Слеана согласка

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Начини на творба
Препречни
Избувни
Слеани
Струјни
Шушкави
Гласници
Носни
Едноударни
Приближни
Течни
Самогласка
Полусамогласка
Странични
Трепетни
Механизам
Белодробни
Исфрлени
Уфрлени
Чрапави
 
Алитерација
Асонанца
Поврзано: Место на творба
Оваа страница содржи фонетски информации изразени со МФА, кои може да не се прикажат исправно кај некои прелистувачи. [Помош]
уреди

Слеана согласка (африката)[1] е согласка што почнува како избувна (најчесто венечна, како што е [t] или [d]), но испустот ѝ е струен (како [s] или [z], а понекогаш и струјна трепетна согласка) наместо да продолжи непосредно во следната самогласка. Затоа овие согласки се нарекуваат и преградно-теснински.[2]

Примери[уреди | уреди извор]

Слеани согласки во македонскиот се ц ([ts]), ѕ ([dz]), ч ([tʃ]) и џ ([dʒ]).[3] Истите се типични и во други европски јазици како англиското „ch“ и „j“ ([tʃ] и [dʒ], германското и италијанското z [ts] and италијанското z [dz]. Овие гласови се прилично чести и во светските јазици во целина, како и други слеани согласки со слична звучност, како што се оние во полскиот и кинескиот. Меѓутоа, со исклучок на [dʒ], звучните слеани согласки се релативно ретки. На неколку други места на творба, истите воопшто не се присутни во ниеден јазик.

Многу поретки се усненозабните слеани согласки како [p͡f] во германскиот и изи, или венечните слеани согласки како што се [k͡x] во цвана (се пишува kg) или горноалеманските дијалекти на швајцарскиот германски. Во светски рамки, само малку јазици имаат слеани согласки во овие положби, иако ним соодветните избувни согласки [p], [k] се практично сеприсутни. Исто така поретки се венечните слеани согласки каде струјната творба е странична. Таков се гласот [tɬ] застапен во ацтечкиот и тотоначките јазици. Многу атабаскански јазици (како чипевјанскиот и навахо) имаат низа преднојазични слеани согласки што може да бидат неприздивни, приздивни или исфрлени, покрај другите можности - меѓузабни/забни, венечни, задновенечни, или странични, т.е. [t̪͡θ], [t̪͡θʰ], [t̪͡θʼ], [ts], [tsʰ], [tsʼ], [tʃ], [tʃʰ], [tʃʼ], [tɬ], [tɬʰ] и [tɬʼ].

Список на слеани согласки[уреди | уреди извор]

Во случај на преднојазична, симболите ‹t, d› се користат за избувниот дел на слеаната согласка, без оглед на местото на творба. На пример, честопати се среќава [t͡ʂ] за гласот [ʈ͡ʂ]. Сврзните црти се изземени од табелите поради читливост. Сите симболи се од Меѓународната фонетска азбука (МФА).

Шушкави слеани согласки[уреди | уреди извор]

Глас (безвучни) МФА Јазици Глас (звучни) МФА Јазици
безвучна венечна слеана согласка [ts] македонско и српскохрватско ц/c
италијански, германски z
унгарски, полски c
јапонски つ/ツ [tsu͍]
паштунски, кически
звучна венечна слеана согласка [dz] македонско ѕ
италијанско z
унгарско, полско dz
јапонско (извесни дијалекти)
безвучна задновенечна слеана согласка [t̠ʃ] македонско и српскохрватско ч
англиски, кическо ch
италијанско ci, ce
германско tsch
унгарско cs
шпанско ch
звучна задновенечна слеана согласка [d̠ʒ] македонско и српскохрватско џ/dž, англиско j, „меко g“
италијанско gi, ge
германско dsch
унгарско dzs
безвучна венечно-преднонепчена слеана согласка [t̠ɕ] полско ć
српскохрватско ћ/ć
јапонско ち/チ [tɕi]
мандаринско j
тајландско จ
звучна венечно-преднонепчена слеана согласка [d̠ʑ] полско dź
српскохрватско ђ/đ
јапонско じ/ジ, ぢ/ヂ [dʑi]
безвучна свиена слеана согласка [ʈʂ] полско cz
словачко č
мандаринско zh
звучна свиена слеана согласка [ɖʐ] полско dż
словачко dž

Некои северозападни кавкаски јазици како апхаскиот противположно ги разликуваат сите осум.

Кога еден јазик има само една слеана согласка, таа најчесто е шушкава; ова е случај кај извесни арапски дијалекти ([d̠ʒ]), највеќето дијалекти на шпанскиот ([t̠ʃ]) и тајландскиот ([t̠ɕ]).

Нешушкави слеани согласки[уреди | уреди извор]

Глас (безвучни) МФА Јазици Глас (звучни) МФА Јазици
безвучна двоуснена слеана согласка [pɸ] Присутна алофонски во таошкиот дијалект на тиванскиот
безбучна двоуснено-усненозабна слеана согласка [pf] германски, теге
безвучна усненозабна слеана согласка [p̪f] шинкунски цонга звучна усненозабна слеана согласка [b̪v] шинкунски цонга
безвучна забна слеана согласка [t̪θ] луо, чипевјански, цун, некои варијанти на венецискиот и други северноиталијански дијкалекти звучна dental слеана согласка [d̪ð] чипевјански
безвучна свиена нешушкава слеана согласка [tɻ̝̊] мапучки, малгашки звучна свиена нешушкава слеана согласка [dɻ̝] малгашки
безвучна преднонепчена слеана согласка [cç] сколтски лапонски, унгарски звучна преднонепчена слеана согласка [ɟʝ] сколтски лапонски, унгарски, извесни шпански дијалекти). Во ниеден јазик не е е во противположба на звучната преднонепчена избувна согласка [ɟ]
безвучна заднонепчена слеана согласка [kx] цвана, горноалемански германски звучна заднонепчена слеана согласка [ɡɣ]
безвучна ресична слеана согласка [qχ] не персе, волофски, батски, кабардински, аварски, цески, клингонски звучна uvular слеана согласка [ɢʁ]
безвучна надгласилна слеана согласка [ʡʜ] хајда. Во ниеден јазик не е е во противположба на надгласилната избувна согласка [ʡ]

