Функционална група

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето

Во органската хемија, функционални групи се специфични групи на атоми во молекулите кои се одговорни за карактеристичните хемиски реакции на тие молекули. Една иста функционална група ќе подлежи на иста или слична реакција(и), без разлика на големината на молекулот од кој е дел.

Подолу е претставена листа на најпознатите функционални групи. Во формулите, симболите R и R' обично означуваат приврзан водород или странична низа на јаглеводород од било која должина, но понекогаш може да се однесуваат на било која група од атоми. Подолу има слики на повеќе функционални групи кои се пронајдени во органската хемија.

Јаглеводороди[уреди | уреди извор]

Хемиска класа Група Формула Структурна формула Префикс Суфикс Пример
Алкан Алкил R(CH2)nH Алкил алкил- -ан Ethan Keilstrich.svg
Етан
Алкен Алкенил R2C=CR2 Алкен алкенил- -ен етилен
Етилен
(Етен)
Алкин Алкинил RC≡CR' алкинил- -ин
Ацетилен
(Етин)
Бензенски дериват Фенил RC6H5
RPh
Фенил фенил- -бензен Cumene-2D-skeletal.svg
Кумен
(Изопропилбензен)

Групи кои содржат халоген[уреди | уреди извор]

Хемиска класа Група Формула Структурна формула Префикс Суфикс Пример
халоалкан хало RX хало- алкил халид Chloroethane-skeletal.svg
Хлороетан
(Етил хлорид)
флуороалкан флуоро RF флуоро- алкил флуорид Fluoromethane.svg
Флуорометан
(Метил флуорид)
хлороалкан хлоро RCl хлоро- алкил хлорид Хлорометан
Хлорометан
(Метил хлорид)
бромоалкан бромо RBr бромо- алкил бромид Methyl bromide.svg
Бромометан
(Метил бромид)
јодоалкан јодо RI јодо- алкил јодид Јодометан
Јодометан
(Метил јодид)

Групи кои содржат кислород[уреди | уреди извор]

Хемиска класа Група Формула Структурна формула Префикс Суфикс Пример
Алкохол Хидроксил ROH Хидроксил хидрокси- -ол метанол
Метанол
Кетона Карбонил RCOR' Кетон -оил- (-COR')
или
оксо- (=O)
-он Бутанон
Бутанон
(Метил етил кетон)
Алдехид Алдехид RCHO Алдехид формил- (-COH)
или
оксо- (=O)
-ал ацеталдехид
Ацеталдехид
(Етанал)
Ацил халид Халоформил RCOX Ацил халид carbonofluoridoyl-
carbonochloridoyl-
carbonobromidoyl-
carbonoiodidoyl-
-оил халид Ацетил хлорид
Ацетил хлорид
(Етаноил хлорид)
Карбонат Карбонатен естер ROCOOR' Карбонат (алкоксикарбонил)окси- алкил карбонат трифозген
Трифозген
(бис(трихлорометил) карбонат)
Карбоксилат Карбоксилат RCOO Карбоксилат

Карбоксилат

карбокси- -ооат Натриум ацетат
Натриум ацетат
(Натриум етаноат)
Карбоксилна киселина Карбоксил RCOOH Карбоксилна киселина карбокси- -oic acid Оцетна киселина
Оцетна киселина
(Ethanoic acid)
Естер Естер RCOOR' Естер алканоилокси-
или
алкоксикарбонил
алкил алкан оат Етил бутират
Етил бутират
(Етил бутаноат)
Метокси Метокси ROCH3 Метокси метокси-
Хидропероксид Хидроперокси ROOH Хидроперокси хидроперокси- алкил хидропероксид tert-Бутил хидропероксид
tert-Бутил хидропероксид
Пероксид Перокси ROOR' Перокси перокси- алкил пероксид Ди-tert-бутил пероксид
Ди-tert-бутил пероксид
Етер Етер ROR' Етер алкокси- алкил етер Диетил етер
Диетил етер
(Етоксиетан)
Хемиацетал Хемиацетал RCH(OR')(OH) Хемиацетал алкокси -ол -ал алкил хемиацетал
Хемикетал Хемикетал RC(ORʺ)(OH)R' Хемикетал алкокси -ол -он алкил хемикетал
Ацетал Ацетал RCH(OR')(OR") Ацетал диалкокси- -ал диалкил ацетал
Кетал (или Ацетал) Кетал (или Ацетал) RC(ORʺ)(OR‴)R' Кетал диалкокси- -он диалкил кетал
Ортоестер Ортоестер RC(OR')(ORʺ)(OR‴) Ортоестер триалкокси-
Heterocycle Methylenedioxy PhOCOPh Methylenedioxy chemical structure. methylenedioxy- -dioxole 1,3-Benzodioxole.png
1,2-Methylenedioxybenzene
(1,3-Benzodioxole)
Ортокарбонатен естер Ортокарбонатен естер C(OR)(OR')(ORʺ)(OR″) тетралкокси- тетраалкил ортокарбонат Tetramethylorthocarbonat.svg
Тетраметоксиметан

