Караганда

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Караганда
Қарағанды
Град
Статуа на Нуркен Абдиров
Статуа на Нуркен Абдиров
Грб на Караганда
Грб
Караганда is located in Казахстан
Караганда
Караганда
Локација на Караганда во Казахстан
Координати: 49°48′10″N 73°06′20″E / 49.80278° СГШ; 73.10556° ИГД / 49.80278; 73.10556Координати: 49°48′10″N 73°06′20″E / 49.80278° СГШ; 73.10556° ИГД / 49.80278; 73.10556
Земја Казахстан
ОбластКарагандинска
Основан1931
Статус на град1934
Управа
 • Akim (градоначалник)Нурлан Аубакиров
Површина
 • Вкупна497,8 км2 (1,922 ми2)
Надм. вис.&10000000000000546000000546 м
Население (2020)
 • Вкупно497 777
 • Густина1.000/км2 (3,000/ми2)
Часовен појасUTC+6 (UTC+6)
Пошт. бр.100000 - 100030
Повик. бр.+7 7212
Рег. таб.09
Мреж. местоhttps://www.gov.kz/memleket/entities/akimat-karagandy?lang=kk

Караганда (казашки: Қарағанды, Qaraǵandy; руски: Караганда) е главен град на Карагандинска област во Република Казахстан. Тој е четврти најнаселен град во Казахстан, зад Алмати, Нур-Султан и Шимкент. Населението изнесува 497.777 жители (Проценка за 2020 година).[1] Караганда се наоѓа приближно 230 км југоисточно од главниот град на Казахстан Нур-Султан.

Во 40-тите години на 20 век, до 70% од жителите на градот биле етнички Германци. Повеќето од етничките Германци биле Волга Германци, кои биле депортирани во Сибир и Казахстан по наредба на Сталин, кога Хитлер извршил инвазија на источна Полска и на Советскиот Сојуз во 1941 година. До 50-тите години на минатиот век, многу од овие депортирани Германци беа интернирани во работни логори, честопати едноставно затоа што имаа германско потекло. Населението во Караганда падна за 14% од 1989 до 1999 година по распаѓањето на Советскиот Сојуз; некогаш бил втор по големина град во Казахстан по Алмати. Над 100 000 луѓе оттогаш емигрирале во Германија. Исто така, постои концентрација на етнички Полјаци во градот.

Етимологија[уреди | уреди извор]

Името „Караганда“ потекнува од грмушките „карагана“, кои изобилуваат во областа.

Историја[уреди | уреди извор]

Католичка црква во Караганда

Стар град[уреди | уреди извор]

Градот Караганда датира од 1833 година, кога локален овчар Апак Бајжанов, наводно, нашол јаглен на местото на градот, што предизвикало бум на експлоатација на јаглен. До крајот на 19 век, локалните рудници привлекоа работници од околните села, руски трговци и претприемачи од Франција и Англија. По овој првичен бум, рудниците беа напуштени, но честопати на градските мапи сè уште се етикетирани како „Стариот град“, но скоро ништо не останува на тоа место.

XX век[уреди | уреди извор]

Рударството на јаглен во областа продолжи во 1930 година, а беа изградени привремени објекти за рударите и нивните семејства. Новата местоположба на градот беше јужно од првичните рудници. Во 1931 година, Караганда има статус на село, а во 1934 година е прогласена за град. Водени од планерот Александар Иванович Кузнецов, плановите за Караганда беа поставени од 1934 до 1938 година.

За време на крајот на 1930-тите, бил изграден затворот Карлаг. За време на сталинистичките чистки, народи од многу различни националности, вклучително Германци, Карачајци, Калмики, Чеченци, Ингуши, Грци и Кримски Татари биле испратени во Карлаг.

Главниот план на Кузнецов за градот беше наменет за сместување на 300.000 жители, кој беше надминат до крајот на 1960-тите. Ова ги поттикна планерите и архитектите да смислат нов план со цел да сместат 600.000 луѓе. До 1980-тите, населението на градот надмина 600.000 луѓе, создавајќи потреба за понатамошно ширење. Во 1983 година беше изграден циркусот Караганда, кој беше критикуван за неговата висока цена.

Во раните 90-ти, Караганда накратко се сметаше за кандидат за главниот град на (тогаш) новозависната Република Казахстан, но нејзината понуда беше одбиена во корист на Астана.

Географија[уреди | уреди извор]

Клима[уреди | уреди извор]

Караганда има влажна континентална клима со топли лета и многу студени зими. Врнежите се умерено ниски во текот на целата година. Снегот е чест, иако слаб, во зима. Најниската регистрирана температура е − 42,9 °C (−45,2 °F), забележана во 1938 година, а највисоката температура е 40,2 °C (104,4 °F), евидентирана во 2002 година.[2]