Странични слеани согласки[уреди | уреди извор]

Глас МФА Јазици
безвучна венечна странична слеана согласка [tɬ] ацтечки, навахо, цвана, etc.
звучна венечна странична слеана согласка [dɮ] гвичински, сандаве. Во ниеден јазик не е е во противположба на звучната венечна странична струјна согласка [ɮ].
безвучна преднонепчена странична слеана согласка [cʎ̥˔] исто така [c]; како исфрлена [cʎ̥˔ʼ]/[cʼ] во дахало; како [tʎ̥˔]/[t] во хаѕа.
безвучна заднонепчена странична слеана согласка [kʟ̝̊] исто така и [k]; како предзаднонепчена во арчинскиот и како исфрлени [kʟ̝̊ʼ]/[kʼ] во зулу, постојат и во лагху.
звучна заднонепчена странична слеана согласка [ɡʟ̝] лагху.

Трепетни слеани согласки[уреди | уреди извор]

Глас МФА Јазици
звучна предназализирана трепетна двоуснена слеана согласка [mbʙ] келе и авава
безвучна забна двоуснена трепетна слеана согласка [t̪ʙ̥] вариски
звучна предназализирана трепетна венечна слеана согласка [ndr] фиџиски и авава
безвучна венечна трепетна слеана согласка [tʳ] нгкот
звучна венечна трепетна слеана согласка [dʳ] нијаски

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „африката“ — Лексикон на македонскиот јазик на офф.нет
  2. Кепески, Круме (1990). Граматика на македонскиот литературен јазик (X издание). Скопје: Просветно Дело. стр. 65. 
  3. Граматика на македонскиот јазик, стр. 102, Стојка Бојковска, Просветло Дело, Скопје 2008
  1. Hoijer, Harry; & Opler, Morris E. (1938). Chiricahua and Mescalero Apache texts. The University of Chicago publications in anthropology; Linguistic series. Chicago: University of Chicago Press.
  2. Howell Peter; & Rosen, Stuart. (1983). Production and perception of rise time in the voiceless affricate/fricative distinction. The Journal of the Acoustical Society of America, 73 (3), 976–984.
  3. Johnson, Keith. (2003). Acoustic & auditory phonetics (2nd ed.). Malden, MA: Blackwell Publishing.
  4. Maddieson, Ian. (1984). Patterns of sounds. Cambridge University Press. ISBN 0-521-26536-3
  5. McDonough, Joyce; & Ladefoged, Peter. (1993). Navajo stops. UCLA Working Papers in Phonetics, 84, 151-164.
  6. Mitani, Shigeki; Kitama, Toshihiro; & Sato, Yu. (2006). Voiceless affricate/fricative distinction by frication duration and amplitude rise slope. The Journal of the Acoustical Society of America, 120 (3), 1600-1607.


Табела на белодробни согласки по МФАLoudspeaker.svg аудио
По место → Уснени Преднојазични Среднојазични Заднојазични Гласилни
↓ По начин Дво​уснени Уснено-​забни Заб​ни Венеч​ни Задно-​венеч. Свие​ни Предно-​непчени Задно​непчени Ресич​ни Голтни​чки Надгла​сил​ни Гласил​ни
Носни m ɱ n ɳ ɲ̥ ɲ ŋ̊ ŋ ɴ
Избувни p b t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ ʡ ʔ
Струјни ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ
Приближни ʋ ɹ ɻ j ɰ
Трепетни ʙ r ɽ͡r ʀ я *
Едноударни ⱱ̟ ɾ ɽ ɢ̆ ʡ̯
Стран. струј. ɬ ɮ ɭ˔̊ ʎ̥˔ ʟ̝̊ ʟ̝
Стран. прибл. l ɭ ʎ ʟ
Стран. едноуд. ɺ ɺ̠ ʎ̯
Небелодробни согласки
Чкрапави ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ
ʘ̃ ʘ̃ˀ ʘ͡q ʘ͡qʼ
Уфрлени ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ
Исфрлени ʈʼ
θʼ ɬʼ χʼ
tsʼ tɬʼ cʎ̝̥ʼ tʃʼ ʈʂʼ kxʼ kʟ̝̊ʼ
Слеани согласки
p̪f b̪v ts dz ʈʂ ɖʐ
ɟʝ cʎ̥˔ kʟ̝̊
Сложени согласки
Незаградни ʍ w ɥ ɧ
Заградни k͡p ɡ͡b ŋ͡m
Табелава содржи фонетски симболи што може да не се прикажат правилно кај некои прелистувачи. [Помош]
Онаму кајшто симболите се дадени во парови, „лев—десен“ претставува „безвучна—звучна“ согласка.
Исенчените полиња претставуваат неизводливи гласовни творби.
* Симболот го нема во МФА.