Групи кои содржат азот[уреди | уреди извор]

Хемиска класа Група Формула Структурна формула Префикс Суфикс Пример
Амид Карбоксамид RCONR2 Амид карбоксамидо-
или
карбамоил-
-амид ацетамид
Ацетамид
(Етанамид)
Амини Примарен амин RNH2 Примарен амин амино- -амин метиламин
Метиламин
(Метанамин)
Секундарен амин R2NH Секундарен амин амино- -амин диметиламин
Диметиламин
Tertiary amine R3N Tertiary amine amino- -amine trimethylamine
Trimethylamine
4° ammonium ion R4N+ Quaternary ammonium cation ammonio- -ammonium choline
Choline
Имин Примарен кетимин RC(=NH)R' Имин имино- -имин
Секундарен кетимин Имин имино- -имин
Примарен алдимин RC(=NH)H Имин имино- -имин Етанимин
Етанимин
Секундарен алдимин RC(=NR')H Имин имино- -имин
Имид Имид (RCO)2NR' Имид имидо- -имид Сукцинимид
Сукцинимид
(Пиролидин-2,5-дион)
Азид Азид RN3 Органоазид азидо- алкил азид Фенил азид
Фенил азид
(Азидобензен)
Azo compound Azo
(Diimide)
RN2R' Azo.pngl azo- -diazene Methyl orange
Methyl orange
(p-dimethylamino-azobenzenesulfonic acid)
Cyanates Cyanate ROCN Cyanate cyanato- alkyl cyanate Methyl cyanate
Methyl cyanate
Isocyanate RNCO Isocyanate isocyanato- alkyl isocyanate Methyl isocyanate
Methyl isocyanate
Нитрат Нитрат RONO2 Нитрат нитроокси-, нитрокси-

алкил нитрат

Амил нитрат
Амил нитрат
(1-нитрооксипентан)
Nitrile Nitrile RCN cyano- alkanenitrile
alkyl cyanide
Benzonitrile
Benzonitrile
(Phenyl cyanide)
Isonitrile RNC isocyano- alkaneisonitrile
alkyl isocyanide

Methyl isocyanide
Nitrite Nitrosooxy RONO Nitrite nitrosooxy-

alkyl nitrite

Amyl nitrite
Isoamyl nitrite
(3-methyl-1-nitrosooxybutane)
Nitro compound Nitro RNO2 Nitro nitro-   Nitromethane
Nitromethane
Nitroso compound Nitroso RNO Nitroso nitroso- (Nitrosyl-)   Nitrosobenzene
Nitrosobenzene
Оксим Оксим RCH=NOH Оксим   Оксим Ацетон оксим
Ацетон оксим
(2-Пропанон оксим)
Pyridine derivative Pyridyl RC5H4N

4-pyridyl group
3-pyridyl group
2-pyridyl group

4-pyridyl
(pyridin-4-yl)

3-pyridyl
(pyridin-3-yl)

2-pyridyl
(pyridin-2-yl)

-pyridine Nicotine
Nicotine

Групи кои содржат сулфур[уреди | уреди извор]

Хемиска класа Група Формула Структурна формула Префикс Суфикс Пример
Тиол Сулфхидрил RSH Сулфхидрил сулфанил-
(-SH)
-тиол Етантиол
Етантиол
Sulfide
(Thioether)
Sulfide RSR' Sulfide group substituent sulfanyl-
(-SR')
di(substituentsulfide
Dimethyl sulfide

(Methylsulfanyl)methane (prefix) or
Dimethyl sulfide (suffix)
Disulfide Disulfide RSSR' Disulfide substituent disulfanyl-
(-SSR')
di(substituentdisulfide
Dimethyl disulfide

(Methyldisulfanyl)methane (prefix) or
Dimethyl disulfide (suffix)
Sulfoxide Sulfinyl RSOR' Sulfinyl group -sulfinyl-
(-SOR')
di(substituentsulfoxide DMSO
(Methanesulfinyl)methane (prefix) or
Dimethyl sulfoxide (suffix)
Sulfone Sulfonyl RSO2R' Sulfonyl group -sulfonyl-
(-SO2R')
di(substituentsulfone Dimethyl sulfone
(Methanesulfonyl)methane (prefix) or
Dimethyl sulfone (suffix)
Sulfinic acid Sulfino RSO2H Sulfinic-acid-2D.png sulfino-
(-SO2H)
-sulfinic acid Hypotaurine
2-Aminoethanesulfinic acid
Сулфонска киселина Сулфо RSO3H Сулфонилна група сулфо-
(-SO3H)
-сулфонска киселина Бензенсулфонска киселина
Бензенсулфонска киселина
Thiocyanate Thiocyanate RSCN Thiocyanate thiocyanato-
(-SCN)
substituent thiocyanate Phenyl thiocyanate
Phenyl thiocyanate
Isothiocyanate RNCS Isothiocyanate isothiocyanato-
(-NCS)
substituent isothiocyanate Allyl isothiocyanate
Allyl isothiocyanate
Thioketone Carbonothioyl RCSR' Thione -thioyl-
(-CSR')
or
sulfanylidene-
(=S)
-thione Diphenylmethanethione
Diphenylmethanethione
(Thiobenzophenone)
Thial Carbonothioyl RCSH Thial methanethioyl-
(-CSH)
or
sulfanylidene-
(=S)
-thial
Thioester
carbodithioic acid

Други групи[уреди | уреди извор]

Хемиска класа Група Формула Графичка формула Претставка Наставка Пример
Амини Примарен амин RNH2 Примарен амин амино- -амин Метиламин
Метиламин
Секундарен амин R2NH Секундарен амин амино- -амин Диметиламин
Диметиламин
Терцијарен амин R3N Терцијарен амин амино- -амин Триметиламин
Триметиламин
4° амониум јон R4N+ Кватерен амониум катјон амонио- -амониум Холин
Холин
Азосоединение Азо
(Диимид)
RN2R' Azo.pngl азо- -диазен
Деривативен толуен Бензил

RCH2C6H5
RBn

Бензил бензил- 1-(супституент)толуен Бензил бромид
Бензил бромид
(1-бромотолуен)
Цијанати Цијанат ROCN Цијанат цијанато- алкил цијанат
Тиоцијанат RSCN Тиоцијанат тиоцијанато- алкил тиоцијанат
Халоалкан Хало RX Халидна група хало- алкил халид
Имин Примарен кетимин RC(=NH)R' Имин имино- -имин
Секундарен кетимин RC(=NR)R' Имин имино- -имин
Примарен алдимин RC(=NH)H Имин имино- -имин
Секундарен алдимин RC(=NR')H Имин имино- -имин
Изоцијанид Изоцијанид RNC изоцијано- алкил изоцијанид
Изоцијанат Изоцијанат RNCO Изоцијанат изоцијанато- алкил изоцијанат
Изотиоцијанат RNCS Изотиоцијанат изотиоцијанато- алкил изотиоцијанат
Нитрил Нитрил RCN Нитрил цијано-

алканнитрил
алкил цијанид

Нитро соединение Нитро RNO2 Нитро нитро-  
Нитрозо соединение Нитрозо RNO Нитрозо нитрозо-  
Деривативн бензен Фенил RC6H5 Фенил фенил- -бензен
Фосфин Фосфино R3P Терциерен фосфин фосфино- -фосфан Метилпропилфосфан
Метилпропилфосфан
Фосфодиестер Фосфат HOPO(OR)2 Фосфодиестер фосфорна киселина ди(супституент) естер ди(супституент) хидрогенфосфат
Фосфонска киселина Фосфоно RP(=O)(OH)2 Фосфоно групаtd> фосфоно- супституент фосфонска киселина
Фосфат Фосфат ROP(=O)(OH)2 Фосфатна група фосфо-
Деривативен пиридин Пиридил RC5H4N

4-пиридилна група
3-пиридилна група
2-пиридилна група

4-пиридил / пиридин-4-ил
3-пиридил / пиридин-3-ил
2-пиридил / пиридин-2-ил

-пиридин
Сулфон Сулфонил RSO2R' Сулфонилна група сулфонил- ди(супституент) сулфон
Сулфонска киселина Сулфо RSO3H Сулфонилна група сулфо- супституент сулфонска киселина
Сулфоксид Сулфинил RSOR' Сулфинилна група сулфинил- ди(супституент) сулфоксид Дифенил сулфоксид
Дифенил сулфоксид

Со комбинирање на имињата на функционалните групи со имињата на родителските алкани се генерира моќна систематска номенклатура за именување на органските соединенија.

Неводородните атоми на функционалните групи се секогаш сврзани меѓусебе и со остатокот од молекулот по пат на ковалентна врска. Кога групата од атоми е сврзана со остатокот од молекулот првично со јонски сили, тогаш групата посоодветно се именува како полиатомски јон или комплексен јон. Сите овие атоми се нарекуваат радикали.

Првиот јаглерод после јаглеродот кој се сврзува за функционалната група се вика алфа јаглерод (или α C).

Надворешни врски[уреди | уреди извор]