Климатски податоци за Караганди
Месец Јан Фев Мар Апр Мај Јун Јул Авг Сеп Окт Ное Дек Годишно
Највисока забележана °C (°F) 6.2
(43.2)
7.0
(44.6)
22.3
(72.1)
30.6
(87.1)
35.6
(96.1)
39.1
(102.4)
39.6
(103.3)
40.2
(104.4)
37.4
(99.3)
27.6
(81.7)
18.9
(66)
11.5
(52.7)
40.2
(104.4)
Прос. висока °C (°F) −8.7
(16.3)
−7.7
(18.1)
−1.4
(29.5)
12.0
(53.6)
20.1
(68.2)
25.6
(78.1)
26.8
(80.2)
25.4
(77.7)
19.2
(66.6)
10.5
(50.9)
−0.2
(31.6)
−6.8
(19.8)
9.6
(49.3)
Сред. дневна °C (°F) −12.9
(8.8)
−12.7
(9.1)
−6.2
(20.8)
5.6
(42.1)
13.3
(55.9)
18.9
(66)
20.4
(68.7)
18.6
(65.5)
12.2
(54)
4.4
(39.9)
−4.8
(23.4)
−11.0
(12.2)
3.8
(38.8)
Прос. ниска °C (°F) −17.1
(1.2)
−17.2
(1)
−10.4
(13.3)
0.1
(32.2)
6.9
(44.4)
12.3
(54.1)
14.3
(57.7)
12.3
(54.1)
6.1
(43)
−0.3
(31.5)
−8.6
(16.5)
−15.1
(4.8)
−1.4
(29.5)
Најниска забележана °C (°F) −41.7
(−43.1)
−41.0
(−41.8)
−34.7
(−30.5)
−24.0
(−11.2)
−9.5
(14.9)
−2.3
(27.9)
1.7
(35.1)
−0.8
(30.6)
−7.4
(18.7)
−19.3
(−2.7)
−38
(−36)
−42.9
(−45.2)
−42.9
(−45.2)
Прос. врнежи мм (ин) 24
(0.94)
22
(0.87)
22
(0.87)
26
(1.02)
41
(1.61)
36
(1.42)
47
(1.85)
28
(1.1)
21
(0.83)
28
(1.1)
31
(1.22)
26
(1.02)
352
(13.86)
Прос. бр. дождливи денови 1 1 4 9 14 12 14 10 9 9 6 2 91
Прос. бр. снежни денови 20 19 15 6 1 0 0 0 1 7 15 19 103
Прос. релативна влажност (%) 79 78 78 61 54 50 55 52 53 66 77 78 65
Сред. бр. сончеви часови месечно 106 142 189 231 297 335 330 303 247 141 108 99 2.528
[се бара извор]

Население[уреди | уреди извор]

На почетокот на 2020 година, населението на градот изнесувало 497 777 жители.[1]

Година Население
1959 397 083
1979 571 877
1989 613 797
1991 608 600
1999 436 864
2004 428 867
2008 459 187
2012 475 370
2016 497 825
2020 497 777

Етнички состав[уреди | уреди извор]

Етничкиот состав на жителите на Караганда (на почетокот на 2020 година):

Народ Вкупно Удел (%)
Казаци 227 963 45.78
Руси 198 631 39.89
Украинци 14 483 2.91
Азери 2 047 0.41
Татари 13 040 2.62
Узбеци 2 076 0.42
Корејци 7 363 1.48
Чеченци 2 231 0.45
Германци 12 410 2.49
Белоруси 3 354 0.67
Полјаци 1 818 0.37
Башкири 1 139 0.23
други 11 399 2.29
вкупно 497 954 100.00

Идустрија[уреди | уреди извор]

Згради во Караганда

Караганда е индустриски град, изграден за експлоатација на блиските рудници за јаглен користејќи робовска работа на затворениците од работните логори. Флора Лајпман, британска државјанка, помина неколку години незаконски притворена во низа блиски логори и ги опиша своите искуства во книгата „Долгиот пат дома“ (објавена 1987 година). Комерцијалното вадење јаглен и денес продолжува да биде важна активност во регионот.

Бидејќи локалните водни ресурси не се доволни за потребите на најголемиот индустриски град, каналот Иртиш-Караганда е изграден во 60-тите години на минатиот век, за да се снабди градското подрачје во Караганда со вода од реката Иртиш, оддалечена повеќе од 400 километри.

Транспорт[уреди | уреди извор]

Аеродромот Сари-Арка е на 20 километри југоисточно од градот. Во градот се наоѓа и железничката станица Караганда.

Спорт[уреди | уреди извор]

ФК Шахтор Караганда е фудбалски клуб кој игра на стадионот Шахтор во Караганда. Тие се актуелни шампиони на казашката премиерлига. Локалниот фудбалски клуб има свои херои и големи достигнувања. Најпопуларниот играч во тимот е Андреј Финонченко. Најголемото достигнување е победа против Селтик од Шкотска. Резултатот беше 2-0.

Саријарка Караганда е тим за хокеј на мраз што игра во руската хокеарска лига (ВХЛ). Популарноста на зимските спортови секоја година расте и се организираат зимски спортски игри за регионот Караганда.

Збратимени градови[уреди | уреди извор]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „stat.gov.kz“. stat.gov.kz. Посетено на 2020-11-27.
  2. „Погода и Климат - Климат Караганды“. web.archive.org. 2016-11-25. Посетено на 2020-11-27.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]