат активна архитектонска политика. Смелите и нови стилови на згради и објекти за рекреација резултирале со повеќе квалитет на живеење во центарот на градот со нов хоризонт. Во 1990-тите, е изградена населбата Коп Ван Зауд на јужниот брег на реката Мас како нов деловен центар. Ротердам бил прогласен за Европски град на годината за 2015 година од страна на Академијата за урбанизам.[14]

Туристички атракции[уреди | уреди извор]

Ротердам е град на модерна, експериментална архитектура, со голем број на висококатници, мостови и тунели. Белиот висечки мост – Еразмов мост, кој ги поврзува раздвоените делови на градот, е посебна туристичка атракција. Поради грандиозног изглед го носи и називот Лебед.

Музејот „Кунстхал“ е отворен во 1992. година, и се простира на површина од 3 300 м2. Во него се организираат многу изложби на познати светски уметници.

Ротердам изобилува со бројни ноќни клубови, па затоа ноќниот живот во овој град е многу развиен. Градот нуди голем избор на ресторани од разни светски кујни, но и холандски специјалитети, особено десерти.

Зоолошката градина „Блејдорп“ важи за една од најубавите во Европа. Особено е популарен со големиот аквариум „Океаниум“, и со големиот број на егзотични и ретки риби.

Кулата „Евројарбол“ достигнува висина од 185 метри, и највисока е во Холандија. Представува особена атракција поради преубавиот поглед кој од него ни се овозможува.

Меѓународниот филмски фестивал Ротердам се одржува секоја година, и собира голем број познати личности.

Тука се и бројните музеи, холандскиот институт на архитектура, и разни други знаменитости кои Ротердам го прават совршена туристичка дестинација.

Географија[уреди | уреди извор]

Географска положба[уреди | уреди извор]

Градот Ротердам се наоѓа во западниот дел на Холандија, на сливот на реките Меза и Рајна во Северното Море. Градот припаѓа на конурбацијата Рандстад и граничи со општините Схиедам, Влардинген и Дордрехт.

Градот Ротердам лежи целосно под нивото на морето. Најниската населена точка во Холандија се наоѓа на североистокот на градот, на - 6,67 метри. Градот е заштитен со брани и постојано од него се испумпува вода, бидејќи со природниот раст на подземното ниво на водата би биле потопени многу делови од градот.

Поделба на градот[уреди | уреди извор]

Градот е поделен со реката Нова Меза (Њиве Мас), која е важна притока на Рајна, на северниот и јужниот дел на градот. Строгиот центар на градот лежи северно од реката, но од неодамна е проширен и јужно од неа. Градот е поврзан со многубројни тунели и мостови.

Историја[уреди | уреди извор]

Ротердам е првично изграден во 1260-тите години, кога е изградена браната на реката Роте (оттаму и неговото име, поради хол. dam - брана) . На 7 јуни 1340 година, Ротердам добил статус на град, кој му го доделил кралот Вилем IV (гроф од Ено)Вилем IV. Градот тогаш имал околу 2.000 жители.

Население[уреди | уреди извор]

Спрема проценките од 2014 година, во градот живееле 619.879 жители.

Етнички групи[уреди | уреди извор]

Град Ротердам населението според земјата на потекло (2016)[15]
Земја/Територија Насление
Суринам Суринам 52,584
Турција Турција 47,778
Мароко Мароко 43,064
Холандија Холандски Антили 23,941
Зелен ’Рт Капе Верде 15,475
Индонезија Индонезија 12,274
Германија Германија 9,653
Југославија Југославија 9,333
Полска Полска 8,431
Кина Кина 7,008

Во Холандија, Ротердам има највисок процент на странци од не-индустријализираните земји. Тие формираат голем дел од мултиетнички и мултикултурениот Ротердам. Околу 47,7% од населението се од не- холандско потекло или имаат барем еден родител роден надвор од земјата. Има 80.000 муслимани, кои претставуваат 13% од населението <ref name = имиграција> Шаблон:Цитираат извештај </ ref> градоначалникот на Ротердам, Ахмед Абуталеб, е со мароканско потекло и е муслиман. Градот е дом на најголемата холандско Aнтилска заедница. Градот, исто така, има свој Кинескиот град во Западен -Каускаде, во близина на Ротердам Централ.


Транспорт[уреди | уреди извор]

Ротердам Централ

Железница

Новата Ротердамска Централна станица е повторно отворена во март 2014 година, со цел да се справи со 320.000 патници дневно.

Ротердам е многу добро поврзан со холандската железничка мрежа, и има неколку меѓународни врски:

Железнички станици

Метро

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Rotterdam Metro.
Поврзано: List of Rotterdam metro stations

Наводи[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

  • „College van b en w“. Gemeente Rotterdam. http://www.rotterdam.nl/collegebenw. посет. 10 декември 2014 г. 
  • „Kerncijfers wijken en buurten“ (на холандски). CBS Statline. Централна статистичка служба. 2 јули 2013. http://statline.cbs.nl. посет. 12 март 2014 г. 
  • 3,0 3,1 Шаблон:Cite techreport
  • „Postcodetool for 3011AD“. Actueel Hoogtebestand Nederland. Het Waterschapshuis. http://www.ahn.nl/postcodetool. посет. 20 август 2013 г. 
  • „Bevolkingsontwikkeling; regio per maand“ (на холандски). CBS Statline. Централна статистичка служба. 26 јуни 2014. http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=37230NED&D1=17-18&D2=101-650&D3=l&LA=EN&HDR=T&STB=G1,G2&VW=T. посет. 24 јули 2014 г. 
  • „Bevolkingsontwikkeling; regio per maand“ (на холандски). CBS Statline. Централна статистичка служба. 26 јуни 2014. http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=37230ned&D1=17&D2=57-100&D3=l&LA=EN&HDR=G2&STB=G1,T&VW=T. посет. 24 јули 2014 г. 
  • Over de Metropoolregio Rotterdam Den Haag“, MRDH.nl, 2014 (посет. 7 октомври 2014 г). „De Metropoolregio Rotterdam Den Haag is het gebied dat nu de huidige stadregio’s Rotterdam en Haaglanden omvat. Binnen dat gebied gaan de 24 gemeenten hun krachten bundelen in het samenwerkingsverband Metropoolregio Rotterdam Den Haag om de internationale concurrentiepositie van de regio te versterken. De Metropoolregio regio heeft 2,2 miljoen inwoners.“
  • „The Witte Huis or White House,“. архивирано од изворникот на 20 декември 2004 г.. https://web.archive.org/web/20041220211137/http://glasssteelandstone.com/BuildingDetail/229.php. посет. 15 мај 2008 г. 
  • Ruis, Edwin. Spynest.British and German Espionage from Neutral Holland 1914–1918. Brimscombe: The History Press, 2016.
  • Evans 2008, стр. 122–3.
  • Brongers 2004, (ONR Part III), p. 235
  • Amersfoort 2005, стр. 369.
  • Götzel 1980, стр. 149, 150.
  • Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име Academy of Urbanism.
  • „CBS StatLine – Bevolking; leeftijd, herkomstgroepering, geslacht en regio, 1 januari“. http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=37713&D1=0-8&D2=0&D3=1-2,6-55&D4=603&D5=l&HDR=T,G4&STB=G1,G3,G2&VW=